اخبار آرشیوی
عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی، در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: تفریحات آزادانه دختران و پسران در خارج از خانه و تبدیل آن به مُد، از آسیبهای ازدواج سالم است/ طلاق در موارد ازدواج با خویشاوندان، فقط ۵ درصد است/ برخی فیلمها و سریالها، مانع ازدواج جوانها هستند
دکتر امانالله قرائی مقدم، جامعهشناس و استاد دانشگاه خوارزمی در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، به مناسبت "هفته ازدواج" به تشریح آسیبهای ازدواج در جامعه امروز و مهمترین مشکلات آن پرداخت؛ *ازدواج سالم چگونه ازدواجی است و چطور میتوان ازدواجی سالم و موفق داشت؟ اگر بخواهیم ازدواج مناسب و سالم داشته باشیم، انتخاب باید "مبتنی بر ارزشها، آداب و رسوم سنتی، دینی و ملی ما" باشد. چون تجارب حیات اجتماعی ما نشان داده است که در طی چندین هزار سال، خانوادههایی که از ادواج با نظارت خانواده و با شناخت شکل گرفته موفق بوده است. برای انتخاب همسر "درک متقابل، شناخت و آگاهی" لازم است و دخالت معقول و مناسب والدین نیز باید وجود داشته باشد؛ در اینصورت، ازدواج موفقی شکل خواهد گرفت. به عنوان مثال، تحقیقات ما نشان میدهد که در ازدواجهای خویشاوندی، طلاق کمتر رخ داده است، زیرا آداب و رسوم، نقش ثباتبخشی در ازدواج ایفا میکند. طبق تحقیقات ما، طلاق در بین افرادی که با خویشاوندان خود ازدواج کردهاند حدود 5 درصد است؛ در حالیکه این آمار در افرادی که نسبت به یکدیگر تا قبل از ازدواج شناختی نداشتهاند، حدود 58 درصد است! همچنین در بین مشاغل مختلف،
نرخ طلاق بین معلمان 6 درصد و بین سایر کارمندان 10 درصد است. *چرا معتقدید که ازدواجهای خویشاوندی کمتر منجر به جدایی میشوند و ضریب اطمینان بیشتری برای پایداری زندگی مشترک دارند؟ متأسفانه در شهرها به دلیل اینکه محدوده ازدواج از خانواده و خویشاوندان فراتر رفته و همچنین محدوده جغرافیایی نزدیک محل سکونت نیز کمتر دایره انتخاب همسر را شامل میشود، بنابراین سطح شناخت دختر و پسر و خانوادهها کاهش یافته است؛ به همین دلیل، در شهرها نرخ طلاق بیشتر از روستاها و شهرهای کوچک است. ما با استناد به تحقیقاتی که از سال 1356 تاکنون در حوزه ازدواج انجام دادهایم، معتقدیم که ازدواجهایی با شناخت درست و آگاهی قبل از ازدواج و نیز با در نظر گرفتن زمانی برای دوران نامزدی برای شناخت فرهنگ بین دو خانواده صورت گرفته، تدوام و ثبات بیشتری داشته است. *به نظر شما مهمترین عوامل موفقیت و احساس رضایت در ازدواج چیست؟ تأمین حداقل زندگی، شناخت دختر و پسر از علایق و ارزشهای یکدیگر، تناسب فرهنگی، مشورت والدین در ازدواج، اعتقادات مذهبی مشترک و پایبندی به ارزشهای فرهنگی از عواملی هستند که احتمال موفقیت در شروع یک زندگی مشترک سالم و پایدار را بالا
میبرند. به طور مثال، وقتی دختر و پسری در یک مهمانی دوستانه و خارج از فضای خانوادگی یکدیگر را ملاقات میکنند، ازدواج صورتگرفته از این احساس تمایل و علاقه بدون شناخت، احتمال جدایی و طلاق را بالا میبرد؛ زیرا معیار مناسبی برای ازدواج نداشتهاند؛ همچنین روابطی که در فضاهای جدید اجتماعی مانند اتاقهای گفتگو (چت روم)، شبکههای مجازی و امثال آنها ایجاد میشود، نسبت به ازدواجهای صورتگرفته در محیط واقعی، ظرفیت بیشتری برای طلاق خواهد داشت. همین عوامل باعث میشود نرخ طلاق در جامعه بالا برود. *برخی معتقدند که بالا رفتن سن ازدواج و تمایل کم جوانان به ازدواج، یک مسئله اجتماعی است؛ به نظر شما چرا جوانان تمایل به تشکیل خانواده در سنین بالا دارند؟! چهار عامل در بالا رفتن سن ازدواج نقش دارد؛ "تحصیلات دانشگاهی، سربازی، یافتن شغل و تفریحات دختران و پسران". هر یک از این مراحل، به افزایش سالهای مجردی میانجامد و در نهایت اغلب ازدواجها در سنین بالای 30 سالگی اتفاق میافتد، اما در پژوهش ما میانگین سن ازدواج بین 18 تا 20 سال بوده است؛ همچنین تفریحات آزادانه دختران و پسران در خارج از خانه و در محیطهای عمومی و تبدیل آن به یک مد
در بین جوانان، از آسیبهای ازدواج سالم است. *چه راهکاری برای ترمیم و پیشگیری از نوع آسیبها مد نظر دارید؟ معتقدم که باید به سنتها و رسوم مذهبی و ملی خود در انتخاب همسر و معیارهای ازدواج بازگردیم؛ متأسفانه برخی خانوادهها با این مسئله برخورد سلبی دارند و نگران بازگشت به سنتها هستند. خانوادهها از سوی دیگر باید تلاش کنند که هزینه مراسم ازدواج و شروع یک زندگی جدید را تا حد ممکن کاهش دهند و از گسترش تجملگرایی شکل گرفته در فرایند ازدواج جلوگیری کنند؛ در برخی موارد شاهدیم که هزینههای ازدواج بسیار هنگفت و بالاست که این امر بیشتر در شهرها دیده میشود. همین مسئله عاملی برای افزایش نرخ طلاق است. *به نظر شما، به توجه به همه آسیبهایی که پیش روی موضوع ازدواج قرار دارد، تعیین یک روز با عنوان "روز ملی ازدواج"، چه پیامدهایی برای جامعه دارد و تأثیر آن بر فرهنگ عمومی جامعه چه خواهد بود؟ ایجاد هفته با عنوان "ازدواج" و روز ملی ازدواج خیلی خوب است، اما بیش از نامگذاری این روز، باید به تبلیغ عملی راهکارهای کاربردی پرداخته شود؛ ایجاد شغل، مسکن و امکانات ضروری برای ازدواج در اولویت این راهکارها هستند. ارزشهای ما هستند که هویت
و قوام زندگی ما را میسازند. والدین در امر ازدواج و انتخاب همسر برای فرزندانشان، ورود عاقلانه و مشقفانه داشته باشند و دختران و پسران جوان نیز بدانند که "عشقی که از پی رنگی بود، عشق نبود عاقبت ننگی بود". الگوبرداری در ازدواج باید از اسوههای دینی باشد؛ حضرت زهرا (س) در امر ازدواج برای زنان سمبل یک بانوی عفیف، پاکدامن و نجیب هستند که باید به دختران شناسانده شوند. *شما به تحقیقی درباره "دورههای خطرناک زندگی زناشویی" اشاره کردید؛ نتایج این پژوهش چه بوده است؟ در تحقیقاتی که ما از سال 1356 انجام دادهایم و هر ساله نیز نتایج آن به روز میشود، دو دوره زمانی در زندگی زناشویی اهمیت بسیار بالایی دارد؛ یک دوره به "پنج سال اول زندگی مشترک" که زمان آشنایی و شناخت زن و شوهر از یکدیگر است، باز میگردد و دوره دوم در حدود "سالهای 35 تا 40 سالگی زوجین". در گذشته دختر و پسر از کودکی همدیگر را میشناختند و فرایند رشد و شناخت را در کنار یکدیگر طی میکردند، اما در شهرها برقراری این فرصت امکانپذیر نیست؛ از سوی دیگر، شناخت پیش از ازدواج هم بسیار تشریفاتی و ناکافی است؛ بنابراین اگر خانوادهای دوره اول بحران را با موفقیت طی کرد، به
سمت آرامش خواهد رفت. این نتایج را اخیراً در مطالعاتی در لندن نیز اعلام کردهاند و متاسفانه در بسیاری مواقع تا نتایج از سوی دیگران و غرب تأیید نشود، در جامعه پذیرش ندارد و از سوی رسانهها نیز مطرح نمیشود؛ در حالی که ما این نتایج را سالها قبل اعلام کردهایم و مقاله آن نیز چندین بار توسط سازمانهای مختلف منتشر شد. *به نظر شما، توسعه ارتباطات و رسانههای جمعی تا چه حد بر سبک ازدواج تأثیرگذار بوده است؟ در سالهای اخیر از طرف رسانههای مختلف، سبک زندگی و ازدواج کشورهایی مانند "ترکیه، کشورهای آمریکای جنوبی و کره شمالی" بسیار ترویج شده است که این شیوه زندگی با اصول زندگی ایرانی - اسلامی همخوانی ندارد. این فیلمها و سریالها بعداً آسیبهای بسیاری دارد و مهیج بوده و رفتارهای نامناسب تجملاتی را به درون خانواده ایرانی القا میکند و مانع تراشیهایی برای ازدواج پیش می آورد. ازدواج عامل اصلی بقای یک جامعه است. جامعه از دوران ابتدایی به واسطه وجود خانواده تداوم یافته است. در سال 1978 در کنفرانس مصر، ایران و آمریکا تنها کشورهایی بودند که با سقط جنین مخالفت کردند. آمریکا صدها فیلم ساخت که اهمیت خانواده را برای شهروندانش
گوشزد کند. بر خلاف نظریات جامعهشناسان متاخر درباره نابودی خانواده، بنیان خانوده از گزند تمام باد و بارانهای عصر معاصر عبور کرده و پا برجاست. *به نظر شما، "دوران نامزدی" هم در تحکیم یا عدم تحکیم ازدواج تأثیری دارد یا تأثیر اصلی با سایر عوامل است؟ آموزش پیش از ازدواج ضروری است. شناخت و درک متقابل اهمیت فوقالعاده زیادی در انتخاب درست دارد. طی کردن دوران نامزدی تا یک سال با حفظ حدود و حریم لازم، از راهکارهای عملی برای یک ازدواج موفق و سالم است. بررسیهای ما در این دوران 30 ساله، حاکی از آن است که احتمال طلاق برای زوجینی که زمانی برای نامزدی نداشتهاند، خیلی بیشتر از کسانی است که دوران نامزدی بین یک ماه تا یکسال داشتهاند.