اسکاش: اغلب مدیران در مواقع بحران اقداماتشان را بعد از رخداد آغاز میکنند
مشاور دبیرکل جمعیت هلالاحمر و استاد برجسته مدیریت بحران در گفتگو با «نسیم» از مشکلات مدیریت بحران و واکنش سریع مواقع اضطراری دستگاههای مسئول و کاستیهای مدیریتی در این زمینه میگوید
دکتر حمیدرضا اسکاش، مشاور دبیرکل جمعیت هلالاحمر در گفتگو با «نسیم» گفت: وضعیت مدیریت بحران کشور، در یک جمله وضعیت مطلوبی نیست که این واقعیت را براساس شاخصهای متعددی عرض میکنم که اهم آن عبارت است از: میزان رویکرد مسئولین به راهکارهای کاهش خطرپذیری (ریسک) و کاهش آسیبپذیری در قالب اقدامات پیشگیرانه، کاهش آثار و خسارتها و همچنین آمادگی فردی، اجتماعی و سازمانی پیش از بحران .
دکتر حمیدرضا اسکاش اظهار داشت: در اغلب اوقات، اختصارگویی در خصوص مقولههایی پر اهمیت، پیچیده و گسترده، حاصلی نخواهد داشت بجز ایجاد علامتهای سوال بیشتر در اذهان مخاطبین و گاهی هم خدای ناخواسته، سوءتفاهم .
وی ادامه داد: ابتدا عرض میکنم که کیفیت مدیریت بحران مستقیماً تحت تاثیر متولیان مربوطه، یعنی مدیران بحران است. البته روشن نمایم که منظور از مدیران بحران، فقط مسئولین دستگاهها و نهادهای فوریتی و یا سازمانهایی که وظیفه ذاتی آنها مدریت بحران است، نمیباشد، بلکه جامعه موردنظر ما کلیه مدیران، رؤسا و مسئولین عضو شورای عالی مدیریت بحران کشور تا متناظرین آنها در شوراهای هماهنگی مدیریت بحران استانداریها، فرمانداریها و همچنین شهرداران، بخشداران و حتی دهداران محترم میباشند. یعنی از شخص رئیسجمهور محترم تا دهدار ارجمند .
این استاد دانشگاه با اشاره به نامطلوب بودن وضعیت مدیریت بحران و عوامل دخیل در آن تاکید کرد: از دیگر شاخصهای مهم در این خصوص میتوان از وجود قوانین و آیین نامههای با کیفیت اجرایی و موثر نام برد و در مراحل بعدی، برنامهریزیهای ملی و منطقهای و سازمانی برای مقابله با سوانح و بلایا، طراحی ساختارهای سازمانی مناسب برای پاسخ اضطراری، تهیه دستورالعملهای عملیاتی، تامین بودجه و تجهیزات و اقلام اضطراری کافی و مناسب و نهایتاً آموزش مردم و مسئولین .
اسکاش تاکید کرد: آنان که به قول معروف، دستی بر آتش دارند صادقانه تصدیق خواهند کرد که ما در هیچ یک از شاخصهای پیش گفت، وضعیت قابل قبولی نداریم از جمله ارزیابی و تهیه نقشه خطرپذیری کشور، آمایش سرزمین، برنامههای ملی و منطقهای و سازمانی مقابله با بحران و از این قبیل .
مشاور دبیر کل جمعیت هلال احمر ادامه داد: هنوز اغلب مدیران ما که در دلسوزی و همیت ایشان شکی نیست، در مواقع اضطراری و به اصطلاح، بحران، اقداماتشان را بعد از رخداد آغاز مینمایند و همچنان مراحل مهم و موثر پیش از واقعه در قالب پیشگیری، کاهش خسارات، کاهش آسیب پذیری و آمادگی که بطور کلی در حیطه کاهش خطر پذیری بحث میگردند، مغفول و یا کم رنگ است .
اسکاش مجدد با انتقاد از مدیریت بحران کشور گفت: در حال حاضر از هیچ قانون و آیین نامهای برخوردار نیست و قانون قبلی آن تحت عنوان قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور، حدود ۲ سال پیش تاریخ انقضاء آن فرا رسیده و هنوز ساختار آینده متولی مدیریت شرایط اضطراری در کشور در هالهای از ابهام است .
وی ادامه داد: بنده به هیچ وجه قصد سیاه نمایی و القای جو یأس و ناامیدی ندارم، اما معتقدم موضوع امنیت مردم، ایمنی جوامع و نجات جان انسانها، تعارف بردار نیست. سوال اساسی این است که داستان را از کجای این منظومه میبایست آغاز کرد؟
دکتر اسکاش اضافه میکند: بر اساس تجربیاتی که طی سالهای اخیر در تعامل و خصوصاً مشاوره مدیران ارشد کشوری، استانی، فرمانداریها و سازمانها کسب کردهام، عرض میکنم که پاشنه آشیل و کلید حل این جورچین آموزش است .
وی ادامه داد: از آنجا که وضعیت مدیریت بحران جوامع کاملاً رابطه مستقیم دارد با کیفیت و عملکرد مدیران آن، بنابراین آموزش مدیران ارشد کشوری، استانی، شهرستانها تا دهداریها میتواند مؤثرترین اقدام و با اولویتترین برنامه جهت ارتقاء وضعیت مدیریت بحران کشور باشد .
این استاد دانشگاه آمادگی و آموزش را لازمه مدیریت بحران دانست و گفت: بنده به کرات دیدهام که مدیران ما ضرورت آمادگی در برابر سوانح و بلایا را کاملاً درک کردهاند و میخواهند اقدامات مؤثری را به انجام رسانند اما نمیدانند که چگونه. ایشان در وظایف و مأموریتهای ذاتی خود از دانش و تجربه قابل ملاحظهای برخوردارند اما از مدیریت بحران که به مراتب پیچیدهتر و حساستر از سایر انواع علوم مدیریتی است بهره کافی نیاندوختهاند .
اسکاش ادامه میدهد: نتیجه میشود اقداماتی که در شراط اضطراری بر اساس نظرات شخصی که معلوم نیست صحیح باشند و تجربیاتی که شاید تمام عیار و کامل نبودهاند شکل میگیرد .
البته این به آن معنا نیست که سایر اجزاء و راهکارها را رها کنیم اما زمانی اقدامات میتوانند صحیح و تاثیرگذار باشند که اقدام کنندگان علاوه به تجربه، از دانش کافی هم برخوردار باشند .
مشاور دبیر کل جمعیت هلال احمر ضمن تاکید بر کاهش خطرپذیری در عملیاتهای مدیریت بحران گفت: وقتی میگوییم کار را باید از کاهش خطر پذیری شروع کنیم، میبایستی دانش کاربردی آن را به شیوهای کارگاهی که کسالت آور نباشد، به مخاطبین انتقال دهیم. وقتی از سازمانها، استانداریها و فرمانداریها و همچنین مسئولین کشوری برنامه مقابله با سوانح و بلایا طلب میکنیم میبایست روش تهیه و تدوین آن را آموزش دهیم. زیرا این طبیعت هر انسانی است که به سمت اقداماتی که از آن سررشته ندارد، نمیرود و برای همین است که کارهای اساسی در این خصوص، مرتباً به تعویق میافتد .
وی با انتقاد از عدم حضور مدیران در برنامههای آموزشی افزود: اغلب، شاهد هستیم که در برنامههای آموزشی، مدیران ارشد، حضور نیافته و زیر مجموعههای خود را به این دورهها اعزام میدارند که نه تنها کافی نیست بلکه مشکل زمانی آشکار میشود که این زیر مجموعههای آموزش دیده، در روز حادثه، در تعامل با مدیرانی قرار میگیرند که آموزش ندیدهاند که در آن هنگام، مثل معروف پنبه شدن رشتهها مصداق مییابد .
مشاور دبیر کل جمعیت هلال احمر در خاتمه خاطر نشان کرد: علیرغم تمام این نگرانیها، بنده شاهد توسعه و پیشرفت مقوله مدیریت خطرپذیری و بحران در کشور نسبت به دهه گذشته بودهام و صحبت در شتاب این ارتقاء میباشد که کندی موتور آن با آموزشهای کاربردی مدیران، روان خواهد شد.