بهمناسبت سالروز زلزله رودبار و منجیل
زلزله رودبار؛ درسهایی که گرفته شد درسهایی که گرفته نشد
۳۱ خرداد یادآور فاجعه دردناک زلزله رودبار و منجیل است حادثهای که پس از آن خبر از اتفاقات مناسبی در کشور در خصوص آمادگی در برابر حوادثی از این دست میداد اما چند سال بعد زلزله بم نشان داد هنوز در برابر چنین حوادثی آماده نیستیم.
گروه جامعه « نسیم آنلاین »: ۲۶ سال پیش مرحله سوم گروهی جام جهانی ۹۰ ایتالیا ورزشگاه دل آلپی تورین، بازی حساس تیمهای ملی برزیل و اسکاتلند. خیلیها به خصوص ساکنان منطقه رودبار و منجیل برای اولین باری بود که مسابقات جام جهانی را از تلویزیون مشاهده میکردند. ساعت ۳۰ دقیقه بامداد ۳۱ خرداد ۶۹، به ناگاه زمین و زمان در هم میپیچد. زلزلهای به بزرگی 7.4 ریشتر در نزدیکی شهرستان رودبار و روستاهای تابعه در استان گیلان و شمال غرب استان زنجان در ناحیه طارم علیا اتفاق میافتد.
صدا و سیما اخبار فاجعه رودبار را دیر اعلام میکند و مردم آن گونه که باید در جریان اخبار زمینلرزه قرار نمیگیرند. در ساعتهای ابتدایی که به عنوان ساعات طلایی کمکرسانی و امداد در دنیا شناخته میشود به دلیل کمبود وسایل زلزلهنگاری کانون اصلی حادثه منطقه دیلمان در نزدیکی شهر رشت اعلام میشود به نحوی که با گذشت ۴ روز پس از وقوع زلزله نیروهای امدادی به منطقه رودبار میرسند. همه این موارد را به اضافه نبود یک مدیریت بحران واحد در کشور که بتواند نیروهای امدادی را سازماندهی کرده و به سرعت به منطقه اعزام کند، باعث میشود که تلفات جانی و مالی بسیاری رخ دهد. اگر آن شب بسیاری از افراد به خاطر تماشای بازی فوتبال بیدار نبودند، حجم تلفات بسیار بیشتر از آن چیزی که اعلام شده بود اتفاق میافتاد.
با استفاده از تجارب این حادثه ستاد مدیریت بحران در وزارت کشور شکل میگیرد، سازمان نظام مهندسی تأسیس میشود، آییننامههای ساخت و ساز مقاوم در کشور تدوین شد و مراکز پژوهشی مرتبط با زلزله بسط و توسعه پیدا میکنند. تجربه تلخی که با کشته شدن ۳۵ هزار نفر، تخریب ۲۰۰ هزار واحد مسکونی و بیخانمان شدن نزدیک به نیم میلیون نفر برای کشور بدست میآید.
به نظر میرسید گام بزرگی در کشور در مواجه با این دست از حوادث برداشته شده است اما 13 سال بعد و در سال 82 زلزله بم اثبات کرد که اهداف این سازمانهای تاسیس شده در کشور محقق نشده است. حجم خسارات و تلفات بم این بار بیشتر از زلزله رودبار بود.
خطر زلزله در کشور ما که بر روی کمربند گسلهای بزرگ زمین قرار دارد همیشه وجود داشته و خواهد داشت و هیچ تضمینی نیست که این اتفاق طبیعی در شهرهای بزرگی چون تهران اتفاق نیافتد. یکی از راههایی که میتواند حداقل به میزان قابل توجهی در بعد خسارات جانی موثر باشد آموزشهای ضروری است که به شهروندان برای امن کردن محیط زندگی و انجام عکسالعملهای مناسب در زمان بروز زلزله داده میشود. در ادامه برخی از نکاتی که در این خصوص میتواند مفید واقع شود بیان میگردد:
- آسیب پذیری منزل خود را در برابر زلزله برآورد نمایید. آتش سوزی ناشی از زلزله، میتواند در اثر شکستگی لولههای روغن و گاز و یا جدایی اتصالات آنها اتفاق بیفتد. بنابراین باید گرم کن و سایر تجهیزات نفت سوز و گازسوز را محکم در جایشان ببندید و در صورت امکان از اتصالات انعطاف پذیر استفاده کنید.
- شما باید اشیای سنگین مانند کتابخانهها، گلهای آویز و چراغها را در جای خود محکم کنید.
- اشیاء سنگین و بزرگ را در ردیفهای پایین قفسهها قرار دهید و وسایل را بر اساس آیین نامههای ایمنی به دیوار متصل نمایید. البته در ایران برای این گونه موارد آیین نامهای وجود ندارد و معمولا بر اساس تجربه صنعتکاران انجام میشود. لذا در صورت امکان باید از آیین نامه سایر کشورها استفاده شود.
- لوازم سنگین و بلند منزل مانند یخچال و فریزر، کمدهای دیواری بلند و قفسههای کتاب به عنوان اشیای غیر ایمن به حساب میآیند که باید آنها را در محل خود محکم ببندید. در غیر این صورت باید هنگام زلزله از آنها دور شوید.
- لولههای آبگرمکن و سقفهای شیروانی را چک کنید تا احتمال افتادن آنها را به هنگام زلزله کاهش دهید. باید مواظب اشیای موجود در قسمتهای خارجی ساختمان مانند کولر و گیاهان آویزان در کنار پنجرهها باشید و آنها را کاملا ایمن نمایید یا به جای دیگری منتقل کنید.
- در امر ساخت و ساز و همچنین بازسازی ساختمانهای قدیمی، برای کاهش خطرات زلزله باید بر اساس آیین نامههای ساختمانی عمل نمایید.
- برای شناسایی مکانهای ایمن، راههای خروجی و شیرهای اصلی آب و گاز و سویچ اصلی برق، یک نقشه از منزل خود تهیه نمایید.
- کیف حاوی وسایل ضروری را در مکانی مطمئن که دسترسی به آن آسان باشد، قرار دهید و محل نگهداری آن را به سایر اعضای خانواده نیز اطلاع دهید.
افراد خانواده باید بدانند:- نحوه قطع جریان برق یا بستن فلکه اصلی آب، گاز و... را یاد بگیرند.
- تا آنجا که ممکن است کمکهای اولیه را یاد بگیرند، برای اینکه بعد از یک زلزله شدید، درمانگاهها و بیمارستانها به شدت شلوغ خواهند شد، بنابراین دسترسی به امکانات پزشکی بسیار دشوار میگردد.
- هر از چندی با فرض یک زلزله در منزل، به تمرین عملیات ایمنی و پیشگیری در مقابل آن بپردازند.
- اتفاقات ناگوار احتمالی که ممکن است در اثر زلزله در منزل روی دهند را از بین ببرند، برای مثال ممکن است مجبور شوند که محل خواب خود را از کنار پنجرهها دور کنند. خروجیها و راهروها را چک کنند و اشیایی را که ممکن است باعث مسدود شدن آنها شوند، به محل دیگری منتقل نمایند.
- محل دربهای خروج اضطراری، زنگهای اعلام خطر و کپسول آتش نشانی را بدانند تا در زمان مناسب از آنها استفاده کنند.
- از مهارت همسایگان خود اطلاع داشته باشند، چرا که این امر میتواند تعداد روزهای زنده ماندن آنها را تا رسیدن نیروهای امداد افزایش دهد.
- هر از چند گاهی باید بحث زلزله و سایر خطرات طبیعی را در خانواده مطرح و توصیههای لازم را یادآوری کنند.
توصیههای ایمنی حین وقوع زلزلهاگر هنگام وقوع زلزله در خانه هستید، میتوانید جان خود و بستگانتان را با داشتن آگاهی در مورد پناه گرفتن و انجام عکس العمل سریع و مناسب نجات دهید. بنابراین لازم است که نکات ذیل را مد نظر داشته باشید:
- از پنجرهها و کمدهای بلند و همچنین اشیایی که ممکن است بر روی شما سقوط کنند، دور شوید.
- در زیر میز ناهارخوری یا میز تحریر و یا تخت خواب پناه بگیرید و چنانچه در اثر زلزله حرکت کردند، پایههای آنها را با دستانتان محکم بگیرید.
- در کنج دیوارها پناه بگیرید و در حالی که سر خود را با بازوهایتان گرفتهاید، حرکت کنید.
- از پلهها یا آسانسور استفاده نکنید.
- اگر محل ایمن وجود ندارد و شما در راهرو هستید، به کنار دیوار رفته و در حالی که نشستهاید سر خود را بر روی زانوها خم نموده و ضمن اینکه با کف دستها، پشت سر خود را گرفتهاید، با کمک بازوها از سر خود محافظت کنید.