عبدخدایی: نظر نهایی امام درباره آمریکا؛ همان "شیطان بزرگ" است
دبیرکل جمعیت فداییان اسلام در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: از این بالاتر نداریم که امام فرمود آمریکا هیچ غلطی نمیتواند بکند/ در آینده نه چندان دور، روش رهبری انقلابی امام در دانشگاههای بزرگ دنیا تدریس خواهد شد
گروه سیاسی: محمدمهدی عبدخدایی، دبیرکل فعلی جمعیت فداییان اسلام و پسر آیتالله شیخ غلامحسین تبریزی عبدخدایی که زمانی امام جمعه مشهد و از یاران نزدیک امام خمینی(ره) بود؛ تنها بازمانده از یاران نواب صفوی و گروه فداییان اسلام است که در سن 15 سالی دکتر حسین فاطمی را با اعتقادی که به "خیانت وی به ملی شدن صنعت نفت" داشت ترور کرد. عبدخدایی که امروز هشت دهه از عمر خود را سپری میکند میگوید از ترور فاطمی پشیمان نیست و معتقد است؛ «دکتر فاطمی بعد از ترور کاملا سالم بود و اتفاقی برایش نیفتاده بود و تنها تمارض میکرد؛ و امروز مشخص شده که تمارض وی به این علت بود که فداییان اسلام از بین برود». عبدخدایی میگوید:« به اقدامات فداییان اسلام نباید ترور بگوییم بلکه باید واژه ترور را برداریم و به جای آن بگوییم دفاع مقدس یا اقدام انقلابی». با دبیرکل جمعیت فداییان اسلام درخصوص دیگر موضوعاتی همچون روش و منش امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب، جریانهای ضد اسلامی، مذاکرات هستهای، رویکرد فرهنگی دولت یازدهم و نقش دکتر حسن روحانی در مذاکرات مک فارلین به گفتگو نشستیم که مشروح این گفتگو به شرح زیر آمده است:
«نسیم»: آقای عبدخدایی از نحوه آشنایی خود با فداییان اسلام بگویید . اینکه چطور شد با اعضای این گروه آشنا شدید ؟
عبدخدایی : من شهید نواب صفوی را اواخر سال 1324 در منزلمان دیدم . پدر من آیت الله شیخ غلامحسین تبریزی بوده که در سال 1311 از تبریز تبعید شد به مشهد، البته محترمانه تبعید شد . جزء مخالفین رضاشاه بود . پدر من در مدرسه طالبیه تبریز که درس می خواند با شیخ محمد خیابانی و احمد کسروی هم دوره بود . در سال 1311 وقتی دادگستری تشکیل می شود، داور از پدر من درخواست می کند که وارد دادگستری شود . پدر من می گوید که من نان سربازی امام حسین(ع) را خوردم تا درس خواندم قاضی نمی شوم . اما احمد کسروی قاضی می شود . احمد مدتی هم در مسجد کسروی در حکم آباد تبریز پیشنماز می شود . پدرش یا عمویش این مسجد را درست کرده بود . سپس وی می رود در بیمارستان مرسلین (بیمارستان آمریکایی ها) معلم عربی می شود و در آنجا زبان یاد می گیرد و به زبان علاقه مند می شود . کسروی در زبان فارسی خوب کار کرده بود . وی در تاریخ هم کار کرده بود . از آنجا بود که پدر من با احمد کسروی رفیق بود . هم در مدرسه طالبیه و هم در حجره . بعدها که احمد کسروی وارد دادگستری می شود، در سال 1316 وکیل دکتر تقی ارانی می شود .
نخستین دادستان تهران در زمان تشکیل دادگستری در دوره رضاخان، به مدت 40 روز احمد کسروی بود . کسروی سپس مجله پیمان را در زمان رضاشاه منتشر می کند . این مجله از جمله مجلاتی بود که آزادانه منتشر می شد . پس از شهریور 1320 نشریه پرچم را منتشر کرد . پس از این زمان بود که باهماد آزادگان را تشکیل می دهد . باهماد یعنی " با هم بودگان" . اگر الان کتاب مشروطه وی را بخوانید می بینید که واژه های فارسی قدیم در آن خیلی زیاد است . تا اینکه ایشان پس از شهریور 1320 باهماد آزادگان را تشکیل می دهد و نشریه ای منتشر می کند به نام پرچم و کتابی می نویسد به نام " شیعه گری، بهایی گری، صوفی گری، شیخی گری، مادی گری و مباحثی پیرامون رمال " . کتاب های زیادی می نویسد. در زمان رضا شاه هم کتاب تاریخ مشروطه را می نویسد که این کتاب مورد توجه شاه قرار می گیرد و به این دلیل که در زبان فارسی کار کرده بود، سال 1314 رضاخان طی فرمانی وی را مامور ویراستاری واژه های عربی از فارسی می کند . مثلا به جای صبح بگویند " پگاه " . ایشان روی زبان فارسی کار کرده بود . وقتی کتاب شیعه گری را می نویسد، پدر من اولین کسی بود که در تبریز یک مجله دینی را به نام تذکرات دیانتی منتشر کرد که اکنون مجلس شورای اسلامی آن مجلات را به صورت سی دی درآورده است . بعد که از تبریز به مشهد تبعید شد، در آنجا هم این مجله را علیه کسروی منتشر کرد.
یک همفکری میان نواب صفوی و پدر من وجود داشت . بعد از این که کسروی در چهارراه حشمت الدوله توسط نواب صفوی مضروب شد و بعد از اینکه نواب صفوی تصمیم می گیرد کسروی را در دادگستری از بین ببرد، نواب صفوی اواخر اسفند 1324 فرار می کند و به مشهد می آید . من در آن زمان یک بچه 9 ساله بودم و درس می خواندم . عکس نواب صفوی را در روزنامه " مردم " متعلق به حزب توده دیده بودم که در آن نوشته بود "نواب صفوی و هوچی گری های او در پایتخت"
یک روز صبح درب خانه ما را زدند و پدرم به من گفت که در را باز کن؛ در را باز کردم و دیدم همان سیدی است که عکسش را در روزنامه دیده ام . چون ما در آن زمان روزنامه را تا می کردیم و پدرم به ما به ازای هر صد روزنامه سی شاهی می داد تا روزنامه ها را تا کنیم . هنوز دستگاه تاکردن به این صورت مدرن نشده بود . تا در را باز کردم پرسید پدر خانه است، گفتم بله . گفت بگو که نواب آمده است . پدر من نواب را مخفی کرد . وی را به یکی از داش مشتی های مشهد به نام " آقا ضیا " سپرد که یک فرد مذهبی بود . من از آنجا با نواب صفوی آّشنا شدم . حضرت امام(ره) را نیز در منزلمان دیدم که فکر می کنم در سال 1326 بود . اکنون 67 سال از آن زمان می گذرد . یک روحانی در مشهد بود به نام شیخ علی اکبر نهاوندی که اکنون یک شبستان در مسجد گوهرشاد به نام اوست . ثلث یکی از تجار مشهد در دست او بود؛ علمای مشهد معتقد بودند ثلث باید به دست روحانیت برسد . به آیت الله بروجردی شکایت کردند و آیت الله بروجردی امام را به عنوان کسی که مورد اعتمادش است به مشهد فرستاد تا در این باره تحقیق کند . حضرت امام(ره) به منزل ما تشریف آوردند تا از پدرم که از علمای مشهد بود تحقیق کنند . من برای نخستین بار امام(ره) را سال 1326 در منزلمان دیدم . آن زمان حضرت اما به عنوان حاج آقا روح الله مدرس خوب حوزه معروف بود و فکر میکنم مرحوم آیت الله بروجردی به ایشان 1000 تومان حقوق می داد . امام را من اولین بار آنجا دیدم و آن زمان 9 سالم بود . دفعه دوم که امام را دیدم تقریبا 17 ساله بودم . در قم به همراه نواب صفوی در حال عبور از " گذر خان " بودیم که حضرت امام را دیدیم . حضرت امام و مرحوم نواب صفوی همدیگر را بغل کردند. من به خودی خود معرف حضرت امام بودم ولی نواب صفوی بار دیگر من را به ایشان اینگونه معرفی کرد؛ "پسر آیت الله شیخ غلامحسین تبریزی، عبد خدایی".
دفعه دوم من ایشان را در آنجا دیدم . تا اینکه در سال 1334 برادران ما به حسین علاء تیراندازی کردند . اصل قضیه از اینجا شروع شد . آقای علاء نخست وزیر بود . قرار بود ایران وارد هیچ یک از اردوگاه های نظامی چه غرب و چه شرق نشود . ما معتقد به ایران غیرمتعهد بودیم . رضا شاه در سال 1318 بی طرفی ایران را اعلام کرد که کار غلطی بود و دکتر مصدق نیز معتقد به بی طرفی ایران بود . بی طرف بودن با غیرمتعهد بودن تفاوت دارد . هر دو به یک نوع تفسیر می شود، اما از نظر معنا تفاوت دارد . بی طرفی به این معنا است که به هیچ یک از قدرت های بزرگ کاری نداشته باشیم، غیرمتعهد بودن به این معنا است که در هر موقعی که منافع کشور من ایجاب کند، از یک طرف حمایت می کنم و تعهدی به هیچ یک از طرفین ندارم . الان برای مثال در اوکراین اختلاف هست، منافع کشور من ایجاب می کند که برای مثال از روسیه یا آمریکا حمایت کنم و بررسی می کنم که ببینم منافع کشورم در کجاست . در حمایت از طرف آمریکایی یا روسی . دنیای آن روز به دو قطب غرب و شرق تقسیم شده بود . در قطب شرق استالین بود و در قطب غرب آیزنهاور . در آن دوران قطب شرق خیلی قوی بود . الان در لهستان هواپیماهایی که مورد استفاده قرار می گیرد تولید آمریکا هستند . اما آن زمان و پیش از فروپاشی اتحاد شوروی و پیش از دوران گورباچف، لهستان عضو پیمان ورشو بود که این پیمان وابسته به روسیه بود . اگر اینگونه نگاه کنیم می بینیم که غیرمتعهد بودن بسیار مهم است .
ما می گفتیم که غیرمتعهدیم، اما دکتر مصدق می گفت که من بی طرفم . رضاخان در سال 1318 ایران را بی طرف اعلام کرد، اما در سال 1320 ایران اشغال شد . زیرا ایران برای غرب پل پیروزی و برای شکست آلمان مورد نیاز بود . لازم بود نیروهای آمریکایی و انگلیسی از ایران عبور کنند تا به پشت جبهه اروپای شرقی برسند . به همین دلیل بود که به ایران پل پیروزی لقب داده شد . به همین جهت ما با خط راه آهنی که رضاخان ساخته مخالفیم، ولی با خود راه آهن مخالف نیستیم . رضاخان برای ساخت این راه آهن 260 میلیون دلار خرج کرد . از بندر خرمشهر به بندر ترکمن که دقیقا یک خط آهن نظامی است . در همان زمان به رضاخان گفتند که اگر می خواهد راه آهن بسازد، مسیر تبریز - تهران - مشهد مناسب تر است و یا شیراز - اصفهان - تهران - مشهد . در این مسیرها مسافر زیاد است . در حالی که بندر خرمشهر به بندر ترکمن مسافر زیادی نداشت . بنابراین راه آهن نظامی بود . قحطی به وجود آمده در آن دوران نیز در سایه ساخت این راه آهن بود . غارت نفت ما نیز به همین ترتیب . اما جامعه به این مسائل توجه ندارد و فقط عنوان می کند که رضاخان راه آهن ساخت . بله این مسئله درست است، چه کسی به وی خط داد که این راه آهن را بسازد . این مسائل به نظر من در زمینه تحقیق بسیار مهم است . بنابراین رضاخان اعلام کرد که بی طرف است و کشور اشغال شد .
اگر در همان زمان رضاخان اعلام می کرد که من غیرمتعهدم و منافع کشورم ایجاب می کند که نیروهای آمریکایی و انگلیسی به طور ترانزیتی از ایران عبور کنند، مانعی نداشت . آنان عبور می کردند و نه قحطی و نه مشکلی به وجود می آمد و نه نفت غارت می شد . خیلی مسائل هم رخ نمی داد . بهتر است برگردیم و تاریخ را خوب مطالعه کنیم و آن را با جامعه شناسی تطبیق دهیم . بنابراین نخستین باری که من با نواب صفوی آشنا شدم، سال 1324 بود و اولین بار که حضرت امام را زیارت کردم، در سال 1326 بود.
«نسیم»: آشنایی شما با تفکرات نواب صفوی از کجا شروع شد؟ چه مسائلی باعث شد به سمت تفکرات فدائیان اسلام کشیده شوید؟
عبدخدایی: زمانی که نواب صفوی وارد خانه ما شد، من 9 یا 10 ساله بودم . مادر من نیز در یک سالگی من فوت کرده بود . علت آن نیز این است که مادر من به همراه یک خانم دیگر در حال بازگشت از حمام بودند که یک پاسبان آن دو را با چادر می بیند و به آنان حمله می کند . مادر من در حالی که باردار بود، از ناحیه شکم در آستانه درب حیاط به زمین می خورد، جنین از بین می رود و مادر نیز 18 روز بعد از دنیا می رود . من ترکی را خوب بلدم و لهجه فارسی ندارم - بعد از فوت مادرم پدرم با عمه امام جمعه فعلی مشهد، آیت الله علم الهدی ازدواج می کند - علت ماندگار شدن پدرم در مشهد نیز همین بود .
در آن روز پدر من به نواب صفوی می گوید شما از حیاط خانه ما عبور کنید تا خانواده ما شما را ببینند . من ظهر آن روزی که از مدرسه به خانه برگشتم، و در حالی که بر سر سفره ناهار بودم، مادر دوم من گفت که من چهره حضرت علی اکبر(ع) را در چهره این سید دیدم . شما ببینید که این جمله در یک بچه 10 ساله چه اثری می گذارد . مادر دومش بی طرفانه می گوید که در این سید چهره حضرت علی اکبر را دیده است .
از همان زمان من به نواب صفوی علاقه مند بودم . پدرم نواب صفوی را نگه داشت . پدر من افکار نواب صفوی را نفی نمی کرد، و نمی گفت که ما حکومت اسلامی نمی خواهیم بلکه مهم این بود که از نواب صفوی به طور فیزیکی حمایت می کرد . من یادم هست یک شب و زمانی که پدرم تقریبا 70 ساله بود و درس تفسیر می داد، می گفت 60 سال است دارم برای اسلام سینه می زنم، حاضرم تمام این 60 سال را بدهم و فقط نابودی کسروی را بگیرم . شما ببینید که این حرف چقدر تاثیرگذار است . پدر اینطور و مادر اینطور می گویند . بنابراین سال 1329 که به تهران آمدم، سال بحرانی عجیبی بود، سال نفت بود . یک غوغاسالاری عجیبی در تهران وجود داشت . رزم آرا که نخست وزیر شده بود تاکید می کرد که اجازه نمی دهد نفت را ملی کنند . ملت ایران نمی تواند " لولهنگ " بسازد، و نمی تواند پالایشگاه آبادان را اداره کند . از سوی دیگر فداییان اسلام می گفتند که نفت را ملی خواهیم کرد . از یک طرف دکتر مصدق در مجلس سخنرانی می کرد . از طرفی دیگر آیت الله کاشانی در منزلش جلسه برقرار می کرد . از یک سو میتینگ های دیگری برگزار می شد . یک غوغاسالاری عجیبی به وجود آمده بود .
یادم است که در یازدهم اسفند سال 1329 که من چهارده سالم تمام شده بود، در تهران تنها زندگی می کردم . خرجم را از دستفروشی به دست می آوردم . بعدازظهرها نیز در مدرسه مروی درس عربی می خواندم . فداییان اسلام اعلام کردند که میتینگی در مسجد شاه سابق و مسجد امام فعلی دارند که من چون شیفته فداییان اسلام بودم، رفتم که در این میتینگ شرکت کنم . در این میتینگ ابتدا امیرعبدالله کرباسچیان، مدیرمسئول روزنامه نبرد ملت صحبت کرد . بعد شهید سید عبدالحسین واحدی صحبت کرد که در صحبت های خود غوغا کرد . وقتی که آمد سخنرانی خود را شروع کند، شخصی اعلام کرد که مردم صلوات بفرستند . بار دیگر پس از آن که خواست خطبه خود را آغاز کند، فرد دیگری از مردم خواست که صلوات بفرستند . اما شخص دیگری گفت این صلوات ها را نفرستید، زیرا به منزله همان قرآنی است که مردم به خواست عمروعاص بر سر نیزه ها کردند . هرکسی شعار صلوات داد، او را در حوض بیاندازید . مردم چندین نفر از این افراد معروف به " باباشمل" را در حوض انداختند و مجلس ساکت شد . واحدی شروع به صحبت کرد که صحبت هایش بسیار آتشین بود . در آنجا گفت که " ما مسلسل را می جَویم و تفاله اش را بیرون می ریزیم؛ رزم آرا برو وگرنه روانه ات می کنیم و اگر در نخست وزیری بمانی، سرنوشت هژیر در انتظار توست . چه کسی می گوید در مشت و درفش سازگاری نیست . درفش در استخوان دستم فرو می رود و با همان درفش بر سر شاه می کوبم ".
بعد از این سخنان سکوت مطلق همه جای مسجد را فرا گرفته بود . همه می ترسیدند که این سید از نخست وزیر تا شاه، همه را مورد حمله قرار داده است . فردای آن روز روزنامه های دربار و حامی نخست وزیر نوشتند که آقای نواب صفوی، مسلسل از آهن است و جویده نمی شود . بر حسب اتفاق روز دوشنبه در آن زمان آیت الله فیض از مراجع قم فوت کرد . وی از آن جهت معروف بود که متنجس را نجس نمی دانست . دولت برای مذهبی جلوه دادن خود برای آیت الله فیض مراسم ختم برگزار کرد . ختم های دولت در آن زمان همواره در مسجد شاه بود . دستفروش ها را نیز جمع می کردند و در نتیجه ما را هم جمع کردند . مسیری بود که مسئولان دولتی و نخست وزیر می آمدند . من هم در آن سن 14 سالگی خواستم وارد مسجد شاه شوم و نخست وزیر را ببینم .
«نسیم»: شما بعد از ترور آقای فاطمی که ناموفق بود، به مبارزه مسلحانه معتقد بودید . اما امام(ره) به مبارزه مسلحانه اعتقادی نداشت .
عبدخدایی: اتفاقا شما اگر فتاوای امام را ببینید، می بینید که امام به یک چیز معتقد بود؛ به دفاع، دفاع از حریم اسلام . ما ترور نمی کردیم . اصلا واژه ترور در انقلاب کبیر فرانسه پیدا شده است . به معنای وحشت ایجاد کردن . ما اخطار می کردیم، سپس دادگاه تشکیل می دادیم و از مراجع نیز اجازه می گرفتیم . مرجعی که ما از وی اجازه می گرفتیم، " آیت الله سید صدرالدین صدر " ، پدر موسی صدر بود . حذف دولتمردان را در تمام دنیا ترور میخوانند، اما محتوای اقدام ما با ترور متفاوت بود . در دنیا هرکس که ترور می کند، می گریزد و مخفی می شود . همان طور که در انقلاب کبیر فرانسه نیز به همین گونه بود . در همه جا این اتفاق رخ می دهد . اما برای مثال " خلیل طهماسبی " به رزم آرا تیراندازی می کند و در میان بازار تهران فریاد الله اکبر سر می دهد و می گوید که من این کار را کردم . یا "سید حسین امامی " به هژیر تیراندازی می کند و اعلام می کند که وی این کار را کرده است و یا اینکه کسروی را می ز نند و سوار بر درشکه فریاد می زنند که دشمن خدا و کسی را که با شیعه مخالفت می کرد، کشتیم؛ بنابراین به این ترور نمی گویند .
به همین دلیل بود که آیت الله طالقانی از بزرگان انقلاب و روحانیت روز 14 اسفند 57 بر سر قبر دکتر مصدق می گوید که اینان(فداییان اسلام)یک اقدام انقلابی کردند و وکلای مردم به مجلس رفتند . دومین اقدام انقلابی آنان نیز ملی شدن صنعت نفت بود . شما بازتاب این مسأله را ببینید که چگونه بوده است . ممکن است مرحوم نواب صفوی درباره حسین علاء و درباره تشخیص زمان تقریبا به اشتباه افتاده باشد، ولی درخصوص مبارزه نه .
اینکه می گوییم امام، زمان را برای ترور و دفاع مناسب نمی دانسته است، درست است و درست فکر می کرده است . جامعه را به سمت حرکت جمعی سوق می داده است . اما اینکه مهدی عراقی و یا حاج سعید امانی و یا کسانی که در کشتن حسنعلی منصور دست داشتند، جزو اطرافیان امام بودند، در آن نیز شکی نیست . امام هم می گوید وقتی دشمن حمله کرد دفاع کنید . آیا وقتی در یک کشور اسلامی نخست وزیر یک کشور اسلامی در مجلس بگوید ملت ایران نمی تواند لوله هنگ بسازد و ما مجبوریم نفت را به خارج بسپاریم، حمله از این بالاتر؟ سرباز اسلام را هم در اختیار داریم . این کشتن کشتن انقلابی است . اگر رزم آرا کشته نمی شد، آیا نفت ملی می شد؟ یقین بدانید قرارداد " گس - گلشائیان " به امضا می رسید . اگر هژیر کشته نمی شد، آیا دکتر مصدق و کاشانی و مریوان و حائری زاده به مجلس می رفتند؟ یقین بدانید که نمی رفتند . پس به این ترور نمی گویند . واژه ترور را برداریم و به جای آن بگوییم دفاع مقدس، اقدام انقلابی، و یا دادگاه مسلمین و دادگاه انقلابی برای محکوم به مرگ کردن .
«نسیم»: اما شما پس از اقدامی که درباره فاطمی انجام دادید، در مصاحبه ای گفتید از آن اقدام پشیمانید .
عبدخدایی: من نگفتم پیشمانم .
«نسیم»: من در مصاحبه ای که یکی از خبرگزاری ها با شما کرده بود این را خواندم .
عبدخدایی: از من پرسیدند که شما الان این کار را می کنید؟ من گفتم الان 70 سال دارم، شما سن 70 ساله را با 15 ساله مقایسه نکنید . گفتم اگر الان بخواهم یک پشه را بکشم، ناراحتم حالت عرفانی دارم ولی از گذشته ام پیشمان نیستم. در آن زمان رابط بین دربار و مصدق ، دکتر فاطمی بود، و باید این رابط از بین می رفت تا 30 تیر به وجود بیاید . به محض رفتن فاطمی به بیمارستان، این رابطه به هم می خورد . امروز آن کیفی که در زمان تیراندازی به دکتر فاطمی، دست وی بود، در موزه وزارت خارجه است . مشخص می شود که گلوله از یک طرف وارد شده و از آن طرف بیرون نیامده است . گلوله به صورت تمیز در یک جعبه کارت ویزیت قرار دارد . گزارش ماموری که محافظ دکتر فاطمی بود، در وزارت اطلاعات فعلی موجود است . در آن گزارش گفته شده آقای دکتر فاطمی سالم است و اتفاقی برایش نیفتاده است، حالش هم خوب است و دکترها نیز می گویند تمارض کرده است . امروز هم گزارش، هم گلوله و هم کیف موجود است .
امروز مشخص شده که تمارض دکتر فاطمی برای این بود که فداییان اسلام از بین بروند . میان دکتر مصدق و شاه توافقی انجام گرفته بود که قربانی این توافق فداییان اسلام بود . به چه دلیل نواب صفوی به زندان افتاد . نواب صفوی برای نخستین بار 18 اسفند سال 1330 با آسوشیتدپرس مصاحبه کرد و گفت؛ " من مصدق و جبهه ملی را به محاکمه اخلاقی دعوت می کنم ". سپس می گوید که به برادرم سید محمد واحدی دستبند قپانی زدند و در بیابان های دولاب دواندندش تا جای من را نشان دهد . اکنون عین مصاحبه در مجله ترقی موجود است . یوسف مازندی، خبرنگار آسوشیتدپرس به طوری مخفیانه در مخفیگاه نواب صفوی با وی ملاقات می کند و نواب صفوی این سخنان را می گوید . می خواهم بگویم که باب شکنجه متاسفانه در آغاز حکومت دکتر مصدق باز شد .
«نسیم»: چه شد که پس از نواب صفوی، به سمت امام خمینی(ره)کشیده شدید؟ شنیده ایم که از طرف نواب صفوی که در زندان بود، به شما درباره دکتر فاطمی ماموریت داده می شود و شما پس از این مسأله به سمت امام خمینی(ره)کشیده می شوید.
عبدخدایی: در سال 1334 من جزء پنج نفری بودم که از ترور حسین علاء باخبر بودیم . چهار نفر از این پنج نفر شامل " نواب صفوی، خلیل طهماسبی، سید محمد واحدی و سیدعباس سید محمدی " شهید شدند . من پنجمین نفر هستم که الان زنده ام . شاید اگر من را هم دستگیر و با آنان محاکمه می کردند، من نیز اعدام می شدم . در سال 1335 من دستگیر و با گروه دوم فدائیان اسلام محکوم شدم . من هشت ماه فراری و مخفی بودم . برای دستگیری من به کربلا، نجف، کاظمین، سامرا، مشهد، قم، تربت حیدریه، قم، همدان، همه جا رفتند . اما عقلشان به این مسأله نرسید که پدر من آذری است و مادر من هم همینطور . اگر به تبریز می آمدند ظرف دو ساعت من را در منزل خواهرم دستگیر می کردند .
من زنده ماندم و دستگیر شدم و با گروه دوم فداییان اسلام که 10 نفر بودیم، محاکمه شدیم . در دادگاه اول من " نوه عمه سرهنگ سیف، رئیس دادگاه " بودم . وی هشت نفر را به سه سال زندان، من را به چهار سال زندان محکوم و یک نفر را تبرئه می کند . در دادگاه تجدید نظر به دلیل سفارش آیت الله العظمی بروجردی 9 نفر تبرئه می شوند و چهار سال زندان من نیز به هشت سال تبدیل می شود . چهار سال آن را نیز در برازجان به سر بردم . در سال 1341 از تبعید برازجان با پول آیت الله شریعتمداری برگشتم و در قم اقامت کردم که در آنجا مهمان چهار روحانی بودم که یکی از آنان اکنون امام جمعه گیلان است؛ " آیت الله گرگانی" یکی دیگر هم سید هادی خسروشاهی که نویسنده است، بود . یکی دیگر هم برادر آیت الله شبیری زنجانی، مرجع تقلید که مدتی رئیس شعبه یک دیوان عالی و زمانی رئیس شعبه 15 دیوان عالی کشور بود و الان نیز پست مشخصی دارد و علی حجتی کرمانی که نویسنده مذهبی بود و فوت کرد .
در آنجا بود که من نام حاج آقا روح الله را شنیدم . خیلی جالب بود . این چهار نفر که امروز هر یک جایگاه مشخصی دارند، گفتند که از زمان آمدن حاج آقا روح الله حوزه دگرگون شده است . اگر در زمان آیت الله بروجردی، ایشان می گفت وظیفه طلبه فقط درس خواندن است، امام خمینی آمده و می گوید که من با شاه برخورد دارم . سال 1341 که برگشتم، فهمیدم این حاج آقا روح الله همان کسی است که من در سال 1326 در خانه مان او را دیدم . حاج آقا روح الله چندین حسن داشت . فلسفه را خوب خوانده بود . سال 1325 می بینیم که حاج آقا روح الله به مطهری و منتظری اسفار را درس می دهد . هر درسی که خوانده، خوب خوانده است . فقیه بزرگ، فیلسوف مهم و از همه مهم تر نظریه پرداز انقلابی مهمی است .
نظریه پرداز با متخصص فرق دارد . ما در تاریخ نظریه پردازانی را داریم که با ماوراءالطبیعه ارتباط دارند، مانند پیغمبران؛ حضرت عیسی، موسی، نوح، ابراهیم، یونس و غیره . اما عده ای را داریم که با ماوراءالطبیعه ارتباط ندارند . عده ای از ماوراءالطبیعه حمایت می کنند، اما عده ای مخالف آنند . برای مثال کارل مارکس . روسو نیز چندان ارتباطی با آن ندارد . این ها نظریه پرداز هستند . برای مثال چرا اسم ارسطو در فلسفه وجود دارد، زیرا نظریه پرداز است و یا در فیزیک اینشتین یک نظریه پرداز است . در انقلاب ها و حرکت های اجتماعی امام خمینی نظریه پرداز است . به همین جهت به گورباچف نامه می نویسد و در آن می گوید که بعد از این مارکسیسم و لنینیسم را باید در موزه ها پیدا کرد . زیرا وی یک نظریه جدید دارد . انشاءالله عمر شما کفاف دهد و خواهید دید در سی یا چهل سال آینده نظریه های امام درباره حرکت های انقلابی در دانشگاه های بزرگ دنیا تدریس خواهد شد . زیرا امام یک نظریه جدیدی آورده است . امام درست اواخر قرن بیستم نظریه خود را داده است . اواخر قرن نوزدهم و قرن بیستم صد درصد تحت تاثیر کار مارکس است و مارکسیسم و لنینیسم دنیا را گرفته است . حکومت تشکیل شده و انقلاب اکتبر و انقلاب 1948 چین به وجود آمده است . نهرو کتاب نگاهی به تاریخ جهان را بر اساس مارکسیسم تاریخی نوشته است . مذهبی سیاسی های ما شیفته سوسیالیسم هستند . دکتر شریعتی نخستین کتاب خود را با عنوان ابوذر، نخستین سوسیالیست خداپرست می نویسد . اگرچه دنیای اسلام محو ناسیونالیسم عرب است، زیرا بیشتر جمعیت آن عرب هستند .
نواب صفوی بیان می کرد که در سال 1332 که جمعیت موتلفه اسلامی تشکیل شد من می دیدم که اعضای اخوان المسلمین می گفتند حمله اسرائیل به سرزمین عربی فلسطین؛ سپس نواب صفوی می گفت که به پشت تریبون رفتم و اعلام کردم اگر افتخار به عرب بودن است، من فرزند بهترین مرد عرب و یک سید هستم . پیغمبر را اگر از عرب بگیریم، دیگر چیزی جز یک قوم وحشی بدوی چیزی نمی ماند . اما همین پیغمبر گفت که گرامی ترین شما نزد خدا باتقواترین شما است .
مسائل را باید اسلامی کنید تا پیروز شوید . الان ما حرکت را اسلامی کرده ایم که سید حسن نصرالله توانسته اسرائیل را کنار بزند . اسرائیلی که روزی در خاورمیانه قدرتمندترین بود، امروز دیگر نیست . امروز درست است که برخی کشورهای عربی اسرائیل را به رسمیت شناخته اند . اما این اسرائیل آن اسرائیل سال 1967 که بتواند ظرف شش روز تمام کشورهای عربی را درنوردد، نیست . این اسرائیل آن اسرائیلی نیست که ادعا کند من از نیل تا فرات را خواهم گرفت . اسرائیل اکنون تنها دارد خودش را حفظ می کند .
برای اینکه ما در تاریخ اسلامی و در خاورمیانه حرکتی کرده ایم که البته من نظری دارم که بیان آن کمی زمان می برد . می خواهم بگویم که این حرکت اسلامی سابقه ای 70 ساله دارد . نتیجه استعمار انگلیس پس از فروپاشی دولت عثمانی است . انگلیسی ها و فرانسوی ها کشورهای اسلامی را میان خود تقسیم کردند و سوریه، لبنان، تونس، الجزایر و مراکش را فرانسوی ها گرفتند و کشورهای عربی از جمله مصر و عربستان را انگلیس گرفت . اکنون مسأله این است که چطور ایران مستعمره نشد . در حالی که در زمان ناصرالدین شاه هشت میلیون نفر جمعیت داشته است . در زمان خروج رضاخان از ایران جمعیت کشور 12 میلیون و 700 هزار نفر بود . این ایران با این جمعیت مستعمره نشد . اما مصر، چین با 700 میلیون جمعیت آن دوران و هند با 400 میلیون نفر جمعیت در آن دوره مستعمره شدند، اما ایران مستعمره نشد . اگرچه در ایران رضاخان آلت دست انگلیس بود، اما ایران مستعمره نبود . دادگاه های ایران، نایب السلطنه این کشور انگلیسی نبوده اند . تفاوت میان مستعمره بودن با غیرمستعمره بودن را باید دقیقا نگاه کنیم . چرا ایران مستعمره نشد؟؛ به دلیل تشیع .
اگر میرزای شیرازی فتوای تحریم تنباکو را نمی داد، قلم ها به پای استعمار شکسته می شد؟ نه . قطعا اگر گاندی 100 سال زودتر به دنیا آمده بود و شعار استقلال هند را می داد و مبارزه منفی را شروع می کرد، هند نیز مستقل می شد . اما در ایران تشیع باعث ایجاد فردی به نام میرزا حسن شیرازی و یا فردی به نام سید جمال الدین اسدآبادی بود که در دنیا تحول ایجاد کرد . سید جمال در مصر حزب الوطنی را تشکیل داد که استاد محمد عبده، صاحب تفسیر المنار شاگرد وی است . وی در فرانسه و در شرایطی که زبان فرانسوی بلد نبود، با کمک دیکشنری روزنامه عروه الوثقی را منتشر کرده است .
«نسیم»: به بخشی ویژگی های امام اشاره کردید . اگر موافق باشید کمی بیشتر به این موضوع بپردازیم . حضرت امام چه خصوصیات ویژه ای داشتند . در آن زمان روحانیون مبارز زیادی بودند، اما حضرت امام از سوی مردم و گروه ها و احزاب به نوعی، حمایت می شدند و مردم به ایشان گرویدند . حضرت امام چه ویژگی هایی داشتند که این مسأله رخ داد؟
عبدخدایی: بعد از شهریور 1320 روحانیون به سه دسته تقسیم شدند . آرمان گرایان، استعمارستیزان و فرهنگ سازان . هر کدام از این ها نیز یک سمبل و شخصیت داشتند . سمبل فرهنگ سازان آیت الله بروجردی بود که من می خواهم بگویم مقدمات انقلاب را آیت الله بروجردی فراهم کرد . از کارهای بزرگ ایشان بود . آقای بروجردی کار بزرگی که کرد این بود که فرهنگ اسلامی و فرهنگ شیعی را در همه جا گسترش داد . آیت الله بروجردی در درس بیع خود، حکومت اسلامی را درس می داد . اما به طلبه ها می گفت درس بخوانید . زیرا ما مورد هجمه فرهنگی قرار گرفته ایم . هم از سوی روشنفکران، هم از سوی کمونیست ها، دنیا هم در آن زمان تقسیم شده بود . همه به شیعه و به دین و به اسلام و خداشناسی حمله می کردند . یکی از کارهای بزرگ امام خمینی این است که توحید را در دنیا گسترش داد . نماد فرهنگ سازان به طور سمبولیک آیت الله بروجردی است . زیرا وی افرادی چون آقای مطهری و آقای جوادی آملی را تربیت می کند . نمی شود این ها را انکار کرد، زیرا این ها روی فلسفه کار کرده اند . مطهری نوشته های بسیاری دارد . آقای بروجردی بزرگان علم را تربیت کرده است . ما یک استعمارستیز هم داشتیم که تبلورش در آیت الله کاشانی است . آیت الله کاشانی تاکید می کرد که هر چه می بینید از چشم انگلیسی ها ببینید . به همین جهت اگر در جریان ملی شدن نفت آیت الله کاشانی نبود، دکتر مصدق پیروز نمی شد . هیچ کس پیروز نمی شد . سمبل آرمان گرایی هم نواب صفوی است که می گوید اجرای مو به موی احکام اسلامی . هر سه درست می گویند . منتهی هر سه در مقاطعی دچار اختلاف سلیقه می شوند . در ملی شدن نفت آیت الله کاشانی اولویت را به ملی شدن نفت می دهد . در فرهنگ آیت الله بروجردی اولویت را به تربیت مردان بزرگ و باسواد می دهد . در ایجاد حکومت اسلامی نیز نواب صفوی اولویت را به ایجاد حکومت اسلامی می دهد . هر سه این شخصیت ها از دنیا می روند . تبلور این سه جریان در امام خمینی است . امام خمینی هم آرمانگرا است، فقیه و فیلسوف است، حکیم است، اسفار درس می دهد . ایشان را به نجف فرستادند تا شاید نتواند در آنجا درس فقه اصول بدهد، اما در آنجا درس دادنش گل کرد . باسواد است . هم داستان و هم رمان خوانده و هم مکاتب ادبی دنیا را می شناسد و هم مکاتب ادبی ایران را می شناسد، هم مکاتب فلسفی دنیا و هم از مکاتب فلسفی ایران را می شناسد . هم فقه تشیع و هم فقه تسنن را می شناسد . به طور کلی امام انسان عجیبی است . در تمام مدت عمرش شاید به اندازه نیم ساعت هم به بطالت نگذشته باشد . همواره در حال مطالعه بوده است . امام خمینی هم فرهنگ ساز است، هم آرمانگرا و هم استعمارستیز . چگونه می توان به این نکته پی برد؟ از شعارهای خودش . خیلی راحت می گوید جمهوری اسلامی، نه یک کلمه کمتر و نه یک کلمه بیشتر . به چه دلیل این را می گوید؟ زیرا آرمان گرا است و می خواهد حکومت اسلامی تشکیل دهد . استعمارستیز است . برای مثال درباره کاپیتولاسیون امام چگونه سخنرانی می کند؟ به نظر من اولین کسی که توانست همه نیروهای ضد استعماری را در ایران دور هم جمع کند، امام خمینی است، آن هم با سخنرانی کاپیتولاسیون خود . درباره فرهنگ سازی نیز امام خمینی تدریس کرده و چهار هزار طلبه تربیت کرده است . از اشتباهات شاه این بود که شب 12 محرم امام را دستگیر می کند . طلبه ها در طول این مدت مردم را بیدار و به مرجعیت امیدوار کردند . به همین جهت است که 15 خرداد سال 1342 پیش می آید . دو سال پس از رحلت آقای بروجردی . آقای بروجردی نیز در این زمینه کار کرده است . نمی توانیم فکر کنیم 15 خرداد بدون زمینه سازی بوده است . به طور ناگهانی این اتفاق رخ نمی دهد که این تعداد انسان کشته شوند در حالی که فریاد می زنند، خمینی خمینی خدا نگه دار تو، خمینی بمیرد دشمن خونخوار تو . حرکت به خودی خود به وجود نمی آید بلکه سابقه دارد . بنابراین زمینه های فرهنگ سازی را آقای بروجردی فراهم کرده است . زمینه های استعمارستیزی را آیت الله کاشانی فراهم کرده و زمینه های آرمانگرایی را نواب صفوی . که هر سه این موارد در امام جمع شده است . به چه دلیل پیروزی رخ داد، زیرا هر سه مورد در یک نفر جمع شده است . تبلور فرهنگ سازی، آرمان گرایی و استعمارستیزی . همه حرف هایش هم در این باره مشخص است . درباره آرمان گرایی می گوید ماه محرم ماه پیروزی خون بر شمشیر است . جمله خیلی زیبایی است . در آرمان گرایی امام همین قدر بس برخلاف آنچه که خبرگزاری ها اعتراض کردند، اتکا به نفس امام خمینی عجیب بود . برای مثال در همین جنگ تحمیلی عراق با 10 لشکر حمله کرد، در شرایطی که ارتش امام پاشیده است . سپاه به وجود نیامده است و به تازگی در حال شکل گرفتن است . البته مردم در صحنه بودند، اما مردم نیروی جنگی که نیستند . عراق حمله کرد و خرمشهر را گرفت . شب همان روز امام آمد و با قدرت اعلام کرد یک دیوانه آمد و چند سنگ پرتاب کرد و رفت . چنان بر دهان صدام می زنم که از زمین برنخیزد . این اتکا به نفس را چه کسی دارد؟ اتکا به نفس امام بود که مهم بود . امام در لحظه سوار شدن بر هواپیما و در حالی که در حال عزیمت به ایران بود، در پاسخ به سوال خبرنگار که از او می پرسد چه احساسی دارد، می گوید هیچ . اما اگر سیاستمدار بود می گفت که دارم به وطنم بازمیگردم . خاک وطن را می بوسم . این عوامفریبی است . اتکا به نفسش طوری است که در هواپیما هم که نشسته است، می گوید هیچ احساسی ندارد و خیلی عادی است .
بهترین سخنرانی را امام درباره کاپیتولاسیون انجام داد . از این سخنرانی بهتر برای استعمارستیزی امام وجود ندارد . به همین دلیل است که ما در 5 سال تحریم هیچ اتفاقی برایمان نیفتاده است . به همین دلیل است که جمعیت 13 میلیونی ما به 80 میلیون افزایش یافته است، اما هنوز هم مغازه های ما از جنس پر است . برای همین است که مصرف سرانه یک فرد در امروز در مقایسه با دوران شاه سه برابر شده است . در حالی که جمعیت ما 80 میلیون است . یعنی در حقیقت امروز ما در حال اداره 200 میلیون جمعیت در مقایسه با زمان شاه هستیم . از سوی دیگر وضعیت دلار را هم ببینیم . بهتر است که تحقیق کنیم و بدون تحقیق حرفی نزنیم . من متاسفم از اینکه رادیوهای خارجی تا این حد بدون تحقیق حرف می زنند . به چه دلیل کسانی که فرار می کنند و به رادیوهای آمریکایی و اروپایی می روند، تا این حد بی محتوا حرف می زنند . من یک بار اعلام کردم که حاضرم با همه آن ها مناظره کنم . شما ریشه این مسأله را نگاه کنید، امام خمینی یک نظریه پرداز جدیدی است که برای انقلاب های دنیا نظریه آورده است . در مصر مردم چه کسی را داشتند، چند هزار نفر کشته شده است . همه مردم ناراضی، ایدئولوژی اسلامی را پذیرفته اند و اتکا به نفس دارند که کشته می شوند . اما رهبری را که جامعه را درست هدایت کند . ندارند . مرسی نتوانست رهبری کند . شما یقین بدانید بیداری اسلامی امروز متعلق به سال 1945 و بعد از جنگ جهانی دوم است . امروز هم سرکوب شود بار دیگر سربلند می کند .
«نسیم»: در دوران آغاز انقلاب یک اختلاف نظری میان حضرت امام و نهضت آزادی درباره حکومت طاغوت وجود داشت . درباره این موضوع هم صحبت بفرمایید .
عبدخدایی: به طور کلی میان نظرات امام و مهندس بازرگان که مظهر نهضت آزادی است، با اینکه وی نخست وزیر امام شده است، اختلاف وجود دارد . نمونه های آن را می گویم . آقای بازرگان به مجلس موسسان اشاره می کرد . اما امام می گفت مجلس خبرگان . بازرگان می گفت جمهوری دموکراتیک اسلامی، اما امام می گفت جمهوری اسلامی . بازرگان می گفت که ما جمهوری اسلامی تاسیس کرده ایم و برای تاسیس آن قانون لازم داریم . به این دلیل که فرانسوی ها و اروپایی ها از نظر تقنین مقداری از ما جلوتر هستند، مقداری از قوانین آنان را در قانون اساسی خودمان وارد کنیم . به همین جهت می گفت مجلس موسسان، یعنی مجلسی که تاسیس قانون می کند اما امام می گفت مجلس خبرگان . امام می گفت که ما تاسیس حاکمیت اسلامی نکرده ایم و این کار در زمان پیغمبر و علی(ع) انجام شده است . ما نیاز به خبره داریم که از متن قرآن و حدیث برای ما قانون اساسی را به وجود آورد . به همین جهت می گفت که باید خبرگان مجتهد باشند . یعنی در قرآن و حدیث تحقیق کرده باشند . خیلی راحت درباره مجلس موسسان و اسم مجلس اختلاف است . یکی می گوید ما از فرانسه قانون را وارد قانون اساسی خود کنیم و از طرف دیگر آن یکی می گوید که ما اصلا نیازی به این قانون نداریم . شیخ فضل الله نوری نیز همین را می گفت . وی می گفت ما به نظام نامه نیاز داریم، نه قانون اساسی؛ نیازی نیست قانون اساسی فرانسه را در ایران ترجمه و به عنوان قانون اساسی خود تصویب کنیم . اصلا علت اعدام شیخ فضل الله این بود که می گفت مشروطه مشروعه می خواهیم . چرا مهندس بازرگان جمهوری دموکراتیک اسلامی را مطرح می کرد . من زمانی به مهندس بازرگان گفتم که این واژه غلط است . دمو یعنی چه؟ یعنی مردم . جمهوری یعنی چه، یعنی مردم . وقتی می گوییم جمهوری اسلامی، نباید بگوییم سنگ حجرالاسود . حجر یعنی سنگ . باید بگوییم جمهوری اسلامی . بنابراین امام می گفت جمهوری اسلامی، نه یک کلمه بیشتر نه یک کلمه کمتر . اینجا اختلاف بود . آقای مهندس بازرگان قصد داشت ملیت را وارد اسلامیت کند . اینکه ناسیونالیسم را وارد جمهوری اسلامی کنیم، اصلا مغایر با انقلاب است . اصلا ذات هر انقلابی گسترش آن است . برای مثال انقلاب کبیر فرانسه به وجود آمد . اما چطور شد که پس از آن در اروپا آزادی به وجود آمد . انقلاب کبیر فرانسه در آن اثر گذاشت .
مگر می شود بگوییم که این انقلاب در انگلیس و آلمان موثر نبوده است . درست است که پس از آن ناپلئون در فرانسه دیکتاتوری ایجاد کرد، اما انقلاب اثر خودش را گذاشته است . ذات انقلاب حرکت است . ذات مسیحیت و ذات اسلام نیز حرکت است . مانند این است که بخواهید از یخ سرما را بگیرید، آیا می توانید؟ یا از آتش گرما بگیرید نمی شود . هر جا بگویید انقلاب رخ داده است، در کنار آن گسترش انقلاب نیز وجود دارد . اما غرب می خواهد این مسأله را مهار کند .
انقلاب اسلامی به دلیل اینکه نه شرقی است نه غربی، باید مهار شود . هم شرق و هم غرب می خواهند هر دو آن را مهار کنند . این مهار است که انقلاب اسلامی را عقب انداخته است و می بینید که بیداری اسلامی مربوط به الان نیست مربوط به سال 1945 است . زیرا بعد از اینکه انگلیس و آلمان و فرانسه صنعتی شدند - صنعتی شدن چند ویژگی دارد که الان فرصت بیان آن نیست - یکی از نکات صنعت تولید مازاد بر مصرف است . استعمار برای تولید مازاد بر مصرف نیاز به بازار دارد . به همین دلیل دولت عثمانی را از هم پاشیدند . استعمار یعنی طلب عمران و آبادانی . استعمار به نام عمران و آبادانی تمام کشورهای عربی را تحت کنترل خود در آورده است . در جنگ جهانی دوم همه کشورهای اسلامی دیدند که این عمران دروغ بوده است؛ حتی جواهر لعل نهرو در کتاب تاریخ جهان خود می نویسد : " مارکس پیش بینی کرده بود اولین کشوری که سوسیالیست شود انگلستان و آلمان باشد ". به این دلیل که این دو کشور صنعتی شده اند . بعد از آنکه نظریه مارکس غلط از آب درآمد، وی گفت کشورهای مستعمره انگلیس به قدری کالای آلمانی را خریداری کرده اند و وضع آنان به قدری خوب شده است که دیگر به فکر انقلاب نیفتاده اند . کارگر انگلیسی اوضاع خوبی پیدا کرده است . در واقع وی می خواهد بگوید که مارکس درست پیش بینی کرده بود، اما در اینجا اشتباه کرده و غلط پیش بینی کرده است . اما درباره کشورهای اسلامی، استعمار آمده و آنان را غارت کرده است . در سال 1945 و وقوع جنگ جهانی دوم استعمار فرا نو به وجود آمد به نام استعمار آمریکا که این خود یک بحث مفصل جامعه شناسی می طلبد . کشورهایی برخاستند تا استقلال خود را بدون ارتباط فیزیکی به دست آورند . در مصر گروه اخوان المسلمین، در عراق گروه " اخوه الاسلامیة " ، در ترکیه پس از سال ها از زمان 1975 اسلام گراها به دلیل سردادن شعار اسلامی پیروز شدند . ارتباط فیزیکی بین فدائیان اسلام و اخوان المسلمین نبوده است، اما همه این ها آرمانشان بازگشت به فرهنگ اسلامی و بازگشت به خویشتن خویش بوده است . این ها قیام کردند و خارجی ها به نام ناسیونالیسم این قیام ها را سرکوب کردند . چرا امام خمینی میگوید اسلام از ملی گرا سیلی خورده است؟ چرا میگوید ملی گرایی کفر است؟چرا میگوید آقای دکتر مصدق مسلم نبود؟ . چراکه ناسیونالیسم و این " پان " در تمام کشورهای اسلامی قد علم کردند و اسلام را کوبیدند؛ مانند مصدق در ایران، ناصر در مصر، سردار داوودخان در افغانستان و دیگر ناسیونالیست ها در عراق و ترکیه . فقط علت اینکه در عربستان نتوانستند انقلابی بوجود بیاورند این بود که عبدالوهاب و فیصل سنگ اسلام را بر سینه میزدند والا پس چطور در سال 24 " سید ابوطالب یزدی " را به علت اینکه در خانه کعبه حالش بهم خورده بود گردن زدند؟ اینها در تاریخ هست . جلوی اسلام آمدند ناسیونالیسم را علم کردند . امام خمینی درباره ناسیونالیسم میگوید این مکتب چه بخواهد و چه نخواهد آلت دست آمریکا و غرب و کمونیست ها شده است . امام خمینی تبلور آرمانگرایی، استعمارستیزی و فرهنگ سازی است .
«نسیم»: اینکه می گویند مهندس بازرگان گفته بود شاه باید در مسندش بماند درست است؟
عبدخدایی: آقای مهندس بازرگان میگفت ما با سلطنت مشکلی نداریم و شاه نباید حکومت کند بلکه باید سلطنت داشته باشد؛ مثل انگلستان . این افراد تحصیل کرده خارج بودند و غرب زده بودند و انگلیس و ملکه انگلستان را دیده بودند که در کارها دخالت نمیکرد و میگفتند اگر شاه در ایران وجود داشته باشد و در کارها دخالت نکند چه عیبی دارد؟ . درحالی که امام می گفت برخاسته از فئودالیسم است
.
«نسیم»: امروز برخی افراد که بعضا از مسئولین کشور هم هستند سعی می کنند که یک چهره کاریکاتوری از امام(ره)معرفی کنند که این چهره بیشتر اشاره دارد به زندگی شخصی و ویژگی های اخلاقی امام و نه آرمان هایشان . یک گروه دیگر هم در پی نشان دادن امام بر اساس سه شاخصه عقلانیت معونیت و اعتدال که رهبری مطرح کردند هستند . به نظر شما کدام یکی از این ویژگی ها در مورد امام صحیح است؟
عبدخدایی: امام خمینی شخصیت اخلاقی اش برای خودش است و شخصیت اجتماعی اش مهم است . آرمانگرایی و تحصیلات و نظریه پردازی اش مهم است . اماما خمینی در جوانی اش وقتی مگس وارد اتاق می شود آن را می کشت ولی وقتی شخصیت ایشان شکل می گیرد مگس وقتی وارد اتاق می شود مگس را می گیرد و از اتاق بیرون می کند . خیلی از افراد بودند که از لحاظ شخصی انسان های عارف و پاکیزه ای بودند ولی امام آرمان هایش مهم است . مهم انقلابی است که بوجود آوده و نظریه ای است که صادر کرده است و الا امام خمینی منهای این خصوصیات میشود یک آدم زاهد .
«نسیم»: علت اینکه برخی اینگونه امام خمینی(ره)را تفسیر می کنند چیست؟
عبدخدایی: این ها احساس میکنند دنیا به طرف مذهب گرایش پیدا کرده است . من اخیرا یک شب رفته بودم دیدار آقای سیدحسن خمینی . یکی از خبرگزاری ها آمده بودند از آقای سیدحسن خمینی مصاحبه بگیرند و ایشان به من گفت تا من جواب دهم . آنها گفتند ما گفتیم گفتگوی تمدن ها در حالی که در سوریه همدیگر را میکشند و در بحرین کشتار می کنند . من گفتم هر ایدئولوژی وقتی گسترش جهانی پیدا بکند افراطی گری در آن زیاد می شود . در کمونیسم آنارشیست بوجود می آید؛ وقتی استالین می میرد 4 میلیون زندانی در سیبری پیدا می کنند . اسلام و بیداری اسلامی هم امروز در دنیا گسترش پیدا کرده است و یک عده تندرو به نام طالبان و سپاه صحابه در این اسلام پیدا شده اند . در صدر اسلام هم خوارج تندرو بودند؛ آیا آنها غیر مسلمان بودند؟ خیر آنها هم نماز میخواندند و روزه می گرفتند . ما این گفتگوی تمدن ها را در نه در داخل اسلام بلکه اسلام با مسیحیت منظورمان بود . امام خمینی توانسته این لغت توحید را در دنیا گسترش بدهد . امروز فیلسوفی را در دنیا پیدا نمی کنید که توحید و خدا را قبول نداشته باشد . در صورتی در زمان گذشته در اایران و اروپا و کشورهای عربی متفکرین و فیلسوفان بی خدا و ملحد زیادی را داشتیم.
«نسیم»: کسانی این چهره کاریکاتوری از امام(ره)را مطرح میکنند از نزدیکان امام بودند مثل آقای هاشمی و امروز در دفتر حفظ و نشر آثار امام هستند؛ این افراد چرا این چهره را از امام تصویر می کنند و آیا از ابتدا این طور بودند؟
عبدخدایی: گاهی این رفتارها ار غرور افراد است . این افراد از اول اینطور نبودند وگرنه در اطراف امام نمیتوانستند جمع بشوند . آقای هاشمی شناسنامه انقلاب است، زندان رفته است شکنجه شده است . البته بعید میدانم آقای هاشمی چنین حرف ها و تصویری از امام کرده باشد
«نسیم»: به عنوان مثال اخیرا در موضوع استکبار ستیزی آقای هاشمی گفتند که امام مخالف مرگ بر آمریکا بوده است و در واقع یک چهره خنثی از آمریکا نشان دادند
عبدخدایی: ببینید نظر واقعی امام در مورد آمریکا این است که گفته شیطان بزرگ . امام از این بالاتر بگوید که آمریکا هیچ غلطی نمیتواند بکند . من طرفدار این هستم که درست بود که سفارت آمریکا را گرفتند و این بر خلاف آن دانشجوی آن زمان است که می گویند این کار اشتباهی بوده است . برای این موافق این اقدام بودم که چون هرجا در هر انقلابی پای آمریکا بوده در ادامه آن کودتا شده است؛ مانند مصر . امام خمینی چرا گفت انقلاب دوم(تسخیر لانه جاسوسی) از انقلاب اول مهمتر است؟
«نسیم»: بحث دیگری که امروز مطرح شده این است که وظیفه حکومت ها در قبال دین مردم چیست؟ اصلا چه رابطه ای باید بین دین و دولت باشد؟
عبدخدایی: ما قانون اساسی مان هم این است که حکومت دینی است . کسانی هم که معتقدند که حکومت دینی نیست وکلایی انتخاب کنند که این مورد را از قانون اساسی بیرون بیاورند . تا زمانی که مجلس خبرگان و قانون اساسی داریم این حکومت باید مروج دین باشد . آقای روحانی گفته است ما نمیتوانیم مردم را به زور به بهشت ببریم؛ " لا اِکراه فِی الدّین " ، اجباری در دین نیست . ولی حق نداریم به حقوق دیگران هم تجاوز کنیم . اگر در جامعه ای شما آزادی بوجود بیاورید که مانع آزادی دیگران بشود این سلب آزادی است . مثلا در اروپا در یک آپارتمان 99 درصد سگ دارند . در ایران در یک آپارتمان مخالف نگهداری سگ هستند . شما نمیتوانید بگویید آن قانونی که در اروپا است در ایران هم باشد . در ایران باید ممنوع باشد چون آزادی این را می گوید . اگر در اروپا آزادی میگوید سگ داشته باشد اشکالی ندارد اما در ایران سگ را نجس میدانند؛ حال میتوان گفت قانون اروپا را در ایران بیاوریم؟ . شما نمی توانید به نام آزادی در همه جای دنیا یک رقم قانون را تعمیم دهید . قوانین باید بر طبق عقاید مردم تنظیم شود . یعنی 90 درصد جامعه این قانون را بپذیرند . آزادی های ما با آزادی ها اروپایی فرق میکند . امکان دارد یک چیز در اروپا مانع آزادی و در اینجا عین آزادی باشد . روسو می گوید قانون یعنی قرارداد و آن چیزی که اکثریت جامعه می گوید . ما کسی را به زور وارد بهشت نمی کنیم اما اجازه نمی دهیم یک زن بی حجاب با وضع بی حجابی جوانان ما را منحرف کند . چون اینجا کشور اسلامی است . اکثریت جامعه این موضوع را می پذیرد . ما نمیتوانیم دین را رها کنیم . این انقلاب بوجود آمد و مردم حکومت اسلامی ایجاد کردند و هیچ کسی هم نمی تواند از خط قرمز ما که مذهب ما است عبور کند و هرکسی هم که بخواهد از این خط قرمز عبور کند مردم به او رأی نمی دهند
«نسیم»: آقای عبدخدایی در ادامه می خواهیم در مورد سابقه انقلابی و مبارزاتی رهبر معظم انقلاب در پیش از انقلاب برای ما بفرمایید .
عبدخدایی: مقام معظم رهبری که پسر آیت الله سید جواد خامنه ای هستند با پدر من رابطه نزدیک داشت و شید در هفته روزی نبود که این دو بزرگوار همدیگر را نبینند . من یادم می آید در دوران بچگی که مادر مقام معظم رهبری همواره از "علی آقا " صحبت می کرد . ایشان 14 ساله بودند که نماز شب می خواندند . خود ایشان در " شرح اسم " می گویند اولین رشحاتی که در من بوجود آمده نماز بوجود آورده است . در سال 32 مرحوم نواب صفوی رفته به مشهد و ایشان در مدرسه سلیمان خان از نواب استقبال میکند . خود رهبر معظم انقلاب می گویند وقتی در سال 34 نواب صفوی را شهید کردند ما امدیم پای درس آقای شیخ محمد خیابانی و ایشان گفت امروز بچه سیدها رو اعدام کردند و من حال درس ندارم و تعطیل کرد . رهبری از 14 سالگی انقلابی بوده است . قبل از انقلاب سه نفر بودند که در مشهد خوب مبارزه می کردند؛ آقای هاشمی نژاد، آقای طبسی و آقای خامنه ای . امروز آقای طبسی تولیت آستان امام رضا را دارند و آقای هاشمی نژاد هم که به شهادت رسیدند؛ اتفاقا قبر پدر من در حرم حضرت رضا(ع) جایی است که شهید هاشمی نژاد دفن شده اند . اول پدر من فوت کرده است که نماز جمعه مشهد را هم می خوانده است ولی بعدا همانجا آقای هاشمی نژاد هم دفن شد که امروز عکس شهید هاشمی نژاد زا رده اند و پای قبر نوشته شده است؛ " آیت الله شیخ غلامحسین تبریزی". لذا من مقام معظم رهبری را از بچگی دیدم. وجود ایشان اگر الان نباشد در این کشور جنگ قومی راه می افتد . اگر ایشان نباشند همه اقوام داعیه استقلال پیدا می کنند. مقام معظم رهبری امروز روش امام را پی گرفته است . امام هم تا زمانی که مجلس شورای اسلامی صلاحیت بنی صدر را برای ریاست جمهوری نفی نکرده بود حرفی نمی زد . امروز هم رهبر معظم انقلاب ازهمه روسای جمهور حمایت می کند چون مردم رأی دادند . خود بنی صدر در مصاحبه ای گفت امام راضی نبود من رئیس جمهور بشوم اما وقتی مردم رای دادند چی شد؟ در کجای دنیا رهبری با این تدین و اعتقاد شما دارید؟ . رهبری که در زندگی ساده زیست است، دارای وجهه مردمی و اجتماعی است و در کار دولت دخالت نمی کند در کجای خاورمیانه می توانید پیدا کنید؟
.
«نسیم»: شما در سخنان خود به بیداری اسلامی که در کشورهای اسلامی در جریان است اشاره کردید . با توجه به همین اتفاقات و حضور قدرتمند حزب الله در منطقه و جنبش های مقاومت، نظر امام در مورد این جنبش ها در منطقه و پازل قدرت در خاورمیانه چه بود؟
عبدخدایی: ببینید ایران از هشت سال جنگ پیروز بیرون آمد هزار میلیارد دلار به ایران خسارت خورد ولی امورز ایران قدرتمند تر از زمان شاه در خاورمیانه خودنمایی می کند . چون زیر سایه اسلام بوده است . جنبش های اسلامی چه ما بخواهیم و چه نخواهیم متخذ از انقلاب اسلامی هستند . " چه گوارا " کمونیست دیگر در کشورهای اسلامی نداریم البته با اینکه عکس چه گوارا قبل از انقلاب آمال انقلابیون بود . ولی امروز عکس امام خمینی جای خود را به عکس چه گوارا به عنوان شاخص انقلاب در کشورهای اسلامی داده است . امروز اسلام تمام مرزها را می شکافد . در این اسلام القاعده هم پیش می آید، سپاه صحابه هم ایجاد می شود . برای جلوگیری از این حرکت هم لیبرال هایی می آیند که اسلامی را مسخ کنند . اما این جاده باز شده است و نمی توانند جلوی آن را بگیرند . امام هم انقلاب کردند که این راه را بگشایند . هدف امام این بود که ارتشی درست شود تا در مقابل آمریکا و استکبار بایستد . البته ارتش واحده امت اسلام امروز درحال درست شدن بود ولی مرسی خوب مدیریت نکرد و خراب شد . همه ملت ها به دنبال این هستند که جلوی نفوذ قدرت های بزرگ را بگیرند . امروز 80 درصد مواد غذایی و یک پنجم انرژی دنیا در غرب مصرف می شود . متعادل کردن این مسأله زحمت دارد و غرب و آمریکا نمی گذارند.280 میلیون نفر آمریکا یک پنجم دنیا انرژی مصرف میکنند و 7 میلیارد جمعیت 4 برابر آن را مصرف میکند . تحقق ارتش واحده امت اسلامی زمان می برد . اگر امروز برای مثال همه دنیا حرف حضرت مسیح را گوش بدهند دنیا چگونه می شود؟ آیا دنیا بهشت می شود یا خیر؟ . امام زمان وقتی می گوییم می آیند زمانی است که دنیا تکامل پیدا کرده باشد . علامه طباطبایی در آن نامه خود به هانری کربن می نویسد زمانی که بشیریت از لحاظ فکری تکامل یابد امام زمان ظهور می کند . امروز همه دنیا از تجاوز بدشان می آیند . برای مثال آمریکا می گوید صلح باشد ولی چطوری؟ آقای خاتمی یک مقاله ای نوشته اند به عنوان " صلح مسلح ". یعنی مثل آمریکایی ها میگوید همه باید اسرائیل را بعه رسمیت بشناسید تا صلح منطقه ای ایجاد شود . این صلح نیست که اگر من حرف آمریکا را گوش دادم از محاصره اقتصادی درمی آیم؛ این تجاوز رسمی است . جلوی انرژی هسته ای من را گرفتن در واقع تجاوز به حقوق رسمی من است .
«نسیم»: آقای عبدخدایی شما به عنوان یک چهره حزبی بفرمایید که رابطه امام خمینی(ره) با احزاب چطور بود؟
عبدخدایی: امام خمینی معتقد بود به اینکه مردمی بودن بهتر از حزبی بودن است چون حزبی بودن تعصب می آورد . به همین دلیل امام خمینی دستور داد تا حزب جمهوری اسلامی را تعطیل کنند . در صورتی که تشکیلات حزب جمهوری کسانی همچون شهید بهشتی و رهبر معظم انقلاب و آقای هاشمی رفسنجانی ودیگر بزرگان بودند . ما فداییان اسلام هم حزب نیستیم . به همین جهت می گوییم جمعیت فداییان اسلام و تعصب نداریم که افراد با جمعیت ما باشند یا نباشند . مهم اسلام و قرآن است . هرکسی از این قرآن و اسلام حمایت کند مورد حمایت است . مهم این است که ما مسلمان باشیم و طرفدار قوانین اسلام .
امام خمینی خیلی آگاه بود . توانست همه آدم ها را در زیر چتر خود جمع کند . تا جایی که گفت در ایران کمونیست ها هم آزادند نظرات خود را بگویند . کیانوری پذیرفت؛ کیانوری کمونیست است اصلا خدا را قبول ندارد ولی نظر امام را پذیرفت . امام می گفت همه با هم انقلاب کنیم اما منتهی بعضی ها ایراد می گیرند که وقتی امام آمد ایران مخالفین خود را سرکوب کرد . وقتی پیروز شد عزالدین حسینی در کردستان، شیخ شبیر در خوزستان ناصر قشقائی در شیراز، صدرا نظر خان در بلوچستان و برخی دیگر از اقوام داعیه استقلال داشتند . امام مجبور بود وحدت ملی را حفظ کند . مثلا کیانوری میخواست کودتا کند . مگر می شد امامی که امده است در کشور انقلاب کند با استقلال این اقوام موافقت کند؟ . لذا به دنبال این برآمد که جلوی تحرکات تجزیه طلبانه را بگیرد . چمران در کردستان محاصره بود و دوستان عزالدین حسینی میخواستند او را نابود کنند که امام با یک پیام خود توانست کردستان را حفظ کند . اگر کیانوری در فکر کودتا نبود کسی کاری با او نداشت . منافقین در ایررن عامل خشونت بودند زیرا اگرمنافقین 72 نفر را ترور نمی کردند و اگر اشرافی اصفهانی و هاشمی نژاد و مدنی را ترور نمی کردند دادگاه های انقلاب برای آنها تشکیل می شد؟ آزاد بودند . ولی خودشان خواستند از جانب حکومت خشونت علیه آنها اعمال شود . انقلابیون اگر دیر می جنبیدند کشته می شدند؛ اصلا پیدایش " خلخالی " ها طبیعت انقلاب است، چه بخواهیم و چه نخواهیم . در انقلاب کبیره فرانسه، روسیه، کوبا و چین تماما این خشونت ها بوده است .
«نسیم»: آقای عبدخدایی امروز مذاکرات با 1+5 در حال انجام است؛ حال شما با توجه به شناختی که از غرب دارید و در صورتی که حتی بین ما و غرب هم توافقات خوبی صورت گیرد، ما می توانیم به این مذاکرات خوشبین باشیم یا خیر؟
عبدخدایی: ببینید خصوصیت استعمار در هم کوبیدن است . استعمار درصورتی به شما امتیاز میدهد که شما را قدرتمند ببیند .. نمونه آن لیبی و عراق و خیلی نمونه های دیگر است . لیبی مگر تمام تاسیسات اتمی خود ار تحویل نداد؟ لیبی 400 میلیارد دلار خسارت به بار آورد درصورتی که 200 میلیارد ذخیره ارزی داشته است . در عراق هم همینطور است . وقتی آمریکا به عراق حمله کرد یکی از این روشنفکرها به من گفت که خواهی دید 5 سال آینده عراق دبی می شود! خب آیا شد؟ چقدر عراقی آواره شدند و آدم کشته شدند؟ . شما نمی توانید این خصوصیت را از آمریکا بگیری که تجاوزطلب نباشد . منتها اگر قدرت داشته باشی مقابل تجاوزش می ایستی . یک ضرب المثلی در آذری زبان ها است که میگوید؛ " دیوانه وقتی دیوانه را می بیند چماق خود را ناخن می کند ". چرا آمریکا نمی تواند به کره شمالی حمله کند؟ چون در کره جنوبی منافع دارد و یقین دارد کره شمالی به کره جنوبی حمله می کند . اینکه جنگ بر روی میز اوباما است یک شوخی است.
«نسیم»: آقای عبدخدایی در ایام سالگرد انتخابات هستیم؛ شما در انتخابات شرکت کردید؟ شما در سال 76 فکر کنم به آقای خاتمی رأی دادید. طرفدار آقای خاتمی هستید؟
عبدخدایی: خیر. من طرفدار ایشان نیستم و سال 76 هم به ایشان رأی ندادم. در انتخابات سال گذشته شرکت کردم ولی به کسی رأی ندادم. اما در مورد آقای روحانی، به نظرم ایشان روحیه تهاجمی دارد. به صحبت کردنش نگاه کنید چگونه با حالت تهاجمی صحبت میکند . روحانی در مناظرات انتخاباتی بلد بود چه بگوید .گفت من سرهنگ نیستم حقوقدانم . او بالاخره آخوند است و بلد است چگونه حرف بزند . و همچنین تحصیل کرده انگلیس هم هست. میرحسین موسوی اگر در انتخابات سکوت میکرد و مانند ریاست جمهوری مقام معظم رهبری عمل میکرد بعد از کارهایی که احمدینژاد در این اواخر انجام داد قطعأ رای می آورد.
«نسیم»: اخیرا مستندی منتشر شد با عنوان "من روحانی هستم". در این مستند اشاره به نقش آفرینی آقای روحانی در کذاکرات مک فارلین دارد. این مطلب البته در خاطرات آقای هاشمی رفسنجانی هم آماده است. ولی آقای لاریجانی و دولتیها این موضوع را نفی میکنند. از نظر شما که سری در تاریخ دارید میپرسیم، واقعا آقای روحانی در آن مذاکرات نبوده است یا خیر؟
در جریان مک فارلین بیشتر دکتر هادی دخیل بود و آقای روحانی نیز حضور داشتند چراکه هاشمی رفسنجانی به روحانی معتقد است . یک نکته ای هم در آخر کلام به یادم آمد. آقای هاشمی که اخیرا به کتابخانه ملی رفته بود آقای صالحی امیری دست هاشمی را بوسید؛ من خودم با آقای هاشمی روابط نزدیک دارم و به ایشان احترام میگذارم اما هیچگاه دستش را نبوسیدم. اگر صالحی امیری را ببینم به او میگویم دوران این رفتارها تمام شده است.
«نسیم»: آقای عبدخدایی از وقتی که در اختیار ما گذاشتید تشکر میکنیم.
عبدخدایی: موفق باشید.
-------------------
گفتگو از آرزو نوروزجم