کارشناس بین‌الملل: ترکیه به دنبال ایجاد حشدالشعبی موازی به فرماندهی اسامه النُجَیفی در عراق است

کدخبر: 1043036

دستمالی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: درگیری ترک‌ها و روس‌ها گذرا است/ روابط تهران – آنکارا آسیب جدی دیده و به مرز انقطاع رسیده/ اسرائیل و عربستان بیشترین نفع را از ادامه اختلافات ایران و ترکیه می‌برند

به گزارش «نسیم» ورود نیروهای ترکیه به عراق و عکس العمل عبادی به نمایندگی از دولت عراق در خصوص خروج نیروهای ترکیه از خاک این کشور مسئله ای است که در کنار شلیک سامانه پدافند ترکیه به هواپیمای روسیه،ترکیه را وارد فصل جدیدی از روابط با روسیه و ایران کرده است.در کنار این شاهد اظهار نظرهایی از سوی مقامات ترک علیه جمهوری اسلامی ایران بودیم که با واکنش هایی از سوی برخی سیاسیون و مقامات ایران روبه رو شد.شرایط فعلی منطقه و اوضاع دیپلماتیک میان کشورهای ان ما را بر ان داشت تا گفتگویی تفصیلی با یکی از کارشناسان ارشد مسائل بین الملل و ترکیه برای بررسی هر چه بیشتر این تحولات ترتیب دهیم.متن زیر حاصل گفتگوی «نسیم» با محمد علی دستمالی است که از نظرتان می‌گذرد:

*«نسیم»: برای شروع با ورود نیزوهای نظامی ترکیه به خاک عراق اغاز کنیم.با وجود موضع گیری دولت عراق اینده این چالش و تحولات را چگونه پیش بینی میکنید؟

دستمالی: مسئله ورود ترکیه به عراق یک بحث جدیدی نیست، ترکیه از چندین سال پیش بر اساس توافقاتی که با بغداد داشته همیشه یک مقدار نیروی نظامی در عراق داشته است. به صورتی که هم در خود خاک عراق فدرال و هم در اقلیم کردستان عراق این نیروها حضور داشتند. اما مسئله ای که باعث شده این دفعه ورود نظامیان ترکیه به این کشور خیلی سر و صدا به پا کند این است که ترک‌ها این بار ترجیح دادند که ورودشان با شکل و شمایل و قواره جنجال برانگیزی باشد . بدین معنی که بیش از 40 خودروی زرهی و تانک همراهشان بوده و شمار افراد هم طوری بوده که تا به حال به این حد نبوده است. ترک‌ها در روز اول این طور بیان کردند که ما فقط یک جا به جایی نیرو انجام می‌دهیم .

سربازان ما در حدود دو سال است که آنجا هستند و این گروه را فرستادیم تا جای انها را بگیرند و این نیرو ها جا به جا شوند. دیروز که من اخبار را دنبال می کردم آقای چاوش اوغلو وزیر امور خارجه ترکیه در سخنان خود مسائلی را مطرح کردند که مقداری گریز در بیان واقعیت ها در ان مشاهده میشود. ایشان گفت نیروهای ما به دعوت دولت رسمی عراق به آنجا رفتند و اشاره داشت که آقای عبیدی وزیر دفاع عراق از ما خواستند که بعضی از نیروهای زبده‌شان را آموزش بدهیم. در این زمینه حتی به درخواست رئیس پلیس عراق و مسئولان اقلیم کردستان نیز اشاره کرد و گفت :پلیس عراق و اقلیم هم از ما خواستند که پلیس‌ها و پیشمرگه های کرد را در ادامه اموزش نیروهای ارتش آموزش بدهیم که در کل نیروهای ما به خاطر این سه هدف به آنجا رفتند. اما واقعیت این است که واکنش‌های آقای عبادی و دیگر مقامات حزبی و سیاسی عراق نظیر آقای حکیم نشان می‌دهد که واکنش عراق به این اقدام ترکیه منفی است.

** ترکیه به دنبال ایجاد حشدالشعبی سنی به فرمانده اسامه النُجَیفی در عراق است

ترکیه نیروهایی در عراق دارد که بیشتر کار امنیتی انجام می‌دهند و این به خاطر جنگ و جدال دور و درازی است که با پ ک ک داشتند. به همین علت بر اساس امار رسمی آنکارا 140 نفر نیروی بردو برلی که یک نیروی کماندوی ویژه بسیار زبده ترکیه هست در انجا مستقر است. نیروهایی که فقط در مأموریت‌های خاص از آنها استفاده می‌شود و مأموریت فعلی این نیروها در عراق این است که یک خط ارتباطی داشته باشند برای اینکه بر اساس آن توافقات امنیتی که بین اربیل و آنکارا هست عملیات‌های خاصی را انجام بدهند.فعالیت هایی از جمله کنترل مرز و رصد تردد پ ک ک و تحرکات پ ک ک در شمال عراق و تحویل بعضی از تسلیمی‌هایی که تسلیم می‌شوند که با هماهنگی حزب دموکرات کردستان عراق در استان شرناخ تحویل ترکیه داده شوند. البته علاوه بر این کماندوها، چند قرارگاه دیگر نیز در اقلیم کردستان عراق وجود دراد و نظامیان ترکیه به علاوه عوامل سرویس اطلاعاتی میت، در آن جا فعال هستند. اما حضور فعلی ترکیه در عراق و با این شمایل و این تعداد از نفرات نشان می‌دهد که بر اساس آن سفرهایی که آقای نجیفی به عراق داشتند و درخواست کمکی که برای نیروهای سنی بود، ترکیه دارد در این مورد تصمیمات خود را می‌گیرد و کارهای عملی انجام می‌دهد و ترجیح ترکیه بر این است که در داخل عراق نیرویی چون حشد الشعبی که یک نیروی شیعی وابسته به ایران که بودجه‌اش به شکل رسمی از طرف وزارت دفاع عراق پرداخت می‌شود یک نوع بسیج عراقی به حساب می اید از سنی های عراق داشته باشد. ممکن است که از لحاظ آماری به اندازه حشد الشعبی نباشند اما ترجیح ترکیه این است که بالاخره یک سازماندهی بین نیروهای سنی داشته باشد و اینها را آموزش دهد .

*«نسیم»: یعنی منظور شما این است که ترکیه خواهان سازماندهی نیروهای سنی های شمال عراق به شکل حشدالشعبی برای تامین منافع خود است؟ دستمالی: بله نیروهای سنی عراق را میخواهد به این سمت سوق بدهد. وقتی که می‌گوییم ترکیه می‌خواهد به سنی‌ها کمک کند منظور به سنی‌های عرب عراق است که می‌خواهد یک نیرویی را به فرماندهی آقای نجیفی ساماندهی کند و بتواند در آینده اگر در موصل و رمادی تحولاتی اتفاق افتاد و احیاناً اگر سنی‌ها درخواست مطالبات بالایی داشته باشند بتواند با کمک این نیرو تحولات را به سمت و سویی ببرد که منافع آنکارا در آن لحاظ شود .

*«نسیم»: درواقع این گونه فعالیت ها یعنی نوعی سازماندهی نیروی نظامی به عنوان اهرم فشار ترکیه در خاک عراق توسط این کشور؟ دستمالی: بله، بتواند امتیازاتی بگیرد و از سه ضلع مثلث عراقی که عبارتند از شیعه، سنی و کردها که تلاش می‌کند که دو ضلع را تحت کنترل خود دربیاورد. یکی کردها و یکی سنی‌ها. منتهی مسئله‌ای که در اینجا وجود دارد این است که کردها همگی با ترکیه همراه نیستند. آن بخش از کردها که زیر چتر حزب دموکرات کردستان به رهبری مسعود بارزانی هستند به دو دلیل مهم یعنی مسائل نفتی و جغرافیایی همراه و هم مسیر حزب عدالت توسعه حرکت می‌کنند اما حزب اتحادیه میهنی و جنبش گوران که هم مرز با ایران هستد به خاطر اینکه از لحاظ فکری و ذاتی هم مسیر و هم گام با پ ک ک حرکت می‌کنند اینها با ترکی ه مشکل دارند و بیشتر به ایران نزدیک هستند تا ترکیه. و از سوی دیگر سنی‌ها هم تقریباً همین حالت را دارند. ما نمی‌توانیم بگوییم که همه سنی‌های عراق به خاطر مشابهت مذهبی که با ترکیه دارند با آنکارا همراه و هم مسیر می‌شوند. خیر ، در واقع ترکیه تلاش می‌کند که بخش عظیمی از سنی‌ها را به سوی خود جلب کند اما هنوز موفق نشده است .حالا باید دید در این تحولاتی که در آنجا اتفاق افتاده و با استقرار نیروهای نظامی ترکیه در عراق و تمکین نیروهای سنی این هدف و این مقصد تا چه اندازه برای ترکیه ممکن است به آن دست پیدا کند .

*«نسیم»: شما در مقام کارشناس فکر می‌کنید که آینده این اتفاق به کجا ختم می‌شود.؟ دستمالی: پیش بینی آینده این قضیه سخت است آقای عبادی یک فورجه ای تعیین کرده برای خروج نیروهای ترکیه من بعید می‌دانم که ترکیه چنین خواری را بپذیرد و به راحتی توصیه آقای عبادی را گوش بدهد و از آنجا خارج شود

*«نسیم»: خروجی نیروی ترکیه از جمهوری فدرال عراق خواری محسوب می‌شود؟ دستمالی: بله، ترکیه‌ای که با این قدرت و با این حجم تبلیغات رسانه‌ای به راه افتاده و وارد یک کشور دیگری شده اگر بخواهد با تذکر نخست وزیر عراق به سرعت آنجا را ترک کند از منظر آنکارا یک نوع شکست و خواری محسوب می‌شود. وقتی من می‌گویم خواری این را از منظر ارزش‌گذاری نمی‌گویم از منظر اینکه ترک‌ها چه نگاهی به مسئله دارند . گزینه‌ای که برای آنکارا وجود دارد این است که اگر تذکر آقای عبادی جدی باشد و در این مسیر ایران هم از بغداد حمایت کند و هزینه‌ها برای آنکارا بالا برود در آن صورت بهترین ومناسبت‌ترین گزینه برای ترکیه این است که به جای خروج کامل از خاک عراق همه این نیروها را سوق دهد به سمت اقلیم کردستان عراق و منطقه تحت نفوذ آفای مسعود بارزانی که در آن صورت هیچ کس نمی‌تواند بهانه بگیرد که چرا نیروهای ترکیه در آنجا مستقر هستند چرا که از قدیم الایام حتی از دهه 90 ترک‌ها به بهانه درگیری با پ ک ک همیشه در اقلیم کردستان عراق قرارگاه و نیرو داشته‌اند و دارند .

*ورود ترکیه به عراق اصلاً در قد و قواره‌ای نیست که به تجزیه عراق منجر شود

*«نسیم»: به نظر شما ممکن است که این اتفاقی که در خصوص اعزام نیروهای ترک در کشور عراق افتاده در پازل تجزیه آمریکا که در خصوص کشور عراق چندین سال است در حال برنامه ریزی و عملی شدن هست باشد؟ دستمالی: خیر، بنده با این تعبیر اصلا ً موافق نیستم من در چند روز اخیر هم در بسیاری از سایت‌ها و گروه‌های کارشناسی دیده‌ام که نخستین تحلیلی که در این مورد ارائه می‌شود این است که یک مربعی به نام عربستان، ترکیه،‌آمریکا و کردها به دنبال این هستند که عراق را تجزیه کنند و سنی‌ها و کردها را صاحب زمین و قدرت کنند. بنده معتقدم که این تحلیل خیلی عجولانه و شتابزده است و اساساً تجزیه عراق پرونده‌ای نیست که ترکیه و عربستان و آمریکا به طرز جدی دنبال چنین مسئله ای باشند. آقای اوباما خیلی قاطعانه و خیلی بی تعارف در پاسخ به بارزانی و در پاسخ به مطالبات و درخواست‌های مکرر ایشان اعلام کردند که عراق نباید تجزیه شود و واشنگتن طرفدار عراق یکپارچه است. بر خلاف تحلیل‌های رایج و مرسوم برخی از کارشناسان ما، تجزیه عراق مطلقاً به نفع آمریکاو ترکیه نیست و عراق یکپارچه منافع همه از جمله ایران و کشورهای منطقه و منافع قدرت‌های فرا منطقه را تأمین می‌کند .

بنده معتقدم که حرفی که آقای جان کری زدند خیلی هوشمندانه بود بعد از اینکه رویدادهای شنگال اتفاق افتاد و احتمال حمله داعش به اقلیم کردستان عراق می‌رفت آقای جان کری در سفر به اربیل خیلی قاطعانه اعلام کردند که اکنون زمان جدا شدن کردها از عراق فرا نرسیده است. آن اکنونی که گفتند دال بر این نبود که ممکن است سه ماه یا شش ماه دیگر این اجازه صادر میشود. به عقیده من واقعیت این است که آمریکا با این پرونده همراهی نمی‌کند و خواهان جدا شدن سنی‌ها و کردها از عراق نیست و ورود ترکیه به عراق هم اصلاً در قد و قواره‌ای نیست که به تجزیه عراق منجر شود .

**درگیری نظامی مطلقاً بین ترکیه و روسیه روی نمی‌دهد، اما در بعد اقتصادی و تبلیغاتی واقعیت این است که این قضیه به نفع ترکیه تمام نشد

*«نسیم»: کمی به مسئله روسیه بپردازیم. آینده درگیری ترکیه و روسیه را چگونه پیش بینی می‌کنید؟ .

دستمالی: در برخی فضاهای رسانه‌ای و تبلیغاتی تصوری از این مسئله شکل گرفته است که روسیه و ترکیه به زودی یا وارد جنگ می‌شوند یا اینکه تنش میان انها بسیار جدی شده است. اما در صحنه عمل و در آن چیزی که ما در مواضع طرفین مشاهده میکنیم تلاش ترک ها و حتی روس ها برای جلوگیری از وخیم شدن روابط میان ان ها است. درگیری نظامی مطلقاً بین ترکیه و روسیه روی نمی‌دهد و این بنا به دلایلی است که فقط یکی از آنها امنیتی بوده و چندین دلایل اقتصادی و جغرافیایی و دلایل متعدد دیگری نیز پشت این قضیه است. مسکو و آنکارا هیچکدام به دنبال درگیری نظامی نیستند اما در بعد اقتصادی و در بعد تبلیغاتی واقعیت این است که این قضیه به نفع ترکیه تمام نشد و رویارویی با قدرت بزرگی به نام روسیه تا این لحظه آسیب‌هایی به ترکیه رسانده و باعث شده که روسیه خود را محق بداند و در فضای سوریه خیلی جدی تر قدم بردارد. اما نباید این نکته را هم فراموش کنیم که این اقدام جسورانه ترکیه منجر به این شد که تمام دنیا یک بار دیگر این واقعیت را ببیند که ترکیه از مواضع خود در سوریه عقب نشینی نکرده و به دنبال منافع پایدار خود هست و یکی از این منافع پایدار این است که هر طور که شده ترکمان‌های ترکی سوری را در ساختار سیاسی آینده سوریه سهیم کندو آنها را تجهیز و تسلیح کرده و کاری کند که ترکمان‌ها در آینده سوریه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار باشند .

*«نسیم»: یعنی شما معتقدید که این درگیری جدی نمی‌باشد و تنش های موجود نوعی برخورد تاکتیکی می‌باشد؟ دستمالی: بله بنده معتقدم که این تنش بین ترکیه و روسیه گذرا خواهد بود و طر فین تلاش می کنند که در این بازی امتیاز بیشتری به دست بیاورند و امتیازی که برای ترکیه می‌تواند به دست بیاید همانطور که عرض کردم حفظ قدرت نسبی ترکمان‌ها در سوریه خواهد بود . بالاخره ترکیه می‌تواند ادعا کند که با حمایت ناتو توانسته هواپیمای یک ابرقدرت را بزند اما امتیازات روسیه در برابر اینگونه رفتارهای ترکیه شاید از این فراتر رود. چرا که روسیه در دو حوزه مهم تاسیس نیروگاه هسته‌ای ترکیه که قرارداد اقتصادی بسیار مهمی است و بحث گاز می‌تواند به ترکیه فشار بیاور و قیمت را بالا ببرد و ترکیه را برای مدتی سر گرم کند. حتی روسیه میتواند در حوزه توریسم و واردات غذایی و لبنی ترک‌ها را تا حدی اذیت کند .

**رابطه ما با ترکیه به شکلی به حد انقطاع رسیده و ما شاهد آن هستیم که تقریباً سیم‌های ارتباطی ما با ترکیه پاره شده‌اند/ رژیم صهیونیستی و عربستان بیشترین منفعت را از ادامه اختلافات ایران و ترکیه می برند

*«نسیم»: با توجه به مسائلی که عنوان شد فکر میکنید این درگیری و این قضیه بر روابط ایران و ترکیه اثر می‌گذارد ؟با توجه به صحبت‌های آقای ولایتی در خصوص ترک ها ایراد کردند و اتفاقاتی که افتاده .

دستمالی: با ابراز تأسف باید گفت که در حال حاضر، روابط تهران - آنکارا به شکل جدی اسیب دیده و اگر مرا متهم به بدبینی نکنید، بر این باورم که رابطه ما با ترکیه به شکلی به حد انقطاع رسیده و ما شاهد آن هستیم که تقریباً سیم‌های ارتباطی ما با ترکیه پاره شده‌اند .

منافع متنازع و متناقض ما و ترکیه در پرونده سوریه یک جورهایی به رابطه تهران و آنکارا ضربه زده و با ورود جدی روسیه به بازی سوریه این قضیه باز هم پیچیده‌تر شده است. من همیشه عرض کردم و در مقالات و مصاحبه‌هایم این را عنوان کردم و باز هم تکرار می‌کنم هیچ پرونده‌ای در منطقه و در جهان وجود ندارد که آنقدر حیاتی و استراتژیک باشد که ما به خاطر آن پرونده، با ترکیه وارد درگیری شویم یا رابطه‌مان را با ترکیه قطع کنیم . سوریه برای جمهوری اسلامی ایران یک مسئله بسار مهم و حیاتی است و حفظ مصالح امنیتی و ارزشی جمهوری اسلامی در محور مقاومت برای تهران از اهمیت بالایی برخوردار است. اما حتی برای این منفعت استراتژیک و حتی برای این خط حساس باز هم همه تصمیمات سیاسی امنیتی و همه عملیاتی که به شکل مستشاری و یا به صورت‌های دیگر انجام می‌شود باید به گونه‌ای باشد که هر دو طرف تلاش کنند که هر طور شده این رابطه را حفظ کنند . چرا که ما و ترکیه، هم پیمان نامه همکاری‌های امنیتی عالی امضاء کرده‌ایم و همین که صاحب یک شورا هستیم به نام شورای عالی همکاری‌های استراتژیک.همچنین جغرافیا را نمی‌شود تغییر داد ما و ترکیه همسایه هستیم و در پرونده‌های مختلف منافع مشترک و اشتراکات دینی و فرهنگی داریم. چیزی که بسیار بسیار جای تأسف دارد این مسئله است که در اختلافی که بین ترکیه و ایران ادامه پیدا کند بیشترین منفعت به رژیم صهیونیستی می‌رسد و هر اندازه که ترکیه از ایران دور شود و ایران از ترکیه دور شود منجر به این می‌شود که در پرونده‌های کلان خاورمیانه جا برای عربستان بازتر شود که این نه به نفع تهران و نه به نفع آنکارا است .

** درگیری ایران با ترکیه هر دو طرف را متضرر خواهد کرد

*«نسیم»: به چه دلیل ترکیه یا ایران در این اتفاق متضرر محسوب میشوند؟ دستمالی: به این خاطر که دو کشور بسیار قدرتمند و مهم و استراتژیک خاورمیانه انرژی‌شان را صرف این می‌کنند که مدام علیه همدیگر حرف بزنند و موضع‌گیری کنند و یک جورهایی در مقابل پیشرفت همدیگر سدی ایجاد کنند.این مسئله باعث میشود که این انرژی به جای اینکه صرف قوت و وحدت و قدرت‌گیری جهان اسلام شود و به منافع اسرائیل ضربه بزند صرف این می‌شود که همدیگر را تضعیف کنند و این قطعاً به نفع اسرائیل است .

** ناتو در حمایت از ترکیه ورودی نخواهد داشت

*«نسیم»: با توجه به حضور ناتو در پشت پرونده ترک‌ها به نظر شما ناتو برای حمایت از ترکیه وارد این قضیه می‌شود؟ در صورتی که می‌دانیم که یک طرف قصه روسیه و طرف دیگر ایران است .

دستمالی: من چند روز اخیر در مقالات و مصاحبه‌های مختلف از بخشی از اساتید و کارشناسان اهل فن چنین تحلیلی دیدم که ممکن است اختلافات روسیه و ناتو و مسائلی که در منقطه روی داده به جنگ جهانی سوم منجر شود. من معتقدم که این شبه تحلیل‌ها و این سخنان بسیار شتابزده هستند. ببینید همه کشورهای جهان در این شرایط حساس دهه دوم سده 21 به این نتیجه عینی و واقعی رسیده‌اند که جنگ‌های منطقه‌ای و جهانی ریشه بشریت را می‌خشکاند و به منافع و مصالح تمام جهان ضربه می‌زند. یکی از نهادهای سیاسی امنیتی نظامی بسیار مهمی که در ساختار قدرت جهان ابزارهای مختلفی در دست دارد، ناتو است. ناتو ترکیبی از کشورهای مختلف اروپایی و آمریکا و ترکیه است و این کشورها از لحاظ سیاسی دارای آن درجه از پختگی و هوشمندی هستند که بدانند به جای اینکه بحران‌های بزرگی مثل بحران عراق، سوریه و فلسطین حل شود . حمایت ناتو از ترکیه در مقابل روسیه به آن شکلی نیست که ناتو بیاید و به خاطر ترکیه وارد جنگ شود کما اینکه به خاطر اوکراین هم چنین مسئله ای روی نداد. حمایت ناتو از ترکیه یک حمایت ضمنی است و تهدید روسیه علیه ترک یعنی تهدید ضمنی. هیچکدام از این محورها به درجه‌ای نمی‌رسد که ما شاهد یک رویارویی جدی باشیم .

ارسال نظر: