"کرونا" در آستانه ۵۰ سالگی هنوز بازنشسته نشده است

به گزارش خبرنگار «نسیم»، سال 1965 بود که برای نخستین‌بار دانشمندان بیولوژی در زیر صفحه میکروسکوپ‌های خود مورفولوژی ویروسی را مشاهده کردند که برجستگی‌هایی به شکل گرز و تاج در سطح خارجی خود داشت ویروسی که تا آن زمان برای آن‌ها ناشناخته بود، به همین دلیل از آن پس نام این ویروس تازه کشف شده را کرونا به معنای "تاج" گذاشتند.

کرونا ویروسی از دسته "نیروویریده‌ها" است و پس از "راینوویروس‌ها" بزرگترین عامل ابتلا به سرماخوردگی محسوب می‌شود با این تفاوت که سرماخوردگی ایجاد شده توسط آن شدیدتر از سرماخوردگی است که در اثر راینوویروس‌ها مبتلایش می‌شویم. این ویروس بخش‌های تحتانی دستگاه تنفسی را درگیر کرده و آن را مورد آسیب قرار می‌دهد. البته ویروس‌های کرونا تنها انسان‌ها را آلوده نمی‌کنند بلکه در حقیقت آن‌ها حیوانات اهلی، جوندگان و خفاش‌ها را آلوده می‌کنند.

قطر این ویروس‌‌های پوشش‌دار 120 تا 160 نانومتر است و دارای RNA تک رشته‌ای، قطعه قطعه نشده و پلاریته مثبت است و در میان ویروس‌هایی که دارای ژنوم RNA هستند بزرگترین ژنوم را داراست. این ویروس به اتر و اسید نیز حساس بوده و بهترین دما نیز برای رشد آن 33 تا 35 درجه سانتی‌گراد است.

اما سرماخوردگی معمولی تنها بیماری نیست که از طریق این خانواده ویروسی تاج دار ایجاد می‌شود. در نوامبر 2002 بود که یک اپیدمی ذات‌الریه شدید در یکی از شهرهای جنوب چین مشاهده شد. در هنگ کنگ یک سری گزارشات از مرگ جوانانی خبر می‌داد که توسط این اپیدمی جدید جان خود را از دست دادند. بعد از بررسی‌های انجام شده دانشمندان دریافتند که این ویروس متعلق به خانواده‌کرونا ویروس‌هاست ویروس‌هایی که نزدیک به 40 سال پیش کشف شده بود.

ویروس سندرم حاد تنفسی ( SARS ) نشان دهنده اولین بیماری همه‌گیر قرن 21 قابل انتقال با علت ناشناخته بود که البته این ویروس جدید خانواده کرونا ویروس‌ها که سارس " "SARS-HCOVs نام گرفت، رفته رفته از چین و هنگ کنگ گسترش بیشتری یافت به طوری که کشورهایی مانند تایوان و کانادا و هند و آفریقای جنوبی را نیز درگیر کرد. در نهایت 8450 مورد سارس گزارش شد که از این تعداد 810 نفر در 33 کشور جان خود را در اثر ابتلا به این ویروس از دست دادند.

بعد از تحقیقات فراوان، دانشمندان چینی اعلام کردند که خفاش‌ها عامل انتقال ویروس سارس هستند، سپس گفته شد که سارس با میزبانی گربه‌هایی که توسط انسان‌ها نگهداری می‌شدند، از خفاش به انسان منتقل شده است.

در هر حال ویروس سارس در آن سال‌ها توجه بسیاری از دانشمندان بیولوژی را به خود جلب کرد، اما در همان سال‌ها بود که برخی از دانشمندان پیش‌بینی کردند ظرف سال‌های آینده ویروسی شبیه به سارس بار دیگر دنیا را درگیر خواهد کرد.

البته نه تنها بعد از ویروس سارس، ذهن بیولوژیست‌ها به این ویروس خطرناک متوجه شد، بلکه حتی ذهن فیلم‌سازان نیز با این پیش بینی به سمت ساخت فیلم‌هایی در این زمینه منعطف شد به طوری که فیلم‌هایی از قبیل "شیوع" (1995) درباره شیوع ابولا، "سرایت" (2011) و "جنگ جهانی زِد" (2013) تصویرگر تلاش‌هایی است که برای مقابله با وضعیت یا ویروسی افسانه‌ای که در حال تهدید جهان است، صورت می‌گیرد.

هنوز بیش از 10 سال از پیش‌بینی دانشمندان نگذشته بود که در سال 2012 نخستین مورد از بیماری‌ای گزارش شد که علائم آن بی‌شباهت با ویروس سارس نبود. این گزارش از کشور عربستان بود، مردی 60 ساله که در نهایت نیز توسط این بیماری از پا در آمد.

بعد از آن فردی 40 ساله در قطر دچار این بیماری شد و او نیز توسط این بیماری جان خود را از دست داد. در نهایت پزشکی از کشور عربستان نمونه‌ای آزمایشگاهی از بیمار خود را برای بررسی هر چه بیشتر به آزمایشگاهی در هلند فرستاد و در این آزمایشگاه بود که ویروس مرس ( Middle East respiratory syndrome coronavirus ) یا نشانگان حاد تنفسی خاورمیانه‌ای کشف شد.

ویروس Mers ویروسی از خانواده کرونا ویروس با علائمی مانند ویروس سارس است. علائم اصلی آن تب، مشکلات حاد تنفسی و سرفه‌های چند روزه بدون دلیل است. علائم دیگر نیز اسهال، مشکلات گوارشی و نارسایی کلیه است. استنشاق قطره‌های ریز منتشر شده از بزاق بیمار هنگام صحبت یا سرفه کردن یا عطسه، لمس لوازم شخصی بیمار یا سطوح آلوده به بزاق دهان بیمار، و تماس مستقیم با شترِ ناقل ویروس عامل انتقال این بیماری به افراد دیگر است.

در رابطه با ویروس مرس گفته می‌شود که این ویروس از طریق شتر به انسان منتقل شده حتی در این رابطه توضیحاتی داده شده که این ویروس همان طور که سارس از خفاش به حیوانات منتقل شده بود از خفاش به شتر انتقال یافته و بعد نیز در اثر تماس نزدیک افراد عربستانی با این حیوان این ویروس به انسان‌ها منتقل شده است. اما در ابتدا چون در شتر علائم این بیماری مورد توجه قرار نگرفته بوده لذا زمانی اذهان جامعه را به خود جلب کرد که همگان متوجه خطر این ویروس در صورت کنترل نشدن آن شدند.

تاکنون همه موارد بیماری از شش کشور درون یا نزدیک عربستان سعودی گزارش شده‌ است. این شش کشور عبارتند از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان، یمن و کویت. علاوه بر آن نیز مواردی در شش کشور انگلیس، فرانسه، تونس، ایتالیا، مالزی وآمریکا نیز گزارش شده که همه این موارد نیز به دلیل سفر به کشورهای حاشیه خلیج فارس بوده است.

مسلما ایران نیز به دلیل رفت و آمدهایی که با این کشورها به خصوص برای شرکت در مراسم حج، با کشور عربستان داشت این هشدار را به مسئولان مربوطه می‌داد که خطر شیوع بیماری کرونا در کشور ما نیز کم نخواهد بود زیرا می توان گفت بیشترین آمار مرگ و میر توسط این ویروس را عربستان به خود اختصاص داده است.

براساس آخرین اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، درحال حاضر ۸۰۴ نفر در ۱۸ کشور جهان مبتلا به این بیماری شده‌اند که از این تعداد ۳۱۲ نفر فوت کرده‌اند و بیشترین موارد مبتلایان در عربستان با ۶۸۹ مبتلا و ۲۸۳ مورد فوتی بوده است.

اما در ایران نیز نگرانی‌ها روز به روز بیشتر می‌شد. سوم خردادماه سال جاری بود که نخستین مورد مبتلا شده به این ویروس در کرمان مشاهده شد و در تاریخ پنج خردادماه بود که محمدمهدی گویا، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت درباره ویروس کرونا گفت: چهار مورد مشکوک به عفونت کرونا ویروس جدید مربوط به یک خانواده در استان کرمان مشاهده شده است که دو مورد ابتلا به آن مربوط به دو خواهر در کرمان تایید شده است که یکی از آنها بدحال و در شرایط ویژه تحت درمان است.

سه روز پس از اعلام ورود کرونا به کشورمان و مبتلا شدن افرادی در کرمان، در تاریخ 8 خرداد وزارت بهداشت مرگ یکی از شهروندان کرمانی را تأیید کرد و پس از آن نیز اخباری مبنی بر افزایش شمار مبتلایان به ویروس کرونا به گوش می‌رسید. محمدمهدی گویا، رییس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت درباره آخرین وضعیت بیماری کرونا در کشور ضمن تاکید بر لزوم رعایت موارد بهداشت فردی گفت: نسبت به روزهای گذشته تغییر جدیدی در وضعیت این بیماری در کشور ایجاد نشده است.

در نهایت این ویروس با آگاهی‌دهی از طریق آموزش‌های خوبی که داده شده و همچنین از طریق اطلاع رسانی‌های به موقع با استفاده از رسانه‌ها در داخل کشور تحت کنترل قرار گرفت. اما متأسفانه چند ماه از خبر کنترل بیماری کرونا نگذشته بود که گزارشاتی داده شد که بار دیگر هم‌وطنانمان را دچار اضطرابی جدید کرد؛ معاون استاندار سیستان و بلوچستان و فرماندار ویژه شهرستان زابل از ابتلای شترهای وارداتی آلوده به ویروس "کرونا" در سیستان خبر داد.

معاون سلامت اداره کل دامپزشکی سیستان و بلوچستان گفت: نمونه برداری های انجام شده از شتر های موجود در قرنطینه های این سازمان در منطقه سیستان ابتلا و وجود عامل این بیماری در بدن احشام مورد نمونه برداری را تایید می کند و هر چند تاکنون گزارشی مبنی بر مرگ این حیوانات بر اثر این بیماری گزارش نشده است اما تماس این حیوانات با سایر دام ها و همچنین انسان خطر ساز است.

مسلما از آن جهت که عامل انتقال ویروس مرس به انسان شتر اعلام شده است بنابراین بی‌شک تمهیدات و مطمئن بودن از جهت سالم بودن دام شتر از ابتلا به این ویروس و همه گیری آن در کشور جلوگیری خواهد کرد. زیرا در کل ویروس موجود زنده موذی است که اگر سریعا در مقابل آن اقدامات و پیشگیری‌های لازم صورت نگیرد چه بسا ظرف مدتی کوتاه تمامی جامعه را درگیر خود کند و بی‌شک این تنها مربوط به ویروس کرونا نخواهد بود بلکه در کل دیگر خانواده‌های ویروسی نیز از این موضوع مسثتنی نخواهند بود از جمله این ویروس‌ها، ابولا است که به خانواده فیلوویروس ها تعلق دارد و امروز نیز خطر مبتلا شدن به آن جوامع مختلف را نگران کرده است.

گزارش از: نسیم اسدپور