چرخش اروپا به شرق و شکاف با آمریکا؛ ناتو در مسیر بازتعریف یا فروپاشی؟

نسیم‌آنلاین: در سال ۲۰۲۶ و در سایه سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده، تنش‌های میان اروپا و آمریکا در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی وارد مرحله تازه‌ای شده است. در همین چارچوب، اروپا در حال بازتعریف نقش خود در نظام بین‌الملل، کاهش وابستگی امنیتی به واشنگتن و گسترش همکاری‌های فرامنطقه‌ای است.

برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که اختلافات دو سوی آتلانتیک در موضوعاتی مانند جنگ اوکراین، مسائل امنیتی، تعرفه‌های تجاری و تقسیم مسئولیت‌های نظامی در ائتلاف، به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. همین موضوع باعث شده بحث «استقلال راهبردی اروپا» بیش از گذشته در دستور کار قرار گیرد.

امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در اظهاراتی ائتلاف ناتو را نهادی با کارایی محدود توصیف کرده و خواستار بازنگری در ساختار امنیتی اروپا شده است. او بر ضرورت تقویت توان دفاعی مستقل اروپا و کاهش وابستگی به قدرت‌های خارجی تأکید کرده است.

در مقابل، مقام‌های آمریکایی نیز با تردید نسبت به میزان تعهد برخی کشورهای اروپایی به تعهدات دفاع جمعی، بارها از فشار مالی و نظامی بر دوش ایالات متحده در این ائتلاف سخن گفته‌اند.

تحلیلگران مسائل بین‌الملل معتقدند هرچند تشکیل یک ساختار نظامی کاملاً مستقل برای اروپا از نظر فنی ممکن است، اما موانع سیاسی و راهبردی جدی در مسیر آن وجود دارد؛ به‌ویژه با توجه به وابستگی امنیتی و لجستیکی اروپا به آمریکا در حوزه‌هایی مانند اطلاعات، تسلیحات و پشتیبانی نظامی.

از سوی دیگر، برخی کارشناسان تأکید می‌کنند که اروپا همچنان در حوزه انرژی، تجارت و نظام مالی جهانی نیز تا حدی به ایالات متحده وابسته است و همین مسئله استقلال کامل راهبردی را دشوار می‌کند.

با این حال، روندهای اخیر نشان می‌دهد برخی کشورهای اروپایی در حال تنوع‌بخشی به شرکای اقتصادی و سیاسی خود هستند. در این میان، چین و هند به‌عنوان بازیگران مهم اقتصادی مورد توجه فزاینده اروپا قرار گرفته‌اند.

در همین راستا، سفرهای دیپلماتیک و مذاکرات تجاری سطح بالا میان اروپا و این کشورها افزایش یافته و توافق‌های اقتصادی جدیدی نیز به امضا رسیده است که هدف آن کاهش وابستگی به بازارهای سنتی عنوان می‌شود.

برخی ناظران معتقدند این تحولات نشان‌دهنده حرکت تدریجی نظام بین‌الملل به سمت چندقطبی شدن است؛ روندی که در آن نقش انحصاری قدرت‌های سنتی کاهش یافته و بازیگران جدید در حال افزایش نفوذ خود هستند.

در سطح افکار عمومی نیز گزارش‌ها از کاهش محبوبیت آمریکا در برخی کشورهای اروپایی حکایت دارد؛ موضوعی که می‌تواند بر آینده همکاری‌های دو سوی آتلانتیک تأثیرگذار باشد.

در مجموع، مجموعه این تحولات باعث شده پرسش‌هایی جدی درباره آینده ائتلاف ناتو و نقش آن در ساختار امنیت جهانی مطرح شود؛ ائتلافی که اگرچه همچنان پابرجاست، اما با چالش‌های ساختاری و اختلافات درونی فزاینده روبه‌روست.