تحریمها باعث میشود کشورها با تجارت دلارمحور مقابله کنند
استفاده بیرویه آمریکا از ابزارهای اقتصادی، متحدان و رقبای این کشور را به این جمعبندی رسانده که باید فکری برای پایان دادن به سلطه دلار کنند. تلاش برای فعال کردن اقتصاد با ارزهای ملی، واکنشی به سیاستهای تهاجمی دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکاست.
استفاده بیرویه آمریکا از ابزارهای اقتصادی، متحدان و رقبای این کشور را به این جمعبندی رسانده که باید فکری برای پایان دادن به سلطه دلار کنند. تلاش برای فعال کردن اقتصاد با ارزهای ملی، واکنشی به سیاستهای تهاجمی دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکاست. نهتنها ایران که چین، روسیه، ترکیه و حتی اروپا خواهان پایان دادن به سلطه چند دههای دلار بر بازار جهانی هستند. بخشی از تلاشها برای استفاده از ارزهای ملی به جای دلار به دلیل تحریمهای روزمرهای است که دولت آمریکا علیه کشورها اعمال میکند. در یکسال گذشته آمریکا تلاش کرد با خروج از برجام با استفاده از اهرم تحریمها، مانع دستیابی ایران به دلار شود و در تعاملات اقتصادیاش با دنیا با مشکل روبهرو شود. به هر حال تلاشهای آمریکا نتیجه دلخواه را نداشت و ایران از فشار عمده تحریمهای این کشور تا حدودی رهایی یافت. سیاستهای یکجانبه آمریکا در استفاده از ابزار قدرتش یعنی اقتصاد باعث شده افرادی همچون پروفسور «فرانک فن هیپل»، معاون سابق کاخ سفید درباره تغییر در روند تعاملات تجاری با ارزی غیر از دلار هشدار دهد.
گفتگو با «فرانک فن هیپل»، استاد دانشگاه پرینستون آمریکا
«فرانک فن هیپل»، استاد دانشگاه پرینستون آمریکا، معاون اسبق امنیت ملی کاخ سفید در زمینه علوم و فناوری بوده است. تمرکز او روی مواردی چون کنترل تسلیحات اتمی و منع اشاعه هستهای، انرژی و توازن سیاستگذاری در عرصههای تکنولوژی است. وی پیش از پیوستن به دانشگاه پرینستون، 10سال مشغول تحقیق در زمینه فیزیک نظری ذرات بنیادی بود و بهطور خاص به نگارش آثاری با موضوع پایه و اساس فنی منع اشاعه هستهای و راهکارهای خلع سلاح، آینده انرژی اتمی و بهینهسازی اقتصاد سوخت خودرو علاقه دارد. متن این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
در سالهای اخیر تحریمهای اقتصادی به یکی از ابزارهای مهم سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا بدل شده است. پیشینه اعمال تحریم در سیاست خارجی آمریکا به چه زمانی باز میگردد؟
تحریم از دیرباز ابزار سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا بوده است. درواقع تحریم به سیاست خارجی آمریکا کمک میکند تا بتواند به اهداف اعلامی خود برسد. تصور میکنید این دست تحریمها چه نقشی را در سیاست خارجی آمریکا بازی میکنند؟
ایالات متحده آمریکا از تحریم برای مقاصد گوناگونی استفاده میکند. به عبارت دیگر تحریم کارکردهای مختلفی در سیاست خارجی آمریکا دارد. ایالات متحده آمریکا تاکنون تحریمهای مختلف و گوناگونی را علیه کشورهای مختلف جهان وضع کرده است. شاهدیم که آمریکا تحریمهایی را علیه کوبا، لیبی، عراق (پیش از حمله به این کشور در سال 2003)، روسیه، ایران و کرهشمالی اعمال کرده است. در برخی موارد برای نمونه تحریمهای اعمالی علیه لیبی، ایران و کره شمالی به این منظور بوده که این کشورها را مجبور کند درخصوص برنامه هستهای وارد گفتوگو و مذاکره شوند. بر این اساس لیبی پذیرفت برنامه سلاحهای کشتارجمعی خود را کنار بگذارد. همچنین ایران محدودیت درخصوص برنامه غنیسازی اورانیوم خود را پذیرفت. درواقع ایران محدودیت درخصوص ابعاد مشخصی از برنامه غنیسازی اورانیوم را برای دورهای مشخص پذیرفت. اما درخصوص کرهشمالی هنوز نتیجه مشخص نیست. علیرغم اینکه دونالد ترامپ دوبار تاکنون با کیم جونگ اون رهبر کره شمالی دیدار و گفتوگو داشته، هنوز دو کشور به نتیجه مشخصی نرسیدهاند. دلیل این امر این است که آمریکا تاکید بر خلع سلاح کره شمالی پیش از رفع تمامی تحریمهای اعمالی علیه این کشور دارد، در حالیکه پیونگیانگ نیز معتقد است خلع سلاح درصورتی میسر است که آمریکا تضمینهای امنیتی لازم را به این کشور بدهد. درخصوص تحریمهای جدید علیه ایران برخی معتقدند چون این تحریمها حمایت بینالمللی را پشت سر خود ندارد ممکن است بهعنوان یک نمونه ناموفق از تحریم اعمالی آمریکا مورد ارزیابی قرار گیرد و اینگونه مطرح شود که تحریم آمریکا علیه ایران شکست خورده است. نظر شما چیست؟
درخصوص ایران باید توجه داشت که اعمال مجددش برخلاف آن منطقی است که در سیاست خارجی آمریکا مدنظر بوده است. درواقع خود برجام و رسیدن به توافقی که محدودیتهای خاصی را برای برنامه هستهای ایران اعمال کرده بود خود دستاورد بزرگی برای ایالات متحده آمریکا و سیاست خارجی این کشور بود که توانست به شیوهای چندجانبه توافقی حاصل کند که تضمینهای لازم امنیتی درخصوص برنامه هستهای ایران را درپی داشته باشد. درواقع بازگرداندن تحریمها و نقض برجام از سوی ایالات متحده آمریکا یک «وندالیسم دیپلماتیک» بود که موفقیت دیپلماتیک بزرگ و برجستهای را مضحمل و خراب کرد. [وندالیسم نوعی اختلال و عقده است که باعث میشود فرد به اموال عمومی آسیب بزند. به نظر شما نقض برجام چه چیزی را درخصوص سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا در سطح بینالمللی برجسته میسازد؟
نقض برجام یک اصل عرفی مهم و برجسته درخصوص آمریکا را مطرح و برجسته ساخت. این اصل این است که ایالات متحده آمریکا طرف قابل اعتماد در مذاکرات نیست، یعنی شما بهعنوان یک طرف مذاکرهکننده، زمان و انرژی زیادی را صرف یک موضوع میکنید تا به نتیجه برسید و ایالات متحده آمریکا بهراحتی آن توافق را به کناری میگذارد. درواقع و بهویژه در زمان ریاستجمهوری دونالد ترامپ در آمریکا نباید اعتمادی به این کشور بکنند و توافقی را با آن امضا کنند. دلار تا چه زمانی میتواند بهعنوان یک ابزار در خدمت سیاست تحریمی ایالات متحده آمریکا و بهعنوان مکانیسم اعمال سیاست خارجی مدنظر واشنگتن ایفای نقش کند؟
تصور میکنم سایر کشورها به مقابله با تجارت دلارمحور خواهند پرداخت. در حال حاضر نیز ایران و کشورهای اروپایی در تلاشند کانالی مالی را عملیاتی کنند که بهنوعی نادیده گرفتن مکانیسم تجارت دلارمحور است. درواقع در نتیجه اعمال فشاری که آمریکا به کشورهای دیگر و در نتیجه استفاده از دلار برای انجام تجارت میکند آنها نیز به دنبال راهی هستند که تجارت خود را بدون دلار انجام دهند. این امر بهتدریج به معنای تضعیف دلار بهعنوان یک ابزار اعمال سیاست خارجی و مالی ایالات متحده آمریکاست. مادامی که آمریکا بر تحریم و مانع ایجاد کردن برای واردات جهانی تاکید دارد کشورهای دیگر نیز این سلاح را در اختیار دارند که دسترسی آمریکا به بازارهای خود را محدود سازند و شرکتهای آنها نیز تحریمها را نقض کنند.
روزنامه فرهیختگان