مرگ "ملا منصور" پازل افغانستان را به نفع داعش تغییر می‌دهد؟

گروه بین الملل « نسیم آنلاین » - وزارت دفاع آمریکا روز شنبه اول خردادماه اعلام کرد که "ملا اختر محمد منصور"، رهبر گروه طالبان، احتمالاً در جریان یک حمله هواپیمای بدون سرنشین کشته شده است. پس از انتشار اخبار ضد و نقیض درباره احتمال زنده بود او، سرانجام اداره امنیت ملی افغانستان تأیید کرد که وی عصر روز شنبه در حمله هوایی در منطقه "دالبندین" واقع در ایالت بلوچستان پاکستان کشته شده است.

مرگ "ملا اختر منصور" که تقلا می‌کرد شاخه‌های متعدد القاعده فروپاشیده پس از مرگ "ملا عمر" را گرد هم آورد، این گروه را با دومین بحران رهبری خود طی یک سال گذشته مواجه کرده است؛ هنوز مشخص نیست که این حمله بتواند کمکی به دولت افغانستان بکند، دولتی که تلاش‌هایش برای مذاکره با طلبان نتوانسته موفقیت چندانی داشته باشد اما نگاهی ریزبینانه، سؤالات متعددی را درباره ابعاد این عملیات و پیامدهای آن در ذهن ایجاد می‌کند.

تصاویر محل احتمالی مرگ ملا اختر منصور

آمریکا و افغانستان بارها درباره مواضع طالبان در مرزهای پاکستان گفتگو کرده بودند اما به گزارش نیویورک تایمز ، واشنگتن همواره از هدف گرفتن این مواضع خودداری کرده بود تا اسلام آباد را خشمگین نکند و تلاش داشته پاکستان را تحت فشار بگذارد تا رهبری طالبان را به میز مذاکره با افغانستان بکشاند . به عبارت دیگر گرچه آمریکا حملات پهپادی متعددی در مناطق پاکستان و افغانستان داشته اما این نخستین حمله پهپادی واشنگتن در ایالت "بلوچستان" است که مقر سران طالبان افغانستان محسوب می‌شود .

از همین رو، چنان که انتظار می‌رفت این عملیات بر تنش‌های روابط اسلام آباد-واشنگتن افزود؛ علی الخصوص که ایالات متحده انجام چنین عملیاتی را به پاکستان اطلاع نداده بود و دولت "ممنون حسین" هم تنها پس از وقوع این حمله از آن اطلاع پیدا کرد. وزارت خارجه پاکستان در بیانیه‌ای اعلام کرد این حمله پهپادی نقض حاکمیت و استقلال پاکستان محسوب می‌شود، مساله‌ای که پیشتر نیز با آمریکا در میان گذاشته شده بود .

حمله پهپادی آمریکا برای کشتن رهبر طالبان در شرایطی رخ داد که این گروه تروریستی برای انجام حملات در کابل قدرت گرفته است. افزایش روز افزون عملیات‌های این گروه در جنوب افغانستان، علی الخصوص تسخیر چند منطقه مهم در ایالت هلمند برای رئیس جمهور آمریکا که وعده داده بود طولانی‌ترین جنگ ایالات متحده را به پایان می‌رساند ، چالش مهمی به شمار می‌رفت .

"جوزف دانفورد " اخیر در اظهار نظری صریحاً گفته بود دولت افغانستان بدون کمک آمریکا و ناتو توانایی دفاع از خود را ندارد. با این حمله پهپادی برای کشتن فرمانده طالبان، مشخص شد که پایان رسمی عملیات نظامی ناتو در افغعانستان در ژانویه 2015 موجب نشده جنگ آمریکا در این کشور حتی اندکی کاهش یابد .

گزارش اخیر پنتاگون درباره حمله به بیمارستان قندوز افشا کرد که حدود ده هزار سرباز آمریکایی میان مأموریت‌های " آموزش و کمک" ناتو توزیع شده‌اند و تنها یک مرکز مبارزه با تروریسم آمریکایی علیه گروه‌های شبه نظامی مانند القاعده و داعش که شامل طالبان نیز نمی‌شود، فعال است. اما بر اساس قوانینی که رسماً اعلام شده ، مشاوران آمریکایی در برنامه "آموزش و کمک" ناتو غیر از مواردی برای دفاع از خود، حق ندارند به اهداف طالبان حمله کنند .

این گزارش همچنین افشا کرده بود که قوانین واحد مقابله با تروریسم اجازه می‌دهد مواضع القاعده و شبه نظامیان وابسته به داعش که تا پیش از مداخله نظامی آمریکا وجود نداشت، هدف گرفته شود اما مواضع طالبان نه .

فارین پالیسی در این باره می‌نویسد: جنگنده‌ها و پهپادهای آمریکایی ماهانه ده‌ها حمله هوائی علیه مواضع القاعده و داعش دارند اما برای هدف گرفتن طالبان با محدودیت‌هایی مواجه بوده‌اند . شاید از همین روست که مقامات آمریکایی هدف گرفتن ملا اختر منصور را با "خطر بالفعل برای آمریکا" توجیه می‌کنند و جان کری، وزیر خارجه آمریکا هم بلافاصله پس از انتشار خبر مرگ این فرمانده طالبان اعلام کرد: منصور تهدیدی برای پرسنل آمریکا در افغانستان و همچنین خطری برای غیرنظامیان افغان و نیروهای امنیتی آن کشور و حمایت قاطع ائتلاف در سراسر افغانستان محسوب می‌شد .

برخی از کارشناسان نیز بر این باورند که کشته شدن ملامحمد اختر منصور به تقویت داعش در "منطقه شرقی" کمک خواهد کرد چرا که فرآیند رادیکال شدن بدنه طالبان و پیوستن آنها به داعش را تشدید می‌کند . از سوی دیگر با کاسته شدن از مرکزیت افغانستان برای طالبان، آن دسته از طالبان که نمی‌خواهند در افغاستان به داعش بپیوندند، برای الحاق به القاعده احتمالاً عازم یمن، مرزهای شمالی افغانستان با تاجیکستان، ازبکستان و بخصوص ترکمنستان می‌شوند که سرچشمه تهدیدهای بزرگی در آینده نزدیک خواهد بود .

در نهایت، این رویدادهای ماه‌های آتی است که مشخص می‌کند آیا حذف ملا عمر به دولت افغانستان که صدها سرباز و نیروی امنیتی خود را در جنگ با جنگجویان طالبان از دست داده، کمک چشمگیری خواهد کرد یا خیر .

سارا صداقت- کارشناس مسائل بین الملل