اخبار آرشیوی

به گزارش «نسیم»، ششمین کنگره سلامت در حوادث و بلایا از 16 تا 18 بهمن در سالن‌ همایش‌های رازی برگزار می‌شود. در این کنگره بین‌المللی مهمانانی 10 کشور(آمریکا، سوئد، نروژ، ژاپن، هند، بل‍ژیک و لبنان و ...) به همراه سازمان‌های تخصصی وابسته به سازمان ملل متحد مشارکت دارند. به همین منظور گروه اجتماعی خبرگزاری «نسیم» در میزگردی تخصصی با حضور دکتر حمیدرضا خانکه، استاد دانشگاه و دبیر کمیته علمی کنگره و دکتر سعید متانی، دبیر کمیته امداد و نجات کنگره به بررسی وضعیت "سلامت در مدیریت بحران‌ها" پرداختیم. دکتر خانکه که سابقه تدریس در دانشگاه‌های سوئد را در کارنامه خود دارد، بزرگترین چالش بین‌المللی در حوادث و بلایا را موضوع هماهنگی بین بخشی میداند و البته معتقد است که ایران از نظر امداد و نجات در بلایا یک کشور پیشرو در منطقه خاورمیانه و منطقه امرو(کشورهای حوزه مدیترانه شرقی) است. دکتر متانی نیز آموزش را مهمترین سرفصل امدادرسانی در حوادث می‌داند و معتقد است اگر شعار هر خانواده یک امدادگر محقق شود، قطعا رشد چشمگیری در حوزه مقابله با بلایا را خواهیم داشت. البته هر دو مدعو این جلسه، بر ضرورت هم‌افزایی عمومی برای ارتقای سلامت در بحران تاکید داشتند که نظرات آنها در پی می‌آید: • به لحاظ آماری، چه تعداد مقاله به این کنگره علمی رسیده است؟ - دکتر خانکه: این کنگره در تلاش است تا دانش تخصصی سلامت در حوزه بلایا را متمرکز کند، تحریک کند و کاربردی کند. این کنگره یک تفاوت اساسی با پنج دوره قبلی دارد و در این کنگره تقریبا 50 درصد مطالعات پایه‌ای و تحقیقاتی نسبت به گذشته رشد داشته است و اگر در دوره‌های قبلی مقالات بیشتر ناظر به تعریف یا ترجمه مقالات خارجی بود، در این دوره مقالات تحقیقی بیشتر شده است. در حال حاضر 1250 مقاله به کنگره ارسال شده است که از این تعداد، تنها 100 مقاله پذیرفته شده است. در این کنگره موفق شدیم، هشت زیر کمیته را فعال کنیم؛ کمیته درمان، مدیریت، امداد و نجات، پدافند غیرعامل، پرستاری، بهداشت، توانبخشی و روابط بین‌المللی عنوان این هشت زیر کمیته است که به طرو تخصصی مسئولیت بررسی مقالات ارسالی را برعهده داشتند. ریاست کل کنگره با شخص وزیر بهداشت است و مسئولین کمیته‌ها از بین نخبگان حوزه حوادث و بلایا انتخاب شده‌اند. • جدا از بحث مقالات ارسالی، آیا از نظر مطالعات تطبیقی هم این کنگره فعالیت علمی خاصی داشته است؟ - دکتر خانکه: در این کنگره برای اولین بار با تشکیل یک کمیته دانشجویی از دانشجویان دوره دکتری به بررسی نتایج یافته‌های کنگره‌های بین‌المللی مشابه در سطح دنیا پرداختیم تا بتوانیم فهم درستی از دغدغه‌های بین المللی در این حوزه داشته باشیم. در کنگره جهانی که در هیوگو ژاپن برگزار شد، یک طرح ده ساله برای دنیا نوشته شد که کشورها اگر بخواهند در برابر حوادث و بلایا ایمن شوند باید 5 دستور ویژه را مورد توجه قرار دهند؛ یکی از مهمترین برنامه‌های این نقشه راه این بود که برنامه‌های کاهش خطر باید جزئی از برنامه توسعه کشورها قلمداد شود. در نهایت محصول این 5 برنامه، "تاب آوری جامعه در برابر حوادث و بلایا" خواهد بود که بر این اساس "تاب آوری" مهمترین دستور کار کنگره پیش رو نیز خواهد بود. • این "تاب آوری جامعه" به طور دقیق ناظر به چه مسائلی خواهد بود؟ - دکتر خانکه: تاب آوری در واقع تحمل جامعه در برابر بلایا است زیرا در هر بحرانی نیروهای بحرانی حداقل در یک فرصت 6 ساعته به مردم می‌رسند، پس اول مردم هستند که باید به یاری یکدیگر بشتابند و در واقع رنج برای مردم است، مداخله برای مردم است و در نهایت نهادهای مسئول تنها نقش حامی مردم هستند. اگر بخواهیم تاب آوری جامعه را افزایش دهیم، چند نکته مهم است، اول باید قانون محکم و پاسخگویی داشته باشیم. دوم، راهنماهای مداخله به طور مشخص تعیین شده باشد، سوم، برنامه و ساختار مدیریتی و منابع برای اجرای اقدامات محلی داشته باشیم، چهارم اینکه آموزش و نگرش فردی را گسترش دهیم. • در بحث تاب‌آوری باید مشخص شود، مردم چه آموزش‌هایی و به چه میزان نیاز دارند؟ و همچنین متولی این آموزش‌ها کیست؟ - دکتر خانکه: بر اساس کارگروه‌های تشکیل شده در سازمان مدیریت بحران، مسئولیت اصلی آموزش‌های عمومی رسانه‌ها و صدا و سیما هستند اما امروز بخش زیادی از این بار بر دوش هلال احمر قرار گرفته است. دکتر متانی: سازمان امداد و نجات به عنوان متولی کارگروه امداد و نجات و آموزش همگانی، بخش زیادی از آموزش‌های تخصصی را به امدادگران، نجات‌گران و نیروهای داوطلب ارائه می‌کند. همچنین در حوزه سازمان جوانان نیز طیف زیادی از گروه‌های مردمی به خصوص جوانان آموزش‌های تخصصی دریافت می‌کنند و در برای مقابله بحران آماده می‌شوند. سازمان جوانان به وسیله کانون‌های مختلفی در اقشار و پایه‌های مختلف دارد، آموزش‌های همگانی را از پایین‌ترین سطح که غنچه‌های هلال هستند، شروع می‌کند و آن را در سطوح مختلف گسترش می‌دهد. • نقش آموزش و آمادگی روانی برای مقابله با بحران چگونه است؟ - دکتر خانکه: ما باید آمادگی روانی در جامعه ایجاد کنیم تا مردم با استفاده از منابعی که در اختیار دارند، خودشان را مدیریت کنند. مطالعات ما نشان می‌دهد در این کشور محدودیت منابع وجود ندارد اما اینکه در یک بحران بیش از حد نیاز امکانات توزیع می‌شود اما بازهم به عده‌ای نمی‌رسد نشان می‌دهد که باید آمادگی عمومی در این زمینه افزایش پیدا کند.در واقع با منابع موجود می‌توان کلیه بحران‌ها را مدیریت کند، آنچه در عموم مردم وجود دارد عدم اطمینان از شرایط است و این عدم اطمینان در حوادث و بلایا تشدید می‌شود و بنابراین هیجانات مردم باید کنترل و هدایت شود. اگر در ژاپن مردم در زمان بحران در صف می‌ایستند و حتی اگر فروشنده نباشد، جنس را برمی‌دارند و پول آن را همانجا می‌گذارند، نشان از اطمینان به تامین آینده است که چنین شرایطی باید در کشور ما نیز ایجاد شود. - دکتر متانی: در حوزه حمایت‌های روانی مهمترین اقدام هلال احمر در سال‌های گذشته تشکیل تیم‌های امداد و نجات خواهران موسوم به تیم‌های توانا بوده است که پس از هر بحرانی با ورود به منطقه و ارائه خدمات حمایت روانی، نقش مهمی در کاهش تنش‌ها دارند. • وقتی در روز "سلام سینما" هجوم مردم به سینماها خسارت بار می‌شود، فکر نمی‌کنید ما به تلاش بیشتری برای آموزش نیازمند هستیم؟ - دکتر خانکه:‌ اصولا در همه جای دنیا تجمع مردم می‌تواند عامل بروز یک خطر تلقی شود، در همین بحث سینما یا تجمعی که سال گذشته در برنامه موسوم به "خاله شادونه" اتفاق افتاد، ما نمونه‌هایی از خطر را تجربه کردیم اما معتقدیم ما نسبت به ده سال گذشته رشد خوبی داشته‌ایم و کارهای مهمی صورت داده‌ایم اما کافی نبوده است. ما نسبت به حادثه بم، هلال‌احمر پخته‌تری داریم، اورژانس پیش بیمارستانی قوی‌تری داریم، آگاهی مردم هم افزایش داشته است، اما کافی نیست و همچنان چالش‌های مهمی در این حوزه داریم. • در این کنگره چقدر به چالش‌های سلامت در مدیریت بحران‌ها توجه داشتید؟ - دکتر خانکه: هدف اصلی این کنگره، ایجاد حساسیت به منظور ارتقای هماهنگی بین دستگاهی در موضوع سلامت در زمان بلایا است. در واقع اصلی‌ترین نیاز مردم پس از وقوع هر بحرانی، نیاز به سلامت است. این کنگره در همین راستا، موضوع سلامت را محور قرار داده تا بر این اساس به بررسی شرایط دستگاه‌های مختلف در حوزه سلامت بپردازیم. در اولین روز این کنگره به موضوع نقد قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران خواهیم پرداخت. امروزه مهمترین چالش بین‌المللی در حوزه حوادث و بلایا، موضوع هماهنگی است. از سال 87 که سازمان مدیریت بحران تشکیل شده است، تاکنون شورای عالی مدیریت بحران تشکیل نشده است زیرا سطح این سازمان بسیار کوچک است. این سازمان به عنوان یک معاونت در وزارت کشور است و قطعا یک معاون وزیر نمی‌تواند سایر دستگاه‌ها و وزرا پای جلسه بکشاند. چنین سازمانی در سطح ملی باید سطحی بالاتر از سایر وزرا و به عنوان یک معاونت رئیس‌جمهور مطرح باشد. در واقع امروزه هماهنگی چالش اصلی در این حوزه است که نیاز به سازمانی فرا دستگاهی دارد. • اشاره داشتید که ناهماهنگی چالش جهانی در حوزه حوادث و بلایا است، در این گنگره چقدر به ناهماهنگی‌ها توجه داشتید؟ - دکتر متانی: در حال حاضر جمعیت هلال‌احمر، اورژانس، آتش‌نشانی، راهداری و پلیس 5 شماره تلفن اضطراری مختلف دارند اما در کشورهای دیگر نظیر روسیه به صورت مجتمع یک وزارت حوادث تشکیل شده که مسئولیت هماهنگی در همه حوزه‌ها را برعهده دارد. هماهنگی‌هایی که اکنون وجود دارد بسیار بهتر از گذشته است. برای مثال در حوادث ترافیکی با یک هماهنگی صورت گرفته بین اورژانس و هلال‌احمر در خصوص پایگاه‌های جاده‌ای و شهری، تقسیم کار خوبی صورت گرفته است. اگر بتوانیم سازمان یا مرکزی داشته باشیم که در حوادث از یک مرکز هدایت شود، قطعا نتیجه خوبی خواهیم گرفت. - دکتر خانکه: در این کنگره به بخش‌های مختلف سلامت توجه شده است تا بتوانیم گام به گام به دنبال هماهنگی باشیم. در این کنگره از مرحله اولیه امداد و نجات یا همان جستجو و نجات شروع شده و پس از تحویل مصدوم به اورژانس، اورژانس پیش بیمارستانی با سه گرفتاری مهم روبرو است؛ ابتدا تریاژ، سپس دسته‌بندی و در نهایت انتقال. اما سیستم با چه مشکلاتی روبرو است. ما در بحران‌ها با ازدحام در بیمارستان‌ها روبرو هستیم و بنابراین پس از جستجو و اورژانس، نوبت به بیمارستان می‌رسد. پس از آن بحث بهداشت سیستمی مطرح است و پس از آن بهداشت محیط و بهداشت روان مطرح خواهد شد. ارائه خدمات توانبخشی جسمی و روانی نیز بخش مهمی از این چرخه خواهد بود. در همه این بخش‌ها نیاز به هماهنگی وجود دارد. • چه نقاط ضعفی در این سیستم داریم؟ - دکتر خانکه: در خدمات اجتماعی، در خدمات بین سازمانی، در تخصیص منابع، در امور رسانه‌ای ضعیف هستیم. در انتقال اطلاعات مرتبط با خطر دچار ضعف هستیم. ما در این کنگره حتی به موضوع پدافند غیرعامل نیز به موضوع نگاه کرده‌ایم. آلودگی آب، آلودگی غذا و حتی اعتراضات اجتماعی در حوادث و بلایا مهم است که نیاز داریم توجه بیشتری به آن داشته باشیم. • برای هماهنگی بیشتر نیازمند چه اقداماتی هستیم؟ - دکتر خانکه: من به همراه تعدادی از دانشجویان دکتری طرحی در خصوص تشکیل سازمان اورژانس ملی ارائه کردیم. اگر فردی در جاده با بحرانی مواجه بشود و اگر آگاه نباشد واقعا نمی‌داند با کجا تماس بگیرد. با 115 اورژانس، 110 پلیس یا 112 هلال‌احمر؟ ما نیازمند یک سازمان منسجم برای پاسخگویی به حوادث هستیم. مردم باید یا یک شماره روبرو باشند تا زمان پاسخگویی کاهش یابد. در واقع سازمان اوژانس ملی، خدمات را منسجم می‌کند تا خدمات بهتری به مردم داده شود. - دکتر متانی: ما در هر کشوری یک شماره منسجم داریم که مردم در صورت نیاز می‌توانند با تماس با آن خدمات لازم را دریافت کنند. شماره 112 هلال احمر یک شماره بین‌المللی است اما هنوز در وزارت کشور به هماهنگی لازم برای تخصیص این یک شماره نرسیده است. در واقع ما با انتخاب یک شماره واحد، با یک مرکز واحد مدیریت بحران روبرو خواهیم بود. • الان در بحران‌ها، فرماندهی صحنه بحران با چه دستگاهی است؟ - دکتر متانی: فرماندهی صحنه در هر بحرانی، متولی سازمان مدیریت بحران است و به عنوان فرمانده منطقه باید حضور داشته باشند اما آنچه در واقع اتفاق می‌افتد، هلال احمر اولین نیرویی است که در صحنه حاضر شده و آخرین نیرویی است که از صحنه خارج می‌شود بنابراین لازم است که مسئولیت مدیریت صحنه به هلال‌احمر واگذار شود. البته تشکیل یک مرکز ملی بسیاری از مشکلات را حل می‌کند. • به نظر شما، مهمترین اقدام ما در بحران‌ها چگونه باشد؟ - دکتر خانکه: ما هلال‌احمر خوبی داریم، اورژانس قوی داریم، پلیس خوبی داریم اما مشکلی که داریم ناهماهنگی و عدم هدایت مشترک بین دستگاه‌ها است. در واقع هم‌افزایی بین دستگاهی برای ارتقای همکاری‌ها یک ضرورت است. - دکتر متانی: یکی از مشکلات ما در بحران‌ها، موضوع کمک‌های مردمی است. اگر هماهنگی و همکاری دقیق بین دستگاهی باشد، حتما می‌توانیم کمک‌های مردمی را نیز بهتر مدیریت و هدایت کنیم. • نقش سازمان‌های مردم نهاد در بحران‌ها چگونه است؟ - دکتر خانکه: ما نیازمند مشارکت‌های مردمی هستیم اما نیاز داریم تا این مشارکت‌ها را هدایت کنیم. ما اگر بتوانیم سمن‌ها را هدایت و نظارت کنیم بسیار مهم است. برای مثال، اگر یک سازمان مردم نهاد، در حوزه امداد پیش بیمارستانی، یا خدمات روانی می‌تواند خدمت ارائه کند باید آموزش ببیند، و مجوزهای لازم را دریافت کند و در نتیجه در موقع بحران می‌توانیم به موقع از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم. - دکتر متانی: هلال‌احمر در حوزه استفاده از ظرفیت سازمان‌های مردم نهاد تاکنون نقش مهمی ایفا نکرده است، اما یکی از موضوعات اساسی در دستور کار هلال احمر توجه به ظرفیت سازمان‌های مردمی غیر دولتی(NGOها) است. در حال حاضر بسیاری از این سازمان‌ها می‌توانند کمک‌های خوبی در زمینه امداد و نجات به هلال‌احمر ارائه کنند. • پس در واقع بیش از ظرفیت دولتی، ما نیازمند بسیج ظرفیت مردمی در بحران‌ها هستیم؟ - دکتر خانکه: اگر رسانه‌ها بتوانند این پیام را به مردم منتقل کنند که آمادگی را از خانواده خود آغاز کنیم، سطح آمادگی عمومی برای مقابله با بحران‌ها بسیار بالا می‌رود. - دکتر متانی: اگر شعار هر خانواده یک امدادگر محقق شود، قطعا شاهد تحول شگرفی در حوزه کاهش بلایا خواهیم بود. ........................................... گفتگو از شاهرخ صالحی کرهرودی و ناصر جعفرزاده