نگاه تحلیلگران خارجی به کودتای نافرجام ترکیه؛
"گولن هراسی" اردوغان برای حفظ اتحاد/ آینده ترکیه سیاهتر میشود
علل کودتای ترکیه و تاثیراتی که بر آینده این کشور و منطقه دارد، مهمترین سوالاتی است که مطرح میشود، گرچه گذر زمان، حقایق بیشتری را آشکار میکند، اما تحلیلگران بین المللی از کودتایی که کمتر از ۲۴ ساعت پیش رخ داده، تحلیلهایی را ارائه دادهاند.
گروه بین الملل « نسیم آنلاین » - تابستان سه سال پیش، مردم ترکیه در اطراف میدان تکسیم استانبول فریاد میزدند: "اردوغان استعفا بده". هزاران نفر از بلوار استقلال این شهر تظاهراتی به راه انداختند و خواستار کناره گیری اردوغان از قدرت بودند، آن زمان، مردم ترکیه میدانستند که احتمال تحقق خواسته اشان خیلی کم است اما شب گذشته، تقریبا سه سال پس از آن روزها، بخشی از ارتش ترکیه تلاش کرد تا اردوغان را از قدرت برکنار کند .
طی این سه سال اتفاقات متفاوتی روی داده است: داعش در مناطق اطراف سوریه ریشه دوانده، در منطقه اشوب برقرار است، آنکارا و استانبول با بمب گذاری و حملات تروریستی مکرر مواجه است و شاید از همین روست که مردمی که سه سال پیش خواهان برکناری اردوغان بودهاند، در پاسخ به کودتای نظامیان، به خیابانها ریختند و برای حفظ دموکراسی خود، از حزب حاکم دفاع نمودند .
آنچه مسلم است، علل این کودتای نظامی و تاثیراتی که بر آینده ترکیه خواهد داشت، اهمیت دارد و گرچه گذر زمان، حقایق بیشتری را آشکار خواهد کرد، اما تحلیلگران از کودتایی که کمتر از ۲۴ ساعت پیش، زلزلهای در خاورمیانه به راه انداخت، ارزیابیهایی را ارائه میدهند:
" ولی رضا نصر" ، مشاور ایرانی الاصل باراک اوباما: اردوغان به دنبال این کودتا با چالشهای مهمی رو به رو میشود، در حالی که با جدائی طلبان و تروریستها در حال جنگ است، باید ارتش را نیز پاکسازی کند و اقتصادی که به واسطه این کودتا آسیب دیده، ترمیم نماید. سوال این است که آیا ارتش ترکیه میتواند در چنین وضعیتی، مواضع خود در سوریه و عراق را حفظ کند؟
" ماهر زینالوف "، کارشناس آمریکایی مسائل ترکیه: مردم ترکیه همیشه برای ارتش عزت و احترام خاصی قائل بودهاند و این نهاد همیشه مورد اعتماد مردم بوده است. از سوی دیگر با توجه به حجم کودتای شب گذشته جای تعجب است که دستگاه اطلاعاتی این کشور نتوانسته از ساماندهی این کودتا خبر داشته باشد. بزرگترین چالش در حل حاضر برای اردوغان این است که بتواند افسران ناخرسند ارتش را مدیریت کند. مقصر جلوه دادن گولن و حامیان او نیز اخرین ترفند حزب عدالت و توسعه برای جلوگیری از شکاف بیشتر در میان نیروهای ارتش این کشور است .
" حسن حسن " نویسنده و تحلیلگر اندیشکده چتم هاوس: نمیتوان آنچه در ترکیه افتاد را کودتا خواند، این اقدام بیشتر مشابه یک ناآرامی بود. در این اقدام تلاش شد تا اردوغان هم به سرنوشت مرسی دچار شود، اما به نظر میرسد این شبه کودتا، از اردوغان، «پوتین دیگری» خواهد ساخت .
" فدی هکورا"، تحلیلگر مسائل ترکیه اندیشکده چتم هاوس: میتوان گفت یکی از پیامدهای این کودتا، تقویت جایگاه اردوغان در کوتاه مدت خواهد بود، اما در طولانی مدت اثرات منفی اقتصادی و امنیتی ریاست جمهوری اردوغان را با مشکل مواجه خواهد کرد. گرچه روابط آنکارا با بروکسل، لندن و واشنگتن، رابطه مساله داری است اما طبیعی بود که این دول از کودتا برای برکناری اردوغان حمایت نکنند. یکی از مهمترین دلایل شکست این کودتا، تجربه تلخ مردم ترکیه از کودتاهای گذشته و عدم محبوبیت این اقدام در میان مردم بود .
" برایان کلاس "، استاد دانشگاه اکسفورد: وقوع کودتا در یکی از اعضای اصلی ناتو اتفاق ناخوشایندی است، اگر اردوغان در قدرت باقی بماند، قطعا با با عینک منفی نگری و بدبینی مسائل را اداره خواهد کرد و از این رو، ترکیه در آینده با افزایش سرکوبها و دیکتاتوری بیشتری مواجه میشود و به دلیل درگیری در مسائل داخلی، پیش بینی میشود در سیاست خارجه تضعیف شود و مواضع انکارا در قبال داعش در سوریه تغییر کند .
" مارسل دیرسوس"، تحلیلگر آلمانی: بازگشت ترکیه به رویکردهای خشن مانند اعدام، بیشک موجب دور شدن این کشور از اتحادیه اروپا میشود. در پی کودتا شاهد سرکوب بیشتر، پاکسازی ارتش، قدرتگیری بیشتر اردوغان و تضعیف صنعت توریسم خواهیم بود .
" عباس قرهآغاجی "، استاد دانشگاه گیرسون ترکیه: این بار رسانهها و احزاب ملیگرا به صف دولت پیوستهاند چون از کودتاهای گذشته تجربه تلخی دارند. اما خشونتهایی علیه ارتش صورت گرفت که قابل پیشبینی نبود چون مردم ترکیه به ارتش کشورشان علاقه دارند. این موضوع تحلیلگران را به حیرت انداخته است. کودتاگران نتوانستند همه فرماندهان و نیروها را با خود همراه کنند. فقط توانستند جلوی تلویزیونهای دولتی را بگیرند اما سایر رسانهها و شبکههای اجتماعی کار خودشان را کردند. این از اشتباههای محاسبهای کودتاگران بود .
هر سال سیام ماه اوت سران ترکیه برای ترفیع و درجهبندی مقامهای ارتش جلسه میگذارند. مخالفان آقای اردوغان احتمالا میدانستند در یک ماه و نیم دیگر ممکن است تصفیه شوند برای همین دست به این کودتای نافرجام زدند .
" تورج اتابکی "، پژوهشگر ارشد در پژوهشکده بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام: نباید این رویدادها را محدود به نقش هواداران فتح الله گولن و پیروان او بدانیم. در ارتش ترکیه جز هواداران آقای گولن بسیاری از کمالیستهای سنتی هستند که در ردههای میانی خدمت میکنند و چندان روی خوشی با رفتار سیاسی حزب حاکم ندارند. آقای اردوغان نتوانست در تمام سطوح ارتش این افراد را تصفیه کند... در ۱۵ ساعت گذشته صحنههای موثرکننده زیادی دیدیم. سربازهایی که لباسهایشان را درآورده بودند و مردم آنان را لت و کوب میکردند. ارتش در ترکیه زمانی منزلت و جایگاهی داشت. و حالا آقای اردوغان با تشدید تصفیهها جایگاه ارتش را ضعیفتر میکند.
جنی وایت ، استاد مطالعات ترکیه در دانشگاه استکهلم: در گذشته، مردم به اندازهای میترسیدند یا برای ارتش احترام قائل بودند که برای مقابله با این نهاد به خیابانها نمیآمدند اما این موضوع این باره تغییر کرده است. از آنجائی که دست کم نیمی از جامعه ترکیه حامی اردوغان نیست، کشاندن مردم به خیابانها میتواند به جنگ داخلی در این کشور بیانجامد .