چرا طرحهای غرب علیه دمشق همیشه از سوی مسكو و پكن وتو میشود؟
نگاهی به جایگاه "منافع استراتژیك روسیه و چین در سوریه" و "تهدیدهای بالقوه غرب" در وتوی طرحهای ضد سوری
گروه بینالملل «نسیم»
نمایندگان روسیه و چین 22 می 2014 طرح فرانسه برای ارجاع پرونده سوریه به دادگاه جنایی بینالملل(لاهه) را وتو کردند. این اولین بار نیست که این دو کشور شرقی، طرحها و پیشنویسهای غرب علیه سوریه را وتو میکنند. در دو سال گذشته روسیه و چین بارها، طرحهای آمریکا، انگلیس، فرانسه و طرحهای ارائه شده کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان و قطر را درباره "ورود سوریه به بند هفتم شورای امنیت"(حمله نظامی)، "حمله نظامی به سوریه به دلیل استفاده از سلاح شیمیایی در این کشور بدون در نظر گرفتن عامل حمله" و دیگر موضوعات وتو کردهاند. هر چند بسیاری از رسانههای غربی و مقامات این کشورها، روسیه و چین را به دریافت امتیاز از سوریه در برابر دفاع از دولت این كشور در شورای امنیت متهم میكنند اما این مسئله بارها از سوی مسکو و پکن تکذیب شده است.
با این حال چرا روسیه و چین از سوریه حمایت کرده و یا به تعبیر دیگر چرا این دو كشور، طرحهای ضد سوری کشورهای غربی در شورای امنیت سازمان ملل را وتو میكنند؟
در سال 2012 طرح اعمال "منطقه پرواز ممنوع" در آسمان لیبی با رای ممتنع مسکو و پکن در شورای امنیت تصویب و اجرایی شد و کشورهای قطر، فرانسه، انگلیس، آمریکا و آلمان در حمله به مواضع معمر قدافی در لیبی شرکت کردند.
سقوط دولت معمر قذافی و کشته شدن وی، لیبی را وارد مرحلهای از بیثباتی کرد كه هنوز هم ناآرامیها ادامه دارد. روسیه پس از گذشت یک سال از این رویداد فاش کرد که کشورهای غربی از جمله فرانسه، انگلیس و آمریکا، پیش از برگزاری جلسه شورای امنیت درباره لیبی، به روسیه و چین وعده داده بودند تا لیبی وارد بحران جدیدی نشود ولی برخلاف وعدههای خود عمل کردند.
در همین ارتباط نیز نماینده روسیه در سازمان ملل در گفتگو با شبکه "روسیاالیوم" درباره پرونده سوریه اعلام کرد:"کشورهای غربی وعده دادهاند كه در صورت حمله نظامی به سوریه، اجازه نخواهند داد تا این کشور، وارد بحرانی جدید شود و مسکو میتواند تمام منافع خود در سوریه را حفظ کند؛ ولی مسکو از جنگ لیبی که به سقوط یکی از مهمترین متحدان خود انجامید، درس مهمی گرفته است و دیگر اجازه نخواهد داد تا غرب، سوریه را از بین ببرد."
روسیه در تلاش برای حل بحران سوریه از راههای مسالمتآمیز، بارها برای قانع كردن مخالفان دولت سوریه به گفتگو با دولت بشار اسد تلاش كرده است اما "بیکفایتی سران مخالفان سوری"، "سرسپردگی شدید آنان به کشورهای غربی" و "تلاش بیوقفه برای متقاعد کردن جامعه جهانی بر لزوم دخالت نظامی در سوریه" باعث شد تا مسكو دیگر برای شرکت دادن مخالفان در حل سیاسی بحران سوریه تلاش نكند. از سوی دیگر، مقامات غربی نیز اعتمادی به مخالفان دولت سوریه ندارند. همچنان كه وزیر خارجه آمریکا در جلسه شورای سیاست خارجی کنگره این كشور تاكید كرد كه مخالفان دولت بشار اسد كفایت لازم برای در اختیار گرفتن زمام امور سوریه در صورت سقوط دولت را ندارند.
اما حضور بزرگترین پایگاه نظامی روسیه در شهر بندری "طرطوس" سوریه در سواحل دریای مدیترانه و منافع استراتژیك این كشور در این منطقه نیز یكی از دلایل اصلی مخالفت مسکو با دخالت غرب در سوریه است که تحت هیچ شرایطی حاضر نیست تا موقعیت كنونی خود را در دسترسی به آبهای آزاد از دست بدهد.
از سوی دیگر وزیر خارجه روسیه بارها اعلام كرده است که حمایت این كشور از دولت سوریه، حمایت از شخص بشار اسد نیست بلکه حمایت از قوانین بینالمللی سازمان ملل درباره عدم دخالت در امور داخلی کشورهای دیگر است که هر روز از سوی غرب نقض میشود و در صورت اجرایی شدن طرح دخالت نظامی در سوریه، در آینده شاهد نقض بیشتر این قوانین و دخالت بیوقفه غرب در امور دیگر کشورهای جهان خواهیم بود.
روسیه همواره سعی دارد تا آنچه را که کشورهای غربی بر آن سرپوش میگذارند یعنی حضور گسترده گروههای تروریستی افراطی در سوریه را مطرح کرده و جامعه جهانی را به مقابله با آن وادار کند و بارها اعلام کرده است که این گروهها در آینده نزدیک تهدیدی برای تمام کشورهای جهان خواهند بود. توسعه عملیاتهای ارتش سوریه علیه گروههای تروریستی و پیشروی روز افزون آن نیز روسیه را متقاعد کرده است که دولت سوریه توانایی حل مسائل داخلی خود را دارد و نیازی به دخالت خارجی در این کشور نیست.
اما روزنامه "واشنگتن پست" با اشاره به حمایت مسکو از سوریه، دلیل دیگری را برای این اقدام عنوان میكند و این موضوع را به اعتراضات داخلی روسیه پس از پیروزی پوتین در انتخابات ریاست جمهوری و همچنین تحولات اوكراین مرتبط میداند و مدعی شد که علت حمایت روسیه از سوریه تنها مقابله با نفوذ غرب در خاورمیانه نیست، بلکه مسكو میداند در صورت سقوط دولت سوریه، کشورهای غربی به ایجاد تنش در روسیه روی خواهند آورد. با آغاز بحران اوکراین و حضور علنی برخی مقامات آمریکایی در كییف در حمایت از مخالفان روسیه نیز این روزنامه گزارش داد؛ تحولات اوکراین، انتقام غرب از مسکو به دلیل حمایت از سوریه است.
در همین حال، مهمترین دلایل حمایت چین از سوریه را نیز میتوان به افزایش فعالیت آمریکا در شرق و جنوب شرق آسیا با هدف محدود کردن نفوذ سیاسی و اقتصادی چین و حمایت از طرف مقابل در اختلافات میان پکن و کشورهایی مانند ژاپن و ویتنام و همچنین مقابله آمریكا با نفوذ چین در سایر كشورها و مناطق جهان خصوصا در کشورهای جنوب غرب آسیا دانست كه نگرانی پکن را در پی داشته و مقامات چینی را مجاب به حفظ حوزه نفوذ در منطقه مدیترانه و حمایت از سوریه كرده است.
در مجموع کشورهای قدرتمندی مانند چین و روسیه موافق جهانی تک قطبی با محوریت آمریکا نیستند و با در نظر گرفتن اهداف استراتژیك و منافع ملی خود، سوریه را مورد حمایت قرار دادهاند و همچنان كه بشار اسد در گفتگو با شبکه المیادین تاكید كرد: پافشاری روسیه و چین در حمایت از سوریه باعث تشکیل جهان جدید چندقطبی شده است که در یک طرف آمریکا و حامیان اروپایی آن قرار داشته و در طرف دیگر روسیه، چین و محور مقاومت حضور دارند.
*حسن پاکزاد