گزارش «نسیم آنلاین» از پشت پرده لشکرکشی آمریکا و ناتو به شمال عراق
موصل؛ چرخش از پایتختی داعش به محور تجزیه عراق
رویدادهای اخیر در خصوص پرونده موصل نشان میدهد این شهر در حال تبدیل شدن از پایتخت تروریسم به مرکزی استراتژیک است که آئینهای خواهد بود که سیاستها و سناریوهای مختلف کشورهای منطقهای و فرامنطقهای در آن تبلور خواهد یافت.
گروه سیاسی « نسیم آنلاین »:: در شرایطی که همه نگاهها، درگیر نبرد در سوریه و حاشیههای آتشبس در این کشور است و با وجود آنکه جامعه بینالملل با کمک جریانسازی رسانهای خود را به دنبال یافتن مقصر اصلی نقض آتشبس و هدف قرار گرفتن کاروانهای سازمان ملل در سوریه نشان میدهد در طرف دیگر میدان رفت و آمد مقامات غربی و اروپایی به عراق و اقلیم کردستان برای پیگیری وضعیت پایتخت دوم داعش در موصل ترافیک به پا کرده است. اخبار رسانههای داخلی و خارجی از سیاستهای آمریکا و اروپا خبر میدهد که آنها به همراه ترکیه و مرتجعین عرب منطقه برای پرونده موصل نقشه کشیدهاند. در این شرایط اما چیزی که باعث شده اکثر کارشناسان مسائل بینالملل متفق القول شوند که غربیها فاز اجرایی سناریوی تجزیه عراق را کلید زدهاند تشکیل نیرویی سنی مذهب در عراق با نام "حشد الوطنی" است. صاحبنظران معتقدند این نیروها در سیاست تجزیهطلبانه غرب در خصوص عراق به عنوان سپر دفاع کردها برای دوران بعد از داعش خلق شدهاند و در این استراتژی در حال تبدیل شدن موصل از پایتخت تروریسمها به یک مرکز استراتژیک است تا آئینه شود که سیاستها و سناریوهای مختلف کشورهای منطقه و فرامنطقهای در آن تبلور مییابد.
تقریبا همه کنشگران منطقهای و مفسران مسائل بین الملل بر این اصل متفق القول هستند که آمریکا از ابتدای حضور در عراق به دنبال رشد و تقویت سه بازیگر شیعه، سنی و کرد در عراق بوده تا به این وسیله هدف نهایی خود برای فدرالیزه کردن عراق و پس از آن تجزیه عراق را محقق کند و در همین راستا "جو بایدن" معاون رئیس جمهوری آمریکا تا به حال بارها بر حمایت خود از تقسیم عراق به سه منطقه فدرال شیعی، سنی و کرد تاکید کرده است.
بایدن در مقالهای که آگوست ۲۰۱۴ توسط روزنامه واشنگتن پست منتشر شد صراحتاً بیان میکند: "باید با برپایی نظام فدرال فعال، از شکافها در عراق عبور کنیم" او این اقدام را تامین کننده تقسیم عادلانه ثروتها میان همه اقلیمها دانسته و گفته: "پایههای امنیتی متمرکز محلی همچون گارد ملی برای حمایت از ساکنان در شهرها و جلوگیری از توسعه داعش ایجاد خواهد شد."
این قبیل اظهار نظرها در کنار اجرای عملی سیاستهای نظامی آمریکا در عراق نشانهای از پشت پرده واقعی خواسته واشنگتن در خصوص این کشور است.
ایالات متحده از ابتدای شکلگیری داعش در عراق به شکلی جدی با آنها وارد درگیری نشده و حتی با بمباران مواضع ارتش و نیروهای مقاومت در عراق گامهای مهم و موثری در مسیر تقویت تروریسم تکفیری در این کشور برداشته است؛ همه اینها در حالی است که رسانههای مختلف بارها اسناد امدادرسانی و کمک لجستیکی آمریکاییها به تروریستها را هم منتشر کردهاند.
البته در مقابل تحرکات بیگانگان در عراق با شکلگیری حشدالشعبی و ورود این تشکیلات مردمی به مسیر مبارزه با داعش باعث شده تا این گروه تروریستی از حالت تثبیت اولیه تغییر وضعیت داده و وارد وضعیت بحرانی شود و این موضوع آمریکاییهایی را که بیش از همه بازیگران بینالمللی از تغییر معادلات میدانی بر علیه داعش آگاه هستند بر آن داشته تا سناریوی دیگری برای جایگزین کردن این نوع از تروریسم تکفیری با کردهای عراق کلید بزنند.
برخی از اقدامات غرب برای جلوگیری از گسترش نفوذ مقاومت در عراق و منطقه شامل تحریک برخی از نمایندگان اهل سنت برای تخریب حشد الشعبی، ارائه لایحه امنیت فدرال برای مقابله با اشراف شیعیان و نیروهای بسیج مردمی عراق در استانهای شمالی، کردی و سنی مذهب و همچنین ایجاد موج رسانهای از سوی متحدان حاشیه خلیج فارس و آمریکا در راستای تحریک کردها و اهل سنت برای ایجاد جنگ قبیلهای و مذهبی در عراق هستند.
ارزیابی غربیها این است که در این شرایط کردها با توجه به شاکله و سازمان رزم چند ده ساله خود بیش از هر بازیگر دیگری در عراق و سوریه استعداد جایگزینی تروریسم و تکفیر را دارا هستند.
اربیل مرکز اقلیم کردستان عراق از مدتی شاهد ترافیک دیدارهای دیپلماتها و وزرای دفاع کشورهای اروپایی با مقامات ارشد اقلیم کردستان بود و این شرایطی نشان میدهد اروپا به عنوان نیروی مکمل آمریکا برای به دست آوردن سهم خود بعد از داعش وارد میدان شده و آنها در کنار متحد قدیمی خود به حمایت از کردها میپردازند، حمایتهایی که میتواند آتش شعلههای جنگ در عراق را تا تجزیه این کشور روشن نگه دارد.
"مایکل فالون" وزیر دفاع انگلیس روز چهارشنبه 21 سپتامبر، وارد اربیل شده و با مسعود بارزانی رئیس و نیچروان بارزانی نخست وزیر اقلیم کردستان عراق دیدار و گفتگو کرد، بلافاصله پس از وی، "اورسولا ون درلاین" وزیر دفاع آلمان هم به اقلیم سفر کرد. او که مدتی قبل وارد عراق شده بود پس از دیدار و گفتگو با مقامات بغداد روز پنجشنبه 22 سپتامبر وارد اربیل شد و با مسعود بارزانی و نیچروان بارزانی به گفتگو نشست.
از سوی دیگر در شرایطی که هیاتی عالیرتبه از مقامات نظامی آمریکا در اربیل با بارزانی دیدار و گفتگو کردهاند، فرانسه اقدام به ایجاد پایگاهی در شمال کوبانی کرده که میتواند در خصوص مسئله موصل در کنار دیگر شرکای غربی خود قرار گیرد.
در شراطی که منابع رسمی اقلیم کردستان عملیات آزادسازی شهر موصل و مسائل دوران بعد از داعش را محور اصلی گفتگوهای وزرای کشورهای اروپایی و مقامات نظامی آمریکا با مسعود بارزانی و نیچروان بارزانی اعلام میکنند از هم اکنون میتوان موصل را به عنوان بستر اعزام نیروهای خارجی در میان کردها دانست. همه این مسائل را میتوان نمادی از اهمیت نیروی جایگزین داعش در منظر غرب برای مقابله با تهران و تامین منافع استکباری آنها در منطقه دانست.
موصل بهانهای شده تا غربیها که امروز برای تقسیم منافع یا سیاستهای مشترک در عراق گرد هم جمع شدهاند، نسخهای دیگر برای دوران بعد از داعش و جلوگیری از نفوذ اسلام انقلابی ایران تجویز کنند، نسخهای که همسو با راهبردهای غرب در خصوص تجزیه عراق باشد.
هفته پیش بود که به یک باره خبری مبنی بر شکلگیری نیرویی در عراق به نام "حشد الوطنی" منتشر شد و اکثر رسانهها هم آن را پوشش دادند. ترکیه، آمریکا و عربستان حدود پنج تا شش هزار نفر از اهل سنت عراق را جمع کردهاند و جنبشی به اسم "حَشد الوطنی" راهاندازی کردند که فرماندهی آنها را "اثیل النُجیفی" برادر "اسامه النجیفی" رئیس سابق پارلمان عراق بر عهده دارد.
با شرایط فعلی کاملا قابل پیشبینی است که مثلث ترکیه، آمریکا و عربستان به دنبال ایجاد جنگ قومی و مذهبی در عراق برای جلوگیری از ورود حشد الشعبی و آزادسازی موصل است. عملیاتی که به درخواست آمریکا قطعا باید تا مشخص شدن نتیجه انتخابات در این کشور و ابلاغ سیاستهای ایالات متحده در خصوص خاورمیانه آغاز نشود.
غربیها و حامیان عرب تروریسم در منطقه به خوبی میدانند محصول آزادسازی موصل چیزی جز گسترش نفوذ جمهوری اسلامی ایران در عراق یکپارچه و عاری از تروریسم نخواهد بود و این همان چیزی است که صدوهشتاد درجه با منافع این کشورها منافات دارد.
با این حال چیزی که برای حامیان تروریسمها از همه مهمتر است ورود کردها به زمین بازی آزادسازی موصل است و امیدوارند همزمان با ورود به موصل جبهه قرینه آنها در سوریه هماهنگ شود تا بتوان کوریدور سراسری را به عنوان آلترناتیو وارد معادلات منطقه کنند.
بعد از آزادسازی منطقه القیاره توسط نیروهای ارتش عراق و حشد الشعبی، پایگاه هوایی القیاره توسط حیدر العبادی تحویل نیروهای ایالات متحده شده است اقدامی که شاید مشخص ترین علت آن حمایت هوایی از کردها توسط آمریکاییها باشد؛ موضوعی که مطمئنا طرف عراقی از آن اطلاع داشته و دارد.
در هر حال اما مهمترین هدف تشکیل حشد الوطنی و تحویل القیاره به آمریکا مقابله با جمهوری اسلامی ایران و نیروهای مقاومت به شکل مستقیم و غیرمستقیم به همراه تقویت کردها برای اقدام مذکور و تعویض آنها با تروریسم تکفیری است.
با بالا گرفتن بحث آزادسازی موصل و جایگزینی کردها با داعش، ترکیه یکی از اثرگذارترین مهرههای در این بازی پنداشته میشود.
ترکیه از مدتی پیش به منظور جلوگیری از خرابکاری تروریستهای کرد در این کشور تعداد قابل توجهی از نظامیان خود را در منطقه "بعشیقه" در شمال شرق موصل به شکل یک تفاهم دو طرفه مستقر کرده و همچنین با کمکهای همه جانبه به تکفیریها در عراق و سوریه همواره خود را به عنوان یک مدعی در پرونده عراق و سوریه مطرح کرده است.
از طرف دیگر با اقدام ترکها در جرابلس و برخورد آمریکا و اروپا برای حمایت از کردها در برابر ترکیه به شکلی که هم منافع ترکها و هم بهرهبرداریهای خاص غرب از کردها تامین شود گواه این مدعا است که ترکیه نیز مطمئنا یکی از بازیگران پرونده موصل خواهد بود و باید آنها را جایگزین دیگری برای داعش و همچنین مهرهای همسو با آمریکا در راستای پروژه تجزیه عراق به شمار آورد.
ترکها با ورود به پرونده موصل به دنبال تطهیر اقدامات خود در جرابلس و ارسال پیامی با این محتوا است که "ما به دنبال درگیری با کردها نیستیم و برای مقابله با تروریسم وارد شدهایم".
طبیعتاً این مسئله که هرکس در میدان برگ برنده بیشتری داشته باشد در زمان مذاکره بر روی میز از موضع بالاتری برخوردار است یکی از دلایل سهمخواهی و اثرگذاری ترکها برای تجزیه عراق و سوریه است که البته میتواند تقویت کردها را هم به دنبال داشته باشد.
همه این درحالی است که از گذشته اردوغان در ارائه لایحه بودجه در ترکیه به صورت نمادین یک لیر ترک را به موصل اختصاص میدهد که این حکایت از ادعای آنها در این منطقه و همگرایی آنها با متحدان غربیشان دارد.
از سوی دیگر مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق هم به شرق موصل و مقادیر زیاد نفت و گاز موجود در این ناحیه دارند، کردها در صدد هستند تا بتوانند نفت و گاز آن ناحیه را همانند کرکوک نصف قیمت به اروپا و آمریکا بفروشند.
جناح دیگر اما حتما حیدر العبادی و به موازات آنها طیف سنیهای عراق است که در خصوص موصل ادعا دارند.
در این حالت باید دانست آنچه که از پاکسازی موصل مهمتر است مرحله بعد از پاکسازی است. چرا که غربیها سناریوهای تجزیه عراق بعد از پاکسازی موصل را در دستور کار قرار دادهاند.
در مجموع با مرور و نگاهی گذرا بر دادههای میدانی (اعم از ورود و خروج نیروهای انگلیسیی، آلمانی و حتی استرالیایی برای آموزش نیروهای اقلیم کردستان به همراه جابجایی ادوات و مهره چینی آمریکا در قیاره) و واکاوی پارامترهای موجود در محور سیاسی (اعم از مدل و چینش گفتگوها و ترکیب اعضاء حاضر در نشستها به انضمام خروجی آن که در قالب انتشار بیانیه یا کنفرانس خبری منتشر میشود) میتوان به سادگی دریافت که صفبندی نیروهای اروپایی در کنار نظامیان آمریکا از حیث شکلی نمایانگر اتحاد و حمایت از کردها در موصل است. اما از منظر ماهوی باید گفت که غربی ها و اروپایی ها از یک سوء خواهان مدیریت ترکیه در برخورد با کردهای عراق و به طور کلی "معادله کردی" در منطقه هستند و در این راستا احتمال میرود که تجزیه عراق بر خلاف گذشته با اضافه شدن منطقه ترکمنها درچهار طیف شیعه، سنی، کرد و حتی "ترکمنها" پیگیری شود.
از جهتی دیگر اجماع سیاسی در واشنگتن و پایتختهای اروپایی بعلاوه خروجی برآوردهای ناتو در منطقه، حکایت از کلید زدن سناریوی جدید با برجسته کردن کردها در عراق و سوریه دارد تا علاوه بر ادامه دادن به بهم ریختگی در منطقه بتوانند منافع سیاسی، نظامی و اقتصادی خود را تامین نمایند. از این منظر احتمال تاسیس اینجرلیک دوم در موصل محتمل مینماید.