قائممقام وزیر علوم عنوان کرد:
برای رابطه با دانشگاههای آمریکا منتظر شرایط بهتر هستیم/ شرایط رفاهی دانشجویان خارجی باید بهبود یابد
قائممقام وزیر علوم در امور بینالملل در نشستی که به میزبانی «نسیمآنلاین» برگزار شد ضمن اشاره به سیاستهای وزارت علوم درباره جذب دانشجوی خارجی برنامههای جامعه علمی کشور را برای نوع همکاری با دانشگاههای روسیه و تمایل به ایجاد همکاریهای علمی پژوهشی با دانشگاههای آمریکا را تشریح کرد.
گروه جامعه «نسیمآنلاین»: توسعه علوم و فناوری کشور در حوزه بینالمللی یکی از اهداف چشم اندازه بیستساله کشور است. در همین راستا وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اقداماتی را در حوزه جذب دانشجویان خارجی، ارتباط با دانشگاههای برتر دنیا و اعزام دانشجو به خارج از کشور داشته است. در این رابطه دکتر حسین سالار آملی، قائممقام وزیر علوم در امور بینالملل در نشستی که به بررسی دستاوردهای وزارت علوم در حوزه بینالملل پرداخته شد میهمان «نسیمآنلاین» بود. مشروح این نشست را تقدیم میکنیم.
تمرکز وزارت علوم بر کشورهای حوزه نفوذ/برنامهای برای جذب دانشجویان اروپایی نداریم «نسیم آنلاین»: آقای دکتر! جذب دانشجویان خارجی به عنوان یک امر مهم -که شامل دو مولفه فرهنگی و اقتصادی است- از سوی بسیاری کشورها دنبال میشود؛وضعیت کشورما در حال حاضر در این زمینه چگونه است؟سالارآملی: امروزه در دنیا جذب دانشجو به عنوان یک صنعت مطرح است. صنعتی که ورودی، پردازش و خروجی دارد. در زمینه جذب دانشجو، آمریکا با حدود یک میلیون دانشجوی خارجی رتبه اول را دارد، همچنین انگلستان رتبه دوم و آلمان رتبه سوم را دارد. آلمان نیز حدود 330 هزار دانشجوی خارجی دارد درحالیکه جمعیت دانشگاهیاش نزدیک به 2 میلیون 600 هزار نفر است.
یک بعد ورود دانشجوی خارجی به کشور بحث اقتصادی است. یعنی دانشجو با پرداخت شهریه به چرخه اقتصادی کمک میکند. بعد دیگر آن راهاندازی قدرت نرم یک کشور است که از دانشجوی خارجی در آینده و بعد از گذراندن دوره تحصیلی بهعنوان یک سفیر استفاده میشود. منظور از قدرت نرم هم این است که بتوانیم در قلبها و مغزهای دانشجویان خارجی تأثیرگذار باشیم نه اینکه بهزور آنها را وادار به پذیرش و تغییر کنیم. برای مثال وقتی کشوری مانند آلمان 330 هزار دانشجوی خارجی دارد مطمئناً 10 تا 15 درصد این دانشجویان توانایی فعالیت در آن کشور را بهعنوان کارکنان فکری و مغزی که میتوانند جامعه آن کشور را به حرکت درآورند، را دارند. اینها مجموعه مسائلی است که در مورد جذب دانشجویان خارجی مطرح است.
در ایران به دلیل سیستم بسته آموزشی از توانمندی بالایی در جذب دانشجوی خارجی بهرهمند نیستیم. سیستم بسته ما به چند پارامتر بستگی دارد. یکی نگاه امنیتی است که از گذشته بوده و در حال بازتر شدن است. دوم عدم وجود ظرفیتهای داخلی و سوم عدم وجود برند دانشگاهی است. این پارامترها باعث شدهاند در شرایطی که دنیا و کشورهای درحال توسعه و پیشرفته نزدیک به 15 درصد دانشجویانشان را دانشجویان خارجی تشکیل میدهند حدود نیم درصد از جمعیت دانشجویانمان را خارجیها تشکیل میدهند. این در حالی است که نیمی از این نیم درصد افغانهایی هستند که در ایران ساکن شدهاند و زندگی میکنند. بنابراین با این تفاسیر ما در وضعیت خوبی نیستیم و ضعف داریم.
در رابطه با این اصل روندی از دو سال پیش آغاز شده است. اما اگر بخواهیم تحولی در این زمینه بوجود آید نیاز به کار بیشتر دارد. در حال حاضر نزدیک به 36 هزار دانشجوی خارجی داریم. از این تعداد حدود 15 هزار دانشجو در سیستم جامعهالمصطفی قرار دارند. مابقی نیز در دانشگاهها مشغول فعالیت هستند. با پتانسیلی که ما داریم آمار 21 هزار دانشجو مشغول فعالیت در دانشگاههای ما قابلقبول نیست. پیشبینی ما این است که جمعیت دانشجویان خارجی را در پایان برنامه پنجساله ششم توسعه به 80 هزار نفر برسانیم. ما تلاش داریم تا بتوانیم دانشجوی خوب تربیت کنیم، در این حالت برای مثال اگر ما یک دانشجوی عراقی را خوب تربیت کنیم و به کشورش بازگردانیم مطمئناً بازخورد خوبی خواهد داشت و دانشجویان آن کشور راغب به ادامه تحصیل در کشور ما خواهند شد. به همین علت ما تمرکزمان بر این است که دانشجویان خارجی در دانشگاههای تراز اول کشور مشغول تحصیل شوند. پس اگر ما بتوانیم به هدفمان که رساندن تعداد دانشجویان خارجی به 80 هزار نفر است، برسیم مطمئناً آینده خوبی را از نظر جذب دانشجوی خارجی خواهیم داشت.
«نسیم آنلاین»: از آنجاییکه بعد سفیر فرهنگی بودن دانشجویان خارجی بسیار مهم است و باتوجه به اینکه بیشتر دانشجویان خارجی ما هم از کشوهای همسایه هستند، برنامهای برای جذب دانشجویان بیشتر از اروپا و آمریکا ندارید؟سالارآملی: در بررسی همه جانبهای که ما داریم کشورها را به دو دسته تقسیم کردهایم. دسته اول کشورهای راهبردی و همکاریهای بینالملل و دسته دوم کشورهای حوزه نفوذ هستند. کشورهای راهبردی ما مشخصشده هستند. این کشورها شامل چین، روسیه، آلمان، اتریش و ایتالیا هستند. اما کشورهای نفوذ شامل کشورهای منطقه ما میشوند. این کشورها از قبیل عراق، لبنان، سوریه، تاجیکستان، افغانستان و ... هستند.
اولویت کار ما بالعکس برداشت کلی، افزایش دانشجویان خارجی از حوزه است. علاقه ما بر این است که در ابتدا دانشجوی لبنانی و عراقی و مابقی کشورهای حوزه نفوذ در کشور ما زیاد شود. این هم به خاطر این است که سرنوشت ما و این کشورها یکسان است. این نیز درست است که ما در اروپا باید نفوذ و تأثیرگذاری داشته باشیم. امروز وقتی کابینه دولت افغانستان را مورد بررسی قرار میدهیم متوجه میشویم که هفت تا هشت نفر از افراد کابینه دولت را افرادی تشکیل میدهند که تحصیلکرده ایران هستند. نظیر این مسائل برای ما باعث افتخار است نه اینکه برای مثال تعدادی دانشجوی انگلیسی بیایند و اینجا تحصیل کنند و فردا معلوم نباشد در کجا مشغول هستند. بنابراین تمرکز ما بر روی کشورهای حوزه نفوذ است. در این زمینه مقام معظم رهبری نیز بر تمرکز بر کشورهای حوزه نفوذ تأکید دارند و سیاست کلان ما نیز همین است.
طبق این برنامهها و سیاستها برنامهای برای جذب دانشجویان اروپایی نداریم. البته یک دگرگونی فکری در غرب در حال شکل گرفتن است که برخلاف تفکراتی که داشتهاند به این نتیجه رسیدهاند که عقلانیت در اسلام شیعی است نه در وهابیت اسرائیلی. اما طبق گفتههای خودشان متأسفانه شناختی از اسلام شیعی و متعادل ندارند. لذا این تغییر تفکر در حال شکلگیری است که آنها دوست دارند بفهمند که اسلام شیعی چیست. کرسیها بسیاری را درباره اسلامشناسی در غرب داریم که متأسفانه در اختیار عربستان و کشورهای همسو با آن است. تلاش ما این است که بتوانیم این کرسیها را به دست آوریم و در اختیار داشته باشیم تا هم اسلام شیعی را و هم ایران را به غربیها معرفی نماییم.
«نسیم آنلاین»: در آیین نامهای که جدیدا مصوب شده ظاهرا تغییراتی در جذب دانشجوی خارجی صورت گرفته این تغییرات به چه صورت بوده است؟ برخی انتقاد دارند که جنبه فرهنگی در این آیین نامه ضعیف و جنبه اقتصادی آن پررنگتر است.سالارآملی: تاکتیک ما مشخص بوده است. ما بحث دانشجویان غیر بورسیه را مدنظر قرار دادهایم. ما در یک فضایی قرار گرفتیم که بحث اقتصاد دانشگاهی را نیز باید مدنظر قرار میدادیم. چرا که دانشگاههای کشور این بحث را مطرح میکردند که خیلی از دانشجویان به ما مراجعه میکنند و تمایل به تحصیل در دانشگاههای ما را دارند اما وزارت علوم مانع این حضور است.
بنابراین در آییننامه جدیدی که برای این موضوع در نظر گرفتیم به 30 دانشگاه کشور این مجوز را دادیم که برای گرفتن دانشجوی خارجی مشکلی نخواهید داشت و این اجازه را دارید که دانشجویان خارجی را جذب نمایید. تا قبل از این وزارت علوم دانشجویان خارجی را جذب و در اختیار دانشگاهها قرار میداد. لذا این آییننامهای را که به نام جذب دانشجویان غیر ایرانی غیر بورسیه تنظیم نمودهایم در همین راستا است.
سالارآملی: کشورها بر اساس ظرفیتهایشان و نگرش جامعه علمی و فناوری ما، خواستههای متفاوتی را از آنها داریم. در مورد کشور روسیه و نظام آموزشی این کشور پتانسیل تربیت دانشجو برای ما را ندارد. از طرفی خوشبختانه یا متأسفانه گرایشی به ادامه تحصیل نخبگان و دانشجویان ما در دانشگاههای روسیه وجود ندارد.
چند کشور در دنیا هنوز محبوبیت دارند که دانشجویان ما راغب به ادامه تحصیل در آنها هستند. این کشورها شامل انگلستان، آلمان، اتریش و فرانسه هستند. لذا اگر کسی برنامهریزیای را برای ادامه تحصیل دانشجویان ما در کشوری مانند روسیه را کرده باشد نه نگرش جامعه علمی و فناوری ما را و نه زیرساختها و شرایط تحصیلی کشور روسیه را شناخته است.
آن چیزی که از روسیه مدنظر ما است این است که اگر آنها دانش فنیای دارند ما یاد بگیریم. لذا اگر دانشجویی را برای تحصیل به روسیه میفرستیم برای دورههای کوتاهمدتی است که هدف یادگیری دانش فنی آنها است. ارتباط نزدیکبین دانشگاهها و صنعت کشور روسیه برای ما حائز اهمیت است. گاهی اوقات مشاهده میکنیم که کلاسها در بالا و صنعت در پایین در حال مشغول فعالیت هستند که بیانگر نزدیکی بیش از حد این دو مقوله در کشور روسیه است.
بنابراین نگاه ما به روسیه نگاه خاص است. هیچ وقت در شورای بورسیه، دانشجویی را برای بورس شدن به کشور روسیه در نظر نخواهیم گرفت. در مقابل برای مثال رویکرد ما در مقابل کشور آلمان متفاوت است. کشور آلمان دو ویژگی دارد. اول اینکه از تکنولوژی بالایی برخوردار است و دوم اینکه حدود 9 دانشگاهش جزء یک صد دانشگاه برتر دنیا است. آلمان در کشور ما دارای وجهه خاص خودش است. ما اگر بخواهیم دانشجویی را به آلمان بورس کنیم حتماً استقبال خواهد شد. این در مورد انگلستان نیز صدق میکند.
نکته حائز اهمیت برای دانشجویان ما برای ادامه تحصیل در خارج از کشور از آنجایی نشأت میگیرد که وقتی رتبهبندی دانشگاههای برتر دنیا انجام میشود معمولاً بین 30 تا 35 دانشگاه از آمریکا، 15 تا 20 دانشگاه از انگلستان و حدود 10 دانشگاه از آلمان هستند. مابقی بین کشورهای دیگر تقسیم میشود. به همین ترتیب دانشجویان ما علاقهمند به تحصیل هستند. یعنی گزینه اول آمریکا، دوم انگلستان و سوم آلمان است.
بنابراین در جمعبندی نهایی درباره کشور روسیه تصمیمات ما بر این اساس خواهد بود: آموختن دانش فنی طی دورههای کوتاهمدت، تفاهم میان شرکتهای دانشبنیان دو کشور و تفاهم همکاری میان پارکهای علم و فناوری دو کشور.
سالارآملی: در رابطه با آمریکا ما منتظر شرایط بهتری هستیم. با توجه به قانون ویزایی که آمریکا وضع نموده است باید دید که در آینده چه پیش خواهد آمد. این قانون یک سد محکمی برای جامعه علم و فناوری دنیا است. دانشگاههای امریکا از کیفیت بالایی برخوردار هستند. اما اگر این دانشگاهها بهعنوان ابزار سیاسی مورد استفاده قرار گیرند برای ما ایجاد نگرانی خواهند کرد. لذا باید صبر بیشتری را برای برقراری رابطه با دانشگاههای کشور آمریکا لحاظ کنیم. اما به دو دلیل برای برقراری رابطه با دانشگاههای آمریکا مایل هستیم. اول سطح بالای دانشگاههای این کشور و دوم ایرانیان شاخصی که در آمریکا حضور دارند و ما میتوانیم از آنها استفاده نماییم. بهرهگیری از تواناییهای ایرانیان خارج از کشور که یکی از رهنمودهای مقام معظم رهبری است در برنامههای ما است که پیگیر این هستیم. این نیز در آمریکا قابل اجرا شدن است. بهرهوری از ایرانیان شاخص آمریکا بدون برقراری ارتباط بین دانشگاهها امکانپذیر نیست. بنابراین اگر سدهای سیاسی برداشته شود امکان برقراری روابطی در سطح علمی پژوهشی، تبادل استاد، تبادل دانشجو و همکاریهای دانشگاهی وجود دارد.
«نسیم آنلاین»: در رابطه با گله دانشجویان خارجی از امکانات رفاهی موجود در کشور چه نظری دارید؟سالارآملی: این گلایه و بحث درست است. حقیقتاً ظرفیتهای دانشگاهی ما برای جذب و پرورش دانشجویان خارجی کافی نیست. اما بعضی از دانشگاهها توانستهاند با این موضوع کنار بیایند و اقداماتی را در راستای بهبود امکانات انجام دهند. این دانشگاهها شامل دانشگاههایی هستند که سطح بینالملل خود را تا معاون رئیس دانشگاه ارتقاء دادهاند. برای نمونه دانشگاه تهران چنین معاونتی را ایجاد نموده است.
دانشگاههایی که پتانسیل تربیت دانشجوی خارجی رادارند در حال رفتن به سمت فراهم کردن امکانات رفاهی لازم برای دانشجویان خارجی هستند. دانشجویان بورسیه را نیز نصف دانشجویان ایرانی در نظر گرفتهایم. اما در کل سطح امکانات ما برای دانشجویان خارجی همینی است که در حال حاضر مورداستفاده قرار میگیرد و بعید بدانم که در آیندهای نزدیک تغییر شگرفی در این زمینه صورت پذیرد.