علت ناراحتی تل آویو و ریاض از توافق هستهای چیست؟
پایگاه خبری "الجزیره" در گزارشی مینویسد: حتی نابودی کامل برنامه صلحآمیز هستهای ایران هم نتانیاهو را خرسند نمیکند/ او خواستار نابودی رفتار، سیاستها و اساسا حکومت اسلامی ایران است
گروه بین الملل - «نسیم»: الجزیره در گفتگویی با کارشناسان منطقه، تلاش کرده است تا از تاثیرات بیانیه لوزان بر تحولات منطقه ارزیابی جامعی ارائه دهد. دیدگاه این پژوهشگران منطقهای و بینالمللی را در ادامه میخوانید:
"منصور البوغامی، پژوهشگر سعودی"
از دید عربستان سعودی، توافق هستهای با ایران به دو معناست: موقعیت اقتصادی این کشور بهبود مییابد و توانایی دسترسی به بمب اتم را خواهد داشت، چرا که توافق مدت کوتاهی در جریان است و تواناییهای تخصصی ایران در مدت ۱۵ سال تخریب نمیشود. هر دو مورد فوق، به تقویت ایران و هم پیمانانش در منطقه منجر میشود .
عربستان سعودی معتقد است بهبود وضعیت منطقهای ایران شانس توافق بهتر در آینده را افزایش میدهد. قدرت ایران در حالی افزایش مییابد که دولتهای مرکزی کشورهای منطقه در حال تضعیف هستند .
عربستان در واکنش سریع به توافق تلاش میکند تا ساختارهای دوگانه در نظم منطقه را ایفا کند یعنی عربستان در مقابل ایران. این نظم تا خیزشهای عربی سال ۲۰۱۱ ادامه داشت که به طی آن به تشکیل گروه سومی متشکل از ترکیه، قطر و اخوان المسلمین انجامید. این گروه سوم و همچنین عربستان برای تاثیرگذاری در منطقه رقابت کردند و منابع خود را به سود ایران هدر دادند .
یکی از شواهد بازگشت به نظم منطقهای سابق، ائتلاف علیه الحوثیها به سرگردگی عربستان است. این کمپین نظامی دو هدف را دنبال میکند: خنثی کردن بازیگران غیر دولتی که به معنای تقویت دولت مرکزی است و دیگر، مبارزه با درگیریهای قومی و بیثباتی منطقهای .
پادشاهان عربستان سعودی امیدوارند تا معادل سیاسی را از توازن میان بازیگران دولتی و غیر دولتی به تعادل میان دولت و اپوزیسیون تغیر دهند که هر دو در چهارچوب دولت تعریف شوند تا اثرگزاری ایران و داعش از بین برود. سعودیها معتقدند افزایش قدرت ایران در منطقه شانس دستیابی به توافق بهتر را در آینده افزایش میدهد، یعنی احتمال دارد تغییراتی در مفاد توافق هفته گذشته صورت بگیرد .
مقامات سعودی میگویند که کشورشان باید تواناییهای بازدارنده را کسب کند یعنی برنامه هستهای خود را داشته باشد. با توجه به کاهش قدرت و نفوذ آمریکا، احتمال میرود که عربستان سعودی به دنبال شریک منطقهای جدیدی برای خود باشد و احتمالا خط مقدم مقابله با دشمنان خود قرار گیرد .
بیشک، عربستان به دنبال فرایند باآارایی نقشه ژئوپولتیک خاورمیانه است اما مدت زمان اجرائی شدن این بازآرایی هنوز مشخص نیست .
ناصر احمد بن قیث، پژوهشگر امارات متحده عربی
واکنشهای کشورهای حوزه خلیج فارس به توافق هستهای ایران متفاوت بوده است. کسانی که از این توافق حمایت میکنند، میگویند که این توافق موجب میشود منطقه از خطر قرار گرفتن دررقابت تسلیحاتی در امان بماند اما برخی دیگر میگویند که این توافق، شماری از پیامدهای منفی را در بر دارد .
ماهیت مخفی مذاکرات، موجب نارضایتی و نگرانی بسیاری از پیامدهای این گفتگوها بوده است. عقل میگوید که اگر به اندازه کافی کارت روی میز نداشته باشی، هر آنچه که میخواهی به دست نخواهی آورد. سوال این است که ایران علاوه بر رفع تحریمها، برای پایان دادن به انرژی هسته ایاش، چه مطالبات دیگری خواهد داشت؟
در ژنو همه طرفهای نگران حاضر بودند الا کشورهای حوزه خلیج فارس، یعنی کشورهایی که پیش از سایرین از نتایج توافق سود و زیان میکنند. علاوه بر این، به نظر میرسد هر توافق میان ایران و ۵+۱، به نفع کشورهای حوزه خلیج نیست .
قطعا آمریکا هم نمی خواهد هژمونی ایران بیش از پیش قدرتمندتر شود اما به نظر نمیرسد که بخشهایی از نفوذ ایران را در منطقه درک کرده باشد. ایران بار دیگر به پلیس منطقه تبدیل میشود. در ارزیابی واقعی، پس از توافق هستهای سه قدرت منطقه به ترتیب ایران، ترکیه و اسرائیل خواهند بود .
از دید اقتصادی هم هر توافقی میان ایران و غرب، به لغو تحریمها میانجامد و تخمین زده میشود که صادرات نفت ایران به 1.5 میلیون بشکه در روز برسد. این افزایش، بازار اشباع شده نفت را با نفت ارزان ایران پر میکند و قیمتها پایینتر میآید. اگر این فرآیند ادامه پیدا کنند، کشورهای حوزه خلیج از نظر مالی بیش از پیش متضرر میشوند .
در این راستا ممکن است کشورهای حوزه خلیج همکاری نظامی و امنیتی خود را با آمریکا کاهش دهند و همکاریهای نظامی داخلی خود را ارتقا بخشند. ممکن است حتی با قدرتهای منطقهای مثل پاکستان یا ترکیه که ترسهای مشترکی از نفوذ و حضور ایران در منطقه دارد، ائتلاف کنند. تجربه یمن نشان داد که این کشورها میتوانند در کنار هم کار کنند .
صیف دعنا، استا جامعهشناسی دانشگاه وینسکانسین آمریکا
در دنیای واقعی، حتی اگر نتانیاهو تعداد سانتریفیوژهای ایرانی را ۳۲ برابر کند و ارزیابیهای اطلاعاتی دستگاهی دولت خودش را هم ندیده بگیرد، ایران تهدیدی برای جهان نیست .
حتی بمب هستهای ایران هم که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان واقعیت ندارد، نمیتواند تهدیدی برای اسرائیل باشد چه برسد به آمریکا؛ چرا که یک سند به تازگی منتشر شده از ارزیابی سال ۱۹۸۷ از تواناییهای تسلیحات هستهای اسرائیل توسط پنتاگون میگوید که رژیم صهیونیستی قادر است تا بمب هیدروژنی تولید کند که هزاران بار قویتر از بمب اتم است .
این گزارش، ارزیابی ۲۸ سال پیش آمریکا از برنامه هستهای اسرائیل است. تعجبی نیست که امروز اوباما با اظهارات سخیف نتانیاهو فریب نمیخورد .
بررسی دقیق سخنان نخست وزیر رژیم صهیونیستی نشان میدهد که قدرت منطقهای و روز افزون ایران موجب نگرانی نتانیاهوست. این توازن قدرت منطقه است که او را میترساند و نه بمب هستهای. حتی نابودی برنامه صلح امیز هستهای ایران هم او را خرسند نمیکند؛ نتانیاهو خواستار نابودی رفتار، سیاستها و حکومت ایران است .
کارشناسان مرکز پژوهشهای امنیت ملی اسرائیل میگویند که توافق هستهای خطرناک است زیرا مناقشه فعلی میان اسرائیل و امریکا را بیشتر میکند. کارشناسان استراتژیک اسرائیلی میگویند که امریکا مهمترین دارایی امنیتی و سیاسی اسرائیل است .
ایران و آمریکا خواهان رویارویی نظامی نیستند و هر دو از توافق سود میبرند. اما از ان جایی که این توافق میتواند مبنایی برای حل دیپلماتیک سایر منازعات منطقهای باشد که دو کشور درگیر آن هستند، طرفین با نگاه به اینده مذاکره میکنند .
جاناتان کوک، خبرنگار
نتانیاهو همواره ایران را متهم میکند که قصد دارد نسل کشی به راه بیاندازد اما مشکل واقعی این است که ایران هستهای، استراتژی چندین ساله اسرائیل را به خطر میاندازد، اینکه قدرت نظامی بیرقیب در خاورمیانه باشد. این جایگاه نیاز دارد تا اسرائیل بتواند کشورهای منطقه مثل ایران را بترساند و انها را کنترل کند و نگذارد قدرتشان را از مرزهای خودشان فراتر ببرند .
انحصار تسلیحات هستهای که در اختیار اسرائیل است- با مالکیت ۲۰۰ کلاهک هستهای که به هیچ وجه تحت نظارت و کنترل جامعه بین المللی نیست- موجب شده است تا هژمونی در منطقه باشد اما این جایگاه، با توافق هستهای بهم میریزد .
ایرانی که سلاح هستهای داشته باشد، توانایی اسرائیل را در حمله به همپیمانان ایران به شدت محدود میکند .
از طرف دیگر، اسرائیل هیچ وقت در همپیمانی استراتژیک خود با آمریکا رقیب جدی نداشته است. این رابطه ویژه به این دلیل است که اسرائیل تسلیحات هستهای در اختیار دارد و در منطقه خاورمیانه توان نظامی دارد. اما اگر ایران هم هستهای شود، این رابطه ویژه تل اویو-واشنگتن به خطر میافتد. زیرا سیاستمداران آمریکایی علاوه بر دغدغههای استراتژیک اسرائیل، باید دغدغههای ایران را نیز لحاظ کنند .