عین العرب؛ قربانی جدید ائتلاف ضد دولت سوریه

گروه بین‌الملل «نسیم»

منطقه "عین العرب" (کوبانی) در شمالی‌ترین منطقه استان حلب و در نقطه صفر مرزی سوریه با کشور ترکیه قرار دارد. در این منطقه براساس آخرین سرشماری‎ها 52 هزار نفر از کردهای سوریه زندگی می‎کنند که البته نزدیکی فوق العاده‎ای با کردهای ساکن ترکیه که چند کیلومتر آن طرف‎تر در مناطق اورفا و غازی انتپ ساکن هستند، دارند. عین العرب با وجود گذشت حدود چهار سال از بحران سوریه تا یک ماه پیش منطقه شناخته شده‌ای نبود. اما از یک ماه پیش که گروه تروریستی داعش در ادامه تلاش‌هایش برای توسعه تصرفات خود به این منطقه یورش برد و آن را محاصره کرد، عین العرب به کلیدواژه جدید اخبار جهان تبدیل شد. البته در اینجا نمی‌خواهیم به سیاست پشت پرده لشکرکشی داعش به سوی عین العرب و ارتباط آن با پروژه برخی کشورهای همسایه سوریه بپردازیم. اما این مسئله قابل کتمان نیست که دولت ترکیه طی دهه‌های اخیر همواره بر لزوم سرکوب کردها تاکید داشته و با توجه به جمعیت بالای آنها در ترکیه، از تحرکات آن‌ها واهمه داشته است. نمی‎توان از کنار نتایج برآمده از تحولات رخ داده در این منطقه به سادگی گذشت. تحولات عین العرب این روزها به جایی رسیده که افکار عمومی منطقه را از نزدیک با واقعیت‎های تلخ سیاست‎های دوگانه آمریکا و از طرفی راهبرد پنهان ترکیه در قبال تحولات سوریه روبرو کرده است.

مفهوم کردهای خوب، کردهای بد! ساکنان عین العرب از لحاظ نژادی و قومیتی همچون ساکنان مناطق کردستان عراق هستند. بیشتر ساکنان این منطقه از حامیان حزب "اتحادیه دموکراتیک" به رهبری "صالح مسلم" هستند که در سال 2003 تاسیس شده است. پس از آغاز جنگ علیه سوریه، نیروهای مسلح این حزب با توجه به درگیر‌ بودن ارتش سوریه با گرو‌ه‌های تروریستی در استان‌های مختلف، وظیفه حمایت از مردم کرد این منطقه را برعهده گرفتند. نکته مهم در رویکرد سیاسی این حزب که به مذاق ترکیه خوش نیامده است، طرح برخی زمزمه‌ها از سوی اعضای این حزب در زمینه خودمختاری است. دولت ترکیه همواره از این مسئله واهمه داشته که خودمختاری کامل مناطق کردنشین در سوریه و عراق به ایجاد نگرش‌های مشابه در میان کردهای ترکیه بدل شود. کردها در ترکیه بر اساس آخرین آمارها در سال 2012 با جمعیت 22 میلیون نفری، 18 درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند و بزرگترین اقلیت قومیتی ترکیه محسوب می‎شوند. گره خوردن منافع کشورهای غربی در سوریه با نگرانی‌های ترکیه از جدایی‌طلبی کردها، باعث شده مفهومی جدید و نانوشته در دائره المعارف سیاسی کشورهای غربی با عنوان "کردهای خوب" و "کردهای بد" شکل بگیرد. در این مفهوم، کردهایی که در راستای منافع ترکیه و کشورهای غربی حرکت می‌کنند، کردهای خوب هستند. کردهایی که با نظام سوریه در حال جنگ هستند، هم در این تعریف جزو کردهای خوب دسته بندی می‌شوند اما بلافاصله اگر تحرکی از آن‎ها در جهت عکس منافع غرب رخ دهد، در ردیف کردهای بد قرار می‎گیرند. پیش از این در وقایع منطقه با مفهوم تروریست خوب و بد در فرهنگ سیاسی واشنگتن آشنا شده بودیم، اما وقایع کوبانی به خوبی این مسئله را نشان داد که غرب هیچ تفاوتی میان کشورها، قومیت‌ها، نژادها و مذاهب مختلف قائل نیست و همه آن‌ها را تا زمانی که منافعش را تهدید نکنند مورد حمایت قرار می‌دهد. اما زمانی که تحرکی بر خلاف این جریان از آن‌ها سر بزند با بدترین واکنش غرب مواجه می‎شوند. غربی‌ها در این مسائل هرگز به مسائل حقوق بشری و انسان دوستانه توجهی ندارد و این خود نقطه متلاشی شدن مفهوم حقوق بشری آمریکایی است.

جلوگیری از شکست ائتلافی با نتیجه معکوس! نکته واضح از زمان آغاز حملات ائتلاف آمریکایی به اصطلاح ضد داعش این است که این حملات هوایی هرگز به توقف پیشروی‌های داعش در هیچ نقطه‎ای از عراق و سوریه منجر نشده، چه آنکه تحلیل غالب بر این نکته استوار است که این حملات پیشروی‎های داعش را برخی نقاط تسریع کرده است. دنیای سیاست در برخی معادلات و توازن‎هایش بی‌شباهت به علم ریاضیات نیست. در اینجا لازم است از برخی وقایع نتیجه گیری کرد: • کردهای عین العرب از یک ماه پیش با ایستادگی علیه داعش پیشروی آنها را متوقف کرده‌اند. • دولت ترکیه از آغاز بحران سوریه هدفی جز سقوط نظام سوریه و فیصله دادن به پرونده جدایی طلبی کردهای سوریه نداشته است. • تصرف عین العرب در نزدیکی مرزهای ترکیه توسط داعش، چراغ سبز آغاز دخالت نظامی ترکیه در سوریه را می‌دهد. • پیروزی کردها در عین العرب به تقویت روحیه آنها و افزایش حمایت‌های اقلیت‎های کرد دیگر کشورها از آنها منجر می‌شود(احساسات کردهای ترکیه در زمینه جدایی طلبی را تقویت می‌کند). با یک معادله ساده متوجه می‌شویم؛ این مسائل باعث شده ارتش ترکیه طی یک ماه اخیر به جای کمک به مردم عین العرب با استقرار تانک‎های خود در مرز و بستن گذرگاه مرزی به شیوه‌ای مشابه رفتار مصر در قبال غزه که با بستن گذرگاه رفح رخ داد، بیشتر از آنکه به مردم این منطقه کمک کند، تلاش کند زمینه را برای سقوط عین العرب به دست داعش فراهم کرده و سیاست‌های زمانبندی شده بعدی خود را علیه نظام سوریه و کردها به اجرا بگذارد. راز خشم مردم کرد ترکیه از اقدامات دولت اردوغان نیز در همین موضوع نهفته است، آنها این روزها از واقعیت تلخ سیاست‌های آنکارا بیش از گذشته آگاهی پیدا کرده‌اند و به همین دلیل با تظاهرات در شهرهای مختلف ابایی از کشته شدن ندارد و خواستار تغییر این سیاست "کثیف" در برخورد با کردهای عین العرب هستند.

*محمدعلی تخت‎رونده - کارشناس مسائل خاورمیانه