ترکیه استان‌های شمالی سوریه را تصاحب خواهد کرد؟

مسعود اسداللهى: پس از پایان جنگ جهانی اول و شکست خوردن امپراتوری عثمانی، پارلمان این کشور در سال 1920 نقشه ای را با نام «میثاق ملی» به تصویب رساند که مرزهای جدید ملی آن کشور را از دید ترک ها مشخص می کرد. در این نقشه، مرزهای جنوبی ترکیه با سوریه و عراق باید شامل استان های اسکندرون، حلب و الجزیره (شرق فرات) در سوریه و استان های موصل و سلیمانیه در عراق باشد.

بدین ترتیب، مرز جنوبی آن کشور از منطقه «کسب» در شمال لاذقیه شروع و به جنوب کرکوک تا مرزهای عراق و ایران ختم می شد اما معاهده «سور» که در 10 اوت 1920 بین طرف های برنده جنگ جهانی اول و امپراتوری شکست خورده عثمانی در فرانسه امضا شد، مرزهای ترکیه با سوریه را از شمالی ترین نقطه خلیج اسکندرون تا ماردین و نصیبین در مرز با سوریه(تحت قیمومیت فرانسه) ترسیم کرد، ولی افسران نظامی ترکیه به فرماندهی مصطفی آتاتورک، این معاهده را به رسمیت نشناختند و جنگی با نام استقلال به راه انداختند به گونه ای که جامعه ملل مجبور شد مرزهای ترکیه و سوریه را تغییر دهد و مرزهای بین دو کشور را به جنوب خط مرزی معاهده سور منتقل کند.

در کنفرانس لوزان سوئیس که به توافق نامه لوزان در 24 ژوئیه 1923 منجر شد، کشور جدید ترکیه با مرزهای فعلی آن با عراق و سوریه به رسمیت شناخته شد (به استثنای استان اسکندرون که در حاکمیت سوریه باقی ماند اما با شروع جنگ جهانی دوم در سال 1939، دولت فرانسه که قیمومیت سوریه را برعهده داشت، این استان را به عنوان رشوه سیاسی به ترکیه واگذار کرد تا این کشور به نفع آلمان وارد جنگ جهانی دوم نشود).

بعد از توافق نامه لوزان، ترکیه همواره خواستار حاکمیت بر موصل و سلیمانیه در عراق بود و مذاکرات مربوط به آن در جامعه ملل بدون نتیجه باقی مانده بود تا این که توافق نامه «آنکارا» در سال 1926 بین ترکیه و انگلستان امضا شد و بر اساس آن، ترکیه پذیرفت که در قبال صرف نظر کردن از موصل و سلیمانیه، سالانه به مدت 25 سال، 10 درصد از درآمدهای نفتی کرکوک و موصل را صاحب شود.

ترکیه به صورت غیررسمی شایعاتی را منتشر می کند مبنی بر این که یکی از بندهای غیرعلنی توافق نامه آنکارا این بوده که در صورت فروپاشی دولت های عراق و سوریه، ترکیه حق خواهد داشت مناطق مد نظر خود در سوریه و عراق را بر طبق نقشه میثاق ملی که در جنوب مرزهای ترسیم شده توسط توافق نامه لوزان قرار دارد، تحت حاکمیت خود درآورد. هم اینک، دولتمردان ترکیه مدعی هستند که اعتبار توافق نامه لوزان در سال 2023 یعنی صد سال پس از امضای آن، به پایان می رسد و ترکیه حق خواهد داشت که برگزاری همه پرسی را بین اهالی مناطقی که ترکیه آن جا را بخشی از خاک خود می داند، خواستار شود. این مناطق اکنون شامل استان های حلب، ادلب و مناطق کردنشین شرق فرات در سوریه و استان های موصل، اربیل و سلیمانیه در شمال عراق می شود.

تمامی تلاش های نظامی و سیاسی ترکیه هم اینک با هدف آمادگی برای مرحله بعدی یعنی گذشت صد سال از توافق نامه لوزان است تا اردوغان بتواند خواستار همه پرسی در بین ساکنان آن مناطق شود و آن مقدار از این مساحت جغرافیایی وسیع را که می تواند، به ترکیه ضمیمه کند. بنابراین سیاست ترکیه تا سال 2023، تضعیف حاکمیت دولت های عراق و سوریه بر مناطق شمالی این دو کشور و تقویت حضور خود در آن جا و ایجاد پایگاه مردمی برای ترکیه در آن مناطق از طریق ارائه خدمات عمومی است تا بدین وسیله نتیجه همه پرسی مدنظر به نفع پیوستن آن مناطق به ترکیه باشد.

روزنامه خراسان