ابرهای تیره بر فراز جاده تلآویو - واشنگتن
تنشها میان تلآویو و واشنگتن به حدی گسترده شده است که دیگر بلندپایهترین مقامات سیاسی طرفین نیز قادر به کتمان آن نیستند/ انتخابات پارلمانی اسرائیل که چند روز دیگر برگزار میشود، نقطه استراتژیک روابط دو طرف است
زهرا توحیدیان - گروه بینالملل «نسیم»: تنشها میان تلآویو و واشنگتن به حدی گسترده شده است که دیگر بلندپایهترین مقامات سیاسی طرفین نیز قادر به کتمان آن نیستند. در همین راستا، اندیشکده آمریکایی واشنگتن با برگزاری نشستی تحت عنوان "تغییر در چشمانداز روابط اسرائیل و آمریکا" تلاش کرد تا به واکاوی ابعاد این مساله بپردازد که در ادامه، خلاصهای از این نشست را به صورت اختصاصی در نسیم میخوانید:
«جاناتان رینهولد»، پژوهشگر ارشد اندیشکده «بگین - سادات» ابعاد این مساله را اینگونه تشریح کرد:
پژوهشهای اخیر اندیشکده بگین سادات و سایر نهادها نشان میدهند که افکار عمومی اسرائیل، مخصوصا در آستانه سخنرانی نتانیاهو در کنگره، نگران روابط آمریکا - اسرائیل هستند. در دهه 90 میلادی هم دولت حزب لیکود تلاش کرد با جمهوریخواهان کنگره همکاری کند تا مانع سیاستهای نامطلوب دولت کلینتون شود که به دور از انظار عمومی رخ میداد. امروز همین اتفاق اما در سطوح شفافتری رخ میدهد .
در گذشته، اغلب اسرائیلیها رویکرد اوباما در قبال کشورشان را مطلوب میپنداشتند اما امروز، ساکنان اسرائیل در مسائل پارتیزانی دو دسته شدهاند و اغلب منتقد سیاستهای خاورمیانهای اوباما هستند. شاید تعجب برانگیزترین بحث، تغییر محاسبات در موضوع مسائل هستهای ایران است. بسیاری بر این باورند که حمله نظامی یک جانبه اسرائیلی بدون حمایت آمریکایی میتواند به روابط دو جانبه صدمه بزند.
در سطوح عمیقتر، اسرائیلیها عمدتا نمیتوانند اهمیت "ارزشهای رایج دموکراتیک" برای آمریکاییها را درک کنند. بسیاری از آمریکاییها تنها با اسرائیل همدردی نمیکنند بلکه همذات پنداری دارند اما تناقض در "شیوه همراهی با اسرائیل" خود را نشان میدهد. از یک طرف، همدردی آمریکاییها با اسرائیل در سده اخیر افزایش یافته و از طرف دیگر، در خصوص مناقشه میان اسرائیل و فلسطین دو دستگی شکل گرفته است. این دو دستگی در مسائل عمده اعتقادی، سیاسی، و مذهبی در ایالات متحده نیز دیده میشود .
در این میان واضح است که همدردی آمریکاییها با اسرائیل بیشتر از اروپاییهاست؛ زیرا دلایل متعدد تاریخی و فرهنگی، بنیانهای پروتستانی آمریکا را به وضعیت اسرائیل به منزله یک دموکراسی پیوند میزند. در اروپا، دموکراسی سیستم قلمداد میشود و بخشی از هویت فرد نیست .
سوال اینجاست: چه تغییراتی در دیدگاههای آمریکاییها دربار مناقشه فلسطین و اسرائیل رخ داده است؟ در این زمینه باید گفت که حمایت جمهوریخواهان از اسرائیل افزایش زیادی داشته است اما میزان حمایت دموکراتها تقریبا ثابت مانده است. جمهوریخواهان حمایت از اسرائیل را استقبال از ارزشهای مشترک در نبردی عظیم با دشمن مشترک میدانند و فلسطینیها را برای عدم پیشرفت در مذاکرات صلح مقصر میدانند. دموکراتها همگی حامی پیشنهاد دو دولت یهودی و فلسطینی هستند اما درباره اینکه چه کسی عامل شکست مذاکرات صلح است، دو دستهاند و در خصوص قطعیت عملکرد آمریکا در خاورمیانه نیز اتفاق نظر ندارند .
این تفاوتها تا حدودی به خاطر اختلافات نسلی است، صاحب نظران لیبرال جوانتر، از سیاستهای امنیتی اسرائیل انتقادات بیشتری دارند و معتقدند اسرائیل مسئول مناقشات است. از سوی دیگر و در حالی که دو جناح حاکم در آمریکا در زمینه سیاست خارجی به شدت اختلاف نظر دارند، اسرائیل هم عامل اصلی دو قطبیها و چنددستگیهای گستردهتری در سیاستهای آمریکاست .
میتوان گفت بر حسب نظرسنجیها، در هیچ یک از دو جناح، شکاف گستردهای میان نخبگان و افکار عمومی نسبت به مسائل مختلف وجود ندارد اما نخبگان دیدگاههای معتدلتری دارند. در عین حال توجه کنید که کمترین نمودارهای حمایت از اسرائیل در آمریکا از بالاترین آمار حمایت از اسرائیل در اروپا بیشتر است .
در این میان، هنوز اسرائیل و آمریکا حداقل در یک موضوع اتفاق نظر دارند: امنیت اسرائیل. گرچه نمیتوان این مساله را مسلم و قطعی دانست اما میتواند مبدا تقویت روابط باشد. علاوه بر این، از آنجایی که مساله تشکیل دو دولت و سیاست شهرک سازیها برای دموکراتها اهمیت روز افزون یافته است، اسرائیل هم اگر خواستار روابط قویتر است باید به این مسائل توجه کند. اگر اسرائیل از مرزهای صلح عبور کند، به راحتی حمایت آمریکاییها را از دست خواهد داد .
یکی از دلایل دیگر این است که لیبرال دموکراتها، واقعیتهای خاورمیانه و کاربردهای بالقوه سیاسی آن را نمیبینند. کسانی که خواستار صلح هستند باید بدانند که هر دو طرف باید نیت خوب داشته باشند و وقتی با مسائل سیاسی سر و کار داریم، باید دائما از خود بپرسیم که آیا این سیاست برای صلح خوب است؟
"الیوت آبراهام" از مشاوران امنیت ملی جرج بوش نیز گفت:
دولت راستگرای اسرائیل برای پانزده سال بر سر کار است و همین به خودی خود، تنشها با دولت چپگرای آمریکا را توضیح میدهد. اگر دولتی چپگرا در انتخابات آتی پارلمان اسرائیل برنده شود، احتمال کاهش تنشها با آمریکا زیادتر است. این وضعیت موجب شده که بسیاری از یهودیان آمریکایی مجبور شوند بین آمریکایی لیبرال بودن و یا یک یهودی حامی اسرائیل، یکی را انتخاب کنند. در این راستا سوال کلیتری دیگری مطرح میشود: آیا جماعت پراکنده یهودیان، نسبت به اسرائیل احساس تعلق خاطر دارند یا خیر. وقتی یهودیان آمریکا از آیینهای یهودیت دست می کشند، چطور قرار است وحدت گرایی یهود باقی بماند؟ ایا اگر یهودیان آمریکا آیینهای یهودی را اجرا نکنند، می توانند وحدت گرایی یهودیت را احساس کنند؟
یکی دیگر از موضوعات، "فلسطینی شدن" روابط آمریکا و اسرائیل است. برای مثال اگر از مردم مصر، عربستان و یا امارات درباره رابطهاشان با اسرائیل سوال کنید، اول به مساله فلسطین اشاره نمیکنند چون مسائل مهمتر دیگری وجود دارد مانند داعش، ایران، حزبالله و... اما برای آمریکاییهای چپ و میانه، موضوع اصلی در رابطه با اسرائیل، فلسطینیها، شهرکسازی و تشکیل دولت مستقل فلسطین است. برای ارتقا روابط اسرائیل با اروپا و آمریکا نخست باید این "فلسطینی شدن" را از روابط زدود و شاید چنین اتفاقی نیازمند روی کار آمدن دولت دیگری در آمریکاست .
اسرائیل هم در خصوص مذاکرات صلح پیام غلطی ارسال میکند. اسرائیل باید بگوید که ما خواستار صلحیم و فلسطینیها نمیخواهند و این منطقی است که جامعه آمریکا آن را خواهد پذیرفت اما این ادعا که در "مذاکرات امیدی نیست؛ زیرا آن سوی میز مذاکره فردی وجود ندارد" موجب میشود که آمریکایی پیام را اینطور بشنوند: "اشغالگری تا ابد ادامه دارد." جامعه آمریکا منتظر صلح زود هنگام نیست اما انتظار دارد اسرائیل در فرایند صلح گام بردارد .
برای بهبود وضعیت چه باید کرد؟ نخست، اسرائیل باید تعاملاتش با دموکراتها را بیشتر کند؛ دوم، مشخص کردن سیاستهای شهرکسازی اسرائیل گام رو به جلو و خوبی است. در واقع بیشتر ساخت و سازها در محدوده شهرکها صورت میگیرد؛ نه در مناطقی که ممکن است یک روز فلسطین باشد. گرچه اسرائیل نتوانسته به خوبی بیان کند که این ساخت و سازها در محدوده شهرکها و مطابق با پیمانی است که میان بوش و اسرائیل منعقد شده است اما آمریکا باید فرمولی را در پیش بگیرد که نشان دهد سیاست شهرکسازیها چالشی برای راه حل دو دولت فلسطینی و یهودی نیست .
در انتخابات پیش روی اسرائیل هم اگر نتانیاهو میخواهد برنده شود، حداقل در خصوص رابطه با دولت اوباما باید ائتلافی گستردهتر از راستگرایان تشکیل دهد. گرچه تنشها با واشنگتن برای کمپین انتخاباتیاش خوب نیست اما به خودی خود هم میتواند امتیاز مثبتی علیه جناح رقیبش باشد؛ زیرا نتانیاهو از تهدیدهای امنیتی بزرگ استفاده میکند و رقیبانش را ضعیف مینمایاند. برای مثال، از رئیس حزب کار، "اسحاق هرتزوگ"، درباره ایران پرسیده شد و او گفت که در این زمینه به اوباما اعتماد دارد؛ جوابی که احتمالا از دید یک اسرائیلی مطلوب نیست. برخلاق اعتقادات رایج، این انتخابات رفراندومی درباره "هرتزوگ" است، نه نتانیاهو. اسراییلیها هم اکنون میدانند که درباره سالهای طولانی حضور نتانیاهو در دفترش چطور فکر میکنند اما سوال این است که آیا به هرتزوگ اعتماد دارند و نخست وزیری را به او میسپارند یا نه؟