احتمال رویارویی نظامی روسیه و ناتو چقدر جدی است؟
اعضای اروپایی ناتو بارها از «تهدید روسیه» برای اروپا سخن گفته و مدعی شدهاند مسکو در حال آمادهسازی برای حمله به این ائتلاف است؛ ادعایی که درباره آن تردیدهای جدی وجود دارد. در همین حال، افزایش آمادهباش کشورهای اروپایی این پرسش را مطرح کرده است که خطر رویارویی مستقیم روسیه و ناتو تا چه اندازه واقعی است و جنگی گستردهتر از اوکراین چه ابعادی خواهد داشت.
بر اساس گزارشهای اخیر رسانههایی مانند بلومبرگ، مقامهای اروپایی در حال افزایش برنامههای اضطراری خود برای مقابله با احتمال تشدید تنشها از سوی روسیه هستند؛ برنامههایی که از جمله شامل آمادهسازی بیمارستانهای آلمان برای پذیرش انبوه مجروحان احتمالی و ذخیره مواد غذایی و تجهیزات ضروری میشود.
مقامهای اروپایی مدعی هستند که روسیه ممکن است پس از انتخابات پارلمانی اخیر خود، بسیج گستردهای از نیروها را انجام دهد و تا پایان سال ۲۰۲۶ حدود ۳۰۰ هزار نیروی جدید جذب کند.
«دونالد تاسک» نخستوزیر لهستان نیز از اجماع نهادهای اطلاعاتی اروپا درباره احتمال حمله موشکی و پهپادی روسیه به کشورهای عضو ناتو در جناح شرقی سخن گفته است؛ حملاتی که به گفته او ممکن است از سوی مسکو به عنوان «حادثه» معرفی شوند.
در آلمان نیز بیمارستانها موظف شدهاند طرحها و مانورهایی برای مواجهه با حوادث دارای تلفات گسترده تهیه کنند.
برآورد نیروهای مسلح آلمان نشان میدهد در صورت وقوع درگیری در منطقه بالتیک، روزانه ممکن است تا هزار سرباز زخمی ناتو به آلمان منتقل شوند و بیمارستانهای نظامی این کشور به سرعت با ظرفیت کامل مواجه شوند. در چنین شرایطی، بیمارستانهای غیرنظامی نیز باید وارد عمل شوند.
آلمان به دلیل موقعیت مرکزی خود در اروپا، احتمالاً به یکی از مراکز اصلی انتقال نیرو و درمان مجروحان تبدیل خواهد شد؛ با این حال، مقامهای آلمانی ظرفیت فعلی نظام سلامت این کشور را برای چنین سناریویی ناکافی میدانند.
اما پرسش اصلی این است که نگرانی کشورهای اروپایی، بهویژه آلمان، درباره روسیه تا چه اندازه ناشی از یک تهدید واقعی است و تا چه اندازه میتوان آن را بزرگنمایی یا فرافکنی دانست؟ و اگر جنگی گستردهتر از جنگ اوکراین رخ دهد، اروپا دقیقاً با چه سناریویی روبهرو خواهد شد؟
جنگ ترکیبی یا رویارویی مستقیم؟
اروپاییها تهدید روسیه علیه خود، بهویژه کشورهای شرقی، را بیش از هر چیز در چارچوب جنگ ترکیبی تعریف میکنند؛ جنگی که میتواند شامل «خرابکاری، حملات سایبری و عملیاتهای مخفی» باشد و الزاماً به معنای حمله نظامی مستقیم نیست.
با این حال، آمادهباش بیمارستانهای آلمان، بهروزرسانی «کتاب جنگ» در انگلیس و برگزاری جلسات اضطراری در فرانسه، نشان میدهد کشورهای غربی این خطر را جدی گرفتهاند.
بسیاری از مقامهای ناتو و آلمان مدعی هستند که روسیه ممکن است تا سال ۲۰۲۹ توانایی حمله به خاک یکی از اعضای ناتو را پیدا کند. برخی ارزیابیها نیز این بازه زمانی را کوتاهتر میدانند.
رئیس سرویس اطلاعاتی خارجی آلمان اخیراً گفته است آلمان «همین حالا در آتش» است و نباید فرض کرد که حمله روسیه زودتر از سال ۲۰۲۹ رخ نخواهد داد.
ماجرای پهپاد در فرودگاه لایپزیگ
ماه گذشته میلادی، یک پهپاد مجهز به مواد منفجره در فرودگاه لایپزیگ آلمان و در نزدیکی هواپیماهای باری اوکراینی که ظاهراً حامل مهمات بودند، کشف شد.
این فرودگاه یکی از مراکز مهم لجستیکی برای محمولههای مرتبط با اوکراین و ناتو به شمار میرود.
دولت آلمان پس از انجام تحقیقات، رسماً روسیه را مسئول این حادثه دانست. «الکساندر دوبریندت» وزیر کشور آلمان گفت الگوی حادثه، فناوری بهکاررفته، مواد منفجره و یافتههای اطلاعاتی نشاندهنده یک عملیات ترکیبی روسیه است.
او همچنین مدعی شد که آلمان «هدف روزانه جنگ ترکیبی» است.
در واکنش، آلمان کنسولگری روسیه در بن را بست، قرارداد خانه فرهنگی روسیه در برلین را لغو کرد، محدودیتهای سفر برای شهروندان روسیه را افزایش داد و فشار بر ناوگان سایه نفتی روسیه را بیشتر کرد.
این حادثه به عنوان یکی از جدیترین نمونههای جنگ ترکیبی ادعایی روسیه در خاک اروپا پس از آغاز جنگ اوکراین تلقی شده است.
روسها چه واکنشی نشان دادند؟
روسیه این اتهامات را رد کرده است.
«ولادیمیر پوتین» رئیسجمهور روسیه گفته است آلمان تلاش میکند روسیه را مقصر جلوه دهد تا از مشکلات داخلی خود، از جمله مشکلات اقتصادی و کاهش محبوبیت دولت، منحرف شود.
«سرگئی لاوروف» وزیر امور خارجه روسیه نیز اتهامات آلمان درباره حادثه پهپادی را «آغاز یک جنگ واقعی» توصیف کرده و اقدامات آلمان را یادآور آغاز جنگ جهانی دوم دانسته است.
او همچنین گفته است «فریدریش مرتس» صدراعظم آلمان عملاً در حال اعلان جنگ به روسیه است و قصد دارد آلمان را بار دیگر به قدرت نظامی پیشرو اروپا تبدیل کند.
سخنگوی کرملین نیز اقدامات آلمان را «مسیر تشدید تنش» توصیف کرده است.
روابط آلمان و روسیه؛ از همکاری تجاری تا پایینترین سطح
روابط آلمان و روسیه پیش از جنگ اوکراین عمدتاً بر پایه تجارت و همکاری اقتصادی شکل گرفته بود.
آلمان به شدت به گاز ارزان روسیه وابسته بود و پروژههایی مانند نورد استریم ۱ و ۲ نماد این وابستگی محسوب میشدند.
روابط اقتصادی دو کشور حتی پس از الحاق کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴ نیز ادامه یافت. رهبرانی مانند «گرهارد شرودر» و «آنگلا مرکل» بر همکاری اقتصادی میان برلین و مسکو تأکید داشتند و امیدوار بودند وابستگی متقابل اقتصادی بتواند به ایجاد ثبات کمک کند.
با آغاز جنگ اوکراین، روابط دو کشور بهشدت سرد شد.
«اولاف شولتس» صدراعظم پیشین آلمان، سیاست افزایش هزینههای دفاعی، ارسال سلاح به اوکراین ـ که به معنای تغییر سیاست دیرینه برلین درباره عدم ارسال سلاح به مناطق درگیری بود ـ قطع وابستگی به انرژی روسیه و حمایت از تحریمهای اتحادیه اروپا را در پیش گرفت.
در نتیجه، تجارت میان دو کشور تقریباً متوقف شد.
با روی کار آمدن «فریدریش مرتس»، این روند تشدید شده و روابط آلمان و روسیه به پایینترین سطح از دوران جنگ سرد رسیده است. روسیه نیز این تغییرات را خصمانه توصیف کرده است.
جرقهای که میتواند اوضاع را دگرگون کند
«تهدید روسیه» از نگاه کشورهای غربی جدی تلقی میشود؛ بهویژه در قالب جنگ ترکیبی و احتمال وقوع درگیریهای محدود یا خرابکاری در جناح شرقی ناتو.
آمادهسازی بیمارستانها در آلمان نیز نشاندهنده نگرانی واقعی از سناریوهای بدتر است؛ هرچند روسیه این اقدامات را تحریکآمیز و بخشی از فرافکنی غرب میداند.
با تمام این تفاسیر، جنگ مستقیم و گسترده میان روسیه و ناتو را میتوان «جدی، اما نه حتمی یا فوری» دانست.
خطر واقعیتر در شرایط فعلی، تشدید تدریجی تنشها و احتمال وقوع حادثهای است که کنترل آن از دست طرفین خارج شود.
در نهایت، وضعیت همچنان پویاست و به تحولات جنگ اوکراین، میزان وحدت ناتو و تصمیمهای کرملین وابسته خواهد بود.
