آیا گام سوم میتواند بازی اروپا با ایران را متوقف کند؟
دولت اساسا نمیخواهد زیر برجام بزند، این موضوع نگرانیها در مورد اقدام ایران در گام سوم را افزایش داده است. اقدامی که ممکن است به سرنوشت دو گام پیشین ایران منجر شود و مقامات ایران همچنان مردم را معطل برجام نگه دارند.
نسیم آنلاین : این روزها که رفت و آمد دیپلماتیک مقامات ایران و اروپایی زیاد شده تا بالاخره برای «برجام نافرجام» تدبیری صورت گیرد، گمانه زنیهای متفاوتی برای واکنش ایران در قبال تعلل اروپاییها میان تحلیلگران مطرح است. تنها ۵ روز مانده تا پایان گام دوم و شروع گام سوم که پازل واکنشهای ایران که قرار بود گام به گام صورت بگیرد، تکمیل شود.
با خروج آمریکا از برجام، عملا برجام بیخاصیت شد و اروپاییها یک به یک از زیر تعهدات خود شانه خالی کردند. مواضع ایران به سمتی رفت که گویی خروج آمریکا از برجام تاثیری ندارد و مایل است که آن را با اروپا ادامه دهد. کشورهای غربی که این مواضع ایران را پیش بینی میکردند، چاره را در این دیدند که ایران را پای میز بکشانند و امتیاز بگیرند تا آمریکا به برجام بازگردد. این رویکرد با وقت کشی اروپاییها ادامه یافت. به گونهای که هم اکنون عملا نه ایران به خواستههای خود رسیده و نه کشورهای اروپایی تعهدات خود را عملی کردهاند. گویی همه چیز در شرایط موهومی گره خورده است.
دستگاه دیپلماسی ایران در این مدت تهدیدات خود را آغاز کرد و بیان کرد که طی مراحلی گام به گام سقف تعهدات خود در برجام را کاهش خواهد داد. راهبردی که دو مرحله آن اجرایی شده و جز چند سفر میان سیاسیون اروپایی و ایرانی، تاکنون تغییری بنیادین در موضوع برجام صورت نگرفته است. حال در این بین که تنها چند روز به اجرای گام سوم کاهش تعهدات باقی مانده است، دوباره تهدیدهای زبانی مقامات دولت ایران آغاز شده و شدت گرفته است تا بلکه اروپا را راضی کنند و «برجام نافرجام» به سر منزل مقصود برسد.
ماحصل اقدام ایران که در گام اول و دوم تغییر محسوسی در رفتارهای کشورهای غربی ایجاد نکرد و صرفا اکثر سران این کشورها به موضع گیریهای پرداختند تا شاید ایران را بتوانند از رفتارهای خارج از چارچوب برجام منصرف کنند.
اما با مرور اتفاقات به نظر میرسد اتفاق جدیدی نیفتاده است. برخی تحلیلگران جریان اصول گرا بعد از ماجرای خروج آمریکا از برجام، وقتی روحانی و محمدجواد ظریف را گاه و بیگاه با مواضع تند و صریح میدیدند، مدعی میشدند که دیگر اعتدالگرایان عطای مذاکره را به لقایش بخشیده و از برجام درس عبرت گرفتهاند. اما واقعیت آن است که نه روحانی تغییری کرده است و نه دکتر ظریف! همچنان دستگاه دیپلماسی حاکم به مذاکره امیدوار است و تلاش دارد تنها دستاورد دولت در حوزه دیپلماسی را حفظ کنند.
حسن روحانی یک روز مذاکره کشورها با آمریکا را غیرعقلانی میداند، و روزی دیگر در ایامی که زمزمههای مذاکره دوباره بر سر زبانها افتاده، اعلام میکند حاضر است برای منافع کشور با هرکسی مذاکره کند. مواضع ضد و نقیض روحانی البته پیش از این هم صورت میگرفت. محمدجواد ظریف نیز که در بحبوحه مذاکرات برجام به مردم اطمینان داده بود که هرگز آمریکا از برجام خارج نمیشود، دیروز در مصاحبه خود منقدان رویکرد خود را «انقلابیون ایرکاندیشن» نامید و به گونهای ادامه داد که گویی بدش نمیآمده که با ترامپ دیدار کند ولی ظاهرا مقامات کشور دست او را برای ملاقات با رئیس جمهور آمریکا بستهاند: «صحبت کردن با مقامهای امریکایی در زمانی که آنها به نتایج مذاکرات قبلی خیلی توجهی نمیکنند مورد قبول مقامات ما نیست. البته اگر مقامات به من دستور میدادند که چنین کاری انجام دهم حتماً انجام میدادم»
از طرف دیگر، تعللّهای طولانی در واکنش به اقدام آمریکا برای خروج از برجام و بدعهدی اروپاییها همگی نشان از آن دارد که دولت تحت هر شرایطی علاقه دارد برجام را حفظ کند. زیرا شکست برجام در نزد افکار عمومی، یعنی جریانهای سیاسی در کشور از اصولگرا گرفته تا اصلاحطلب، باید دور مذاکره با آمریکا را برای همیشه خط بکشند. و این برای آنان مطلوب نیست!
کشورهای اروپایی نیز این راهبرد مقامات ایران را زیر نظر دارند و با وعدههای پوچ و گاه و بیگاه هم چون ایجاد سازوکار اینستکس تلاش دارند تا وقت کشی کنند و فشارها به ایران را با هماهنگی آمریکا حداکثر سازند. این موضوع حتی ممکن است باعث شود که ایران را پای میز مذاکره بکشانند.
آنچه عیان است، بدعهدی اروپاییها و مقامات آمریکایی در مذاکره و نیز رفتارهای خصمانهشان در قبال ایران، تنها درس عبرتی برای مردم ایران شده و نه مقامات و مسئولین دستگاه دیپلماسی. دولت به وضوح قصد ندارد به این خسارت محض پایان دهد.
در شرایطی که به روزهای پایانی موعد زمانی برای آغاز گام سوم نزدیک میشویم، آنچه میتواند این رویه به «بازی گرفتن» ایران توسط کشورهای غربی را پایان دهد، عزم جدی برای زدن زیر میز بدعهدیهای طرف مقابل است. امری که نمود آن در لغو تمامی تعهدات پذیرفته شده از سوی ایران در برجام،در گام سوم است تا این گام را مانند دیگر گامها تزیینی جلوه ندهد. این واکنش هم اکنون توسط ایران به دلیل دست برتر او در برابر کشورهای غربی کاملا امکان پذیر است.