در گفتگو با دکتر روشن بررسی شد
مشکلات ریز و درشت "امپراتوران کوچک"
دکتر رسول روشن، عضو انجمن روانشناسی بالینی کودک و نوجوان ایران در گفتگو با «نسیمآنلاین» معتقد است حمایتهای افراطی از تکفرزندها نهتنها باعث موفقیت آنها نمیشود بلکه باعث عدم شکلگیری شخصیتی انتقادپذیر و موفق میشود.
گروه جامعه «نسیمآنلاین»: افزایش پدیده تکفرزندی امروز یکی از دغدغههای جوامع است که پیامدهای ناگواری را در پی دارد. پیر شدن جمعیت، کاهش نیروی کار، افزایش ورود مهاجران و ... از مهمترین پیامدهای این پدیده است. جامعه ما نیز از این مقوله مستثنا نیست. عوامل مختلفی دستبهدست هم میدهند که پدیده تکفرزندی که در علم جامعهشناسی به "امپراطوران کوچک" معروف است رواج مییابد. ترس زوجین از بچهدار شدن، افزایش زنان شاغل، مشغله و نداشتن وقت کافی برای تربیت فرزند و نوع نگرش خانوادهها میتوانند از این عوامل باشند .
روی دیگر سکه، زندگی تکفرزندها است. اگر بهصورت سطحی به این زندگی نگاهی بی اندازیم متوجه مشکلات و معایب زیادی میشویم. مشکلاتی مانند ضعیف بودن سطح روابط اجتماعی، داشتن غرور کاذب، لوس و خودمحور شدن، تنها بودن و بازی کردن با دوستان خیالی از قبیل این مشکلات است .
در همین رابطه دکتر رسول روشن، مدیر گروه روانشناسی بالینی دانشگاه شاهد در گفتگو با «نسیمآنلاین» معتقد است که توجه افراطی خانوادهها به تکفرزندها نهتنها موجب موفقیت آنها نمیشود بلکه باعث عدم شکلگیری صحیح شخصیت آنها میشود. در ادامه گفتگوی «نسیمآنلاین» را با این استاد روانشناسی میخوانید .
نسیمآنلاین : آقای دکتر امروز شاهد افزایش موج فزاینده تکفرزندی در جامعه هستیم، به نظر شما تکفرزندهای امروز با چه مشکلاتی در زندگی روبهرو هستند؟ و آیا به این دلیل که خانوادهها وقت بیشتری را برای آنها صرف میکنند در آینده انسانهای موفقی میشوند؟وقتی این مسئله را از جنبه روانشناختی موردبررسی قرار میدهیم متوجه میشویم که تکفرزندها بیشتر دچار مشکل میشوند تا اینکه موفق باشند. در زندگی مباحثی روانشناختی و شخصیتی متفاوتی وجود دارد که بخش عمدهای از این موارد در تعامل با دیگران شکل میگیرد . مانند ارتباط سالم که در فضایی باید انجام پذیرد که سالم باشد و فرد بتواند در آن جمع تکاپو داشته باشد. فرد در چنین جمعهایی میتواند رقابت کند و مهارتهای متفاوتی را کسب کند که میتوان خانواده را از بهترین و اثرگذارترین اینگونه جمعها نام برد؛ اما متأسفانه در خانوادههای تکفرزندی چنین فرآیندی صورت نمیگیرد .
تکفرزندها معمولاً نوع شخصیتشان بهگونهای است که اگر برای تربیت آنها وقت کافی گذاشته نشود و بهاندازه کافی به آنها توجه نشود دچار مشکلات عدیده میشوند؛ اما اینگونه موارد در علوم انسانی مطلق نیست و استثناهاییهم وجود دارد. بر همین اساس اینگونه افراد اعتمادبهنفس لازم و حس رقابتجویی کافی سالم را کسب نمیکنند .
از طرفی حمایتهای بیشازحدی را که از اطرافیان و خانواده دریافت میکنند نیز مشکلات شخصیتی فراوانی را برای این افراد در جامعه ایجاد خواهد کرد. ما در روان شناسی مبحثی راداریم که افراد خود باید مسائل و مطالب متفاوت را تجربه کنند؛ اما در اینگونه افراد به دلیل حمایتهای همهجانبهای که دریافت میکنند این مقوله صورت نمیگیرد و اجازه نمیدهد که این افراد تجربه شخصیای را در زندگی داشته باشند .
همچنین این افراد ازنظر نوع برقراری ارتباط دچار مشکل میشوند و بازهم به دلیل حمایتهایی که از جانب خانواده و اطرافیان دریافت میکنند که موجب تأمین شدن در بیشتر مسائل و نیازها میشود در آینده در جامعه ظرفیت کافی را برای نه شنیدن نخواهند داشت .
بنابراین نمیتوان گفت که با وقت گذاشتن خانوادهها و حمایت همهجانبه این افراد موفق خواهند شد. همچنین مشکلات دیگر همچون مغرور شدن، ناتوان شدن در انجام کارهای شخصی از دیگر مشکلاتی است که تکفرزندها در زندگی با آنها دستوپنجه نرم میکنند .
نسیمآنلاین : با توجه به یافتهها و مطالعات، امروز پدر و مادرهایی که به پدیده تکفرزندی روی آوردهاند حاصل خانوادههای چند فرزندی هستند. تفکرات این قبیل پدر و مادرها این است که چون ما در خانوادههای پرجمعیت تربیتشدهایم و عدالت را در تربیت و وقت گذاشتن پدر و مادرهایمان ندیدهایم امروز میخواهیم کمبودهای خودمان را برای فرزندمان جبران کنیم و اجازه ندهیم خلعی داشته باشد . آیا این تفکر صحیح است و موجب پیشرفت و موفقیت تکفرزندها میشود یا خیر؟اتفاقاً در این مقوله نهتنها تکفرزندها غنی نمیشوند بلکه شخصیتی ضعیف را به خود میگیرند. هیچ دلیلی وجود ندارد که ما همه امکانات را برای فرزندمان تهیه کنیم. زمانی که ما هیچ جای خالی را در زندگی فرزندمان قرار نمیدهیم که خودش برای تأمین کردنش به دنبالش برود ظرفیتش در برابر نه شنیدن در جامعه کم میشود و شخصیت شکنندهای پیدا خواهد کرد .
چنین شخصیتی که از همه نظر اغناء شده است وقتی وارد جامعه میشود و با موردی برخورد میکند که در اختیارش قرار نمیگیرد و نه میشنود دچار ضربه روحیای میشود که برایش غیرقابلتحمل است؛ زیرا درجه تحمل این افراد در اینکه چیزی را که میخواهند در اختیارشان قرار نگیرد پایین است .
این افراد در دوستیابی نیز دچار مشکل میشوند؛ زیرا توقع دارند که دوستانشان مانند پدر و مادرشان بهتمامی نظرات و خواستههایشان احترام بگذارند و مخالفت نکنند که این امر به دلیل تفاوت سلیقه انسانها امکانپذیر نیست. همچنین در آینده در تشکیل زندگی هم دچار مشکلات و اختلافنظرهای بسیاری میشوند. تکفرزندها در محیط کار با همکاران و رئیس خودشان هم نیز دچار مشکلات میشوند .
بنابراین اغناء کردن فرزندان و تأمین همه نیازها نمیتواند عامل موفقیت تکفرزندها باشد. امروز تمامی آمارها و تحقیقات نشان میدهد که حمایتهای افراطی از کودکان و فرزندان نهتنها باعث موفقیت آنها نمیشود بلکه در آینده شخصیتی با اعتمادبهنفس پایین و دستوپا چلفتی را تحویل جامعه خواهیم داد .
امیدواریم این نگرش در خانوادهها تغییر کند چراکه ادامه این وضعیت به صلاح فرزندان و جامعه نخواهد بود؛ اما این نکته را نباید مورد غفلت قرار دهیم که شرایط و امکانات نیز باید به گونه برای خانوادهها تأمین شود که به داشتن فرزند بیشتر ترغیب و تشویق شوند؛ بنابراین تنها خانوادهها در سرنوشت تکفرزندها مقصر نیستند و مسئولان ذیربط در ترویج این پدیده نقش دارند .