چرا فرانسه "ساز مخالف" مینوازد؟
رفتارهای عجیب پاریس در جریان مذاکرات هستهای که از دید رسانههای داخلی این کشور، کارشکنی در روند مذاکرات قلمداد شد، برخواسته از نگاه جدید دولت فرانسوا اولاند به مولفههای قدرت در سطح منطقهای و جهانی است
فرانسه که متعاقب تحریمهای آمریکا علیه ایران با زیانهای اقتصادی هنگفتی روبرو بوده ترجیح میدهد از انفعال در مذاکرات هستهای فاصله بگیرد و از این طریق زمینه فعالیت اقتصادی را برای شرکتهای فرانسوی در کشورهای متمول عربی رقم زند.
گروه بینالملل - نسیم: در جریان سفر وزرای خارجه کشورهای ۱+۵ به پاریس در پی دعوت وزیر خارجه فرانسه، لورن فابیوس این کشور بار دیگر ضمن انتقاد از آمریکا در توافق عجولانه خواستار سختگیری بیشتر بر میزان و شدت تضمینهای لازم از ایران شد.
این رفتار پاریس که از دید رسانههای داخلی کارشکنی در روند مذاکرات قلمداد شد، برخواسته از نگاه فرانسه به مولفههای قدرت در سطح منطقهای و جهانی است.
این بازیگر که همواره خواهان کسب نفوذ و پرستیژ و ارتقای قابلیتهای تاثیرگذاری بر روند تحولات بینالمللی بوده به نظر میرسد با قدرتگیری اولاند در الیزه، راغب است سیاست خارجی گلیستی را حداقل در مذاکرات هستهای ایران دنبال میکند. بر این مبنا از طریق مخالفت با یکجانبهگرایی در مذاکرات هستهای ایران سعی میکند نزد زیرسیستمهای منطقهای مانند شورای همکاری خلیج فارس و اسراییل که از منتقدان مذاکرات هستند رهبری اپوزیسیون مذاکرات را عهدهدار باشد و از این طریق هژمونی شکننده ایالاتمتحده در خاورمیانه را که در پی تحولات خاورمیانه ایجاد شده را به نفع منافع سیاسی و اقتصادی خود بیثباتتر کند. از اینرو، مخالفت با مذاکرات هستهای برای فرانسه مفری است برای نفوذ و محبوبیت بیشتر نزد کشورهای عربی و اسراییل به منظور پیگیری اهداف گلیستی و ارتقای جایگاه و منافع این کشور در منطقه کلید خاورمیانه که در حال پیکربندی جدید میباشد.
لازم به ذکر است فرانسه عکس انگلیس در مسایل خاورمیانه اختلاف بنیادین با آمریکا دارد که تا حد زیادی این امر ناشی از رقابت دو کشور در مقوله کنترل و تامین امنیت انرژی، تجارت تسلیحات و دیپلماسی هسته و نیز تسری تهدیدات امنیتی به منطقه مدیترانه دارد.
با توجه به این موارد مواضع اخیر الیزه در موضوع هستهای ایران بازتابی از طیف وسیع اختلافات پاریس و واشنگتن است که در این امر نمود بارز یافته است.
فارغ از این مسایل، فرانسه که متعاقب تحریمهای آمریکا علیه ایران با زیانهای اقتصادی هنگفتی روبرو بوده ترجیح میدهد از انفعال در مذاکرات هستهای فاصله بگیرد و از این طریق زمینه فعالیت اقتصادی را برای شرکتهای فرانسوی در کشورهای متمول عربی رقم زند.
این استراتژی مشخصا یکجانبهگرایی آمریکا در تحولات خاورمیانه و پرونده هستهای ایران را برنمیتابد. مطالبه چندجانبهگرایی از ناحیه الیزه در حالی صورت میگیرد که با ورود مستقیم کاخ سفید به جریان مذاکره با ایران بار دیگر اروپا و به تبع آن فرانسه به تبعید فرستاده شد که این امر مشخصا تاثیرات نامطلوبی بر ساحت اقتصاد و سیاست این کشور داشته است.
از این رو، مخالفت فرانسه با مذاکرات به رهبری آمریکا بیش از آنکه محتوایی فنی داشته باشد، اعتراضی سیاسی به یکجانبهگرایی آمریکا در تحولات اثرگذار و پرهیز از مدیریت جمعی توسط واشنگتن است؛ چراکه الیزه اعتقاد دارد نظام یک قطبی سیستمی توازن گریز است و این امر در بحرانهای بینالمللی همچون مذاکرات هستهای موجب بحرانهای تصاعدی و افزایش نقاط بحرانخیز در مناطق حساس همچون خاورمیانه است. منطقهای که هم به دلیل امنیت انرژی و اقتصادی و هم در مبارزه با پدیده تروریسم برای نقاط همجوار یعنی فرانسه واجد اهمیت است.
از طرفی، عمیق شدن شکاف سیاسی میان آمریکا و فرانسه با توجه به نگرانی مشابه اسراییل در موضوع هستهای ایران، این دو بازیگر را در کوتاهمدت کنار یکدیگر قرار میدهد به طوریکه الیزابت گریگور با انتقاد از مواضع مشابه فرانسه با اسراییل این امر را سبب تغییر قیومیت اسراییل از آمریکا به فرانسه و اروپا میداند ولی برمبنای سنت سوسیالیستی حاکم بر نگاه نخبگان سیاسی فرانسه به موضوعات اینچنینی مشخصا توقعات لابی صهیونیستی در کاخ الیزه را فراهم نساخته و لذا زمینههای ایجاد تشنج در جامعه ناهمگون فرانسه میتواند شکل گیرد.
در مجموع به نظر میرسد پاریس با پیشبینی دامنه اتحادها و ائتلافها و جهتگیری بازیگران منطقهای در پی توافق هستهای غرب با ایران بیش از آنکه دغدغه یک توافق خوب یا ایفای نقش پلیس بد در جریان مذاکرات را داشته باشد، در پی تنظیم رفتار و جهتگیری مبتنی بر منافع ملی خود در محیط پیچیده و غیرقابل پیشبینی خاورمیانه بعد از توافق است.
حسین کبریاییزاده - موسسه تحقیقات بینالمللی ابرار معاصر تهران