اخبار آرشیوی

دکتر مصطفی اقلیما، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی و رئیس انجمن علمی مددکاری اجتماعی، در گفتگو با «نسیم» به تشریح مهمترین آثار ازدواج و مشکلات و تهدیدهای آن در شرایط فعلی پرداخت؛ متن این گفتگو به این شرح است؛ *آقای دکتر؛ نگاه شما به ازدواج چگونه است؟ معتقدم ازدواج سطحی، بدون دلیل و انگیزه بی‌معناست؛ یعنی، اگر افراد ازدواج نکنند، بهتر است که ازدواج کنند و طلاق بگیرند. طلاق بسیار بیشتر از ازدواج نکردن آسیب دارد. طلاق و جدایی در اسلام و عرف ما مفهومی نکوهیده و نامطبوع است. در گذشته، طلاق یک فاجعه بود، اما الان اینطور نیست. در حالیکه باید برای ازدواج آن قدر ارزش قائل باشیم؛ همانطور که در اسلام به آن ارزش بالایی داده شده است. به طوریکه هیچ وقت به جدایی و طلاق فکر نکنیم. ازدواج به مفهوم داشتن خانواده است، همزبانی، پرورش آینده‌سازان جامعه و زندگی طولانی مدت با کسی به آن علاقه داریم. *به نظر شما نامگذاری یک روزی به نام "ازدواج" می‌تواند تأثیری بر گسترش و اصلاح فرهنگ ازدواج داشته باشد؟ نامگذاری روزها را ما از کشورهای دیگر اقتباس کرده‌ایم و هنوز به درستی مفهوم روزهایی را که نامگذاری شده نمی‌دانیم؛ مثلا روز پلیس، کارگر و معلم نمی‌دانیم حتی کسانی که آن روز به نامشان نامگذاری شده چه مشکلاتی دارند، چه کسانی هستند، مسئولان باید درباره این گروه‌ها پاسخگو باشند. حالا آمده‌ایم روزی را به نام ازدواج نامگذاری کرده‌ایم؛ در حالی که باز هم مفهوم این روز را نمی‌دانیم؛ مفهوم روز ازدواج یعنی ما در این روز توجه کنیم که چه کارهایی برای بهبود این پدیده در جامعه لازم داریم و مشخص کنیم که برنامه آینده چیست؛ یعنی مسئولان و متولیان باید سال بعد بیایند و بگویند که از برنامه‌ها و اهداف سال قبل، کدامیک اجرا شد و نتایج آنها چیست. در این روز گفته می‌شود که طلاق انجام نمی‌شود و دادگاه‌ها اجازه صدور حکم طلاق ندارند؛ اما خوب این راهکار عملی و مناسبی نیست، زیرا صدور طلاق در آن روز به روزها و هفته‌های بعد منتقل می‌شود و ازدحام صدور حکم در هفته بعد ایجاد می‌شود. با توجه به قوانین، آیین‌نامه‌ها و مذهب و عرف باید ببینیم چه کار می‌توان انجام داد که روز ازدواج، یک روز پایدار شود. ازدواج واقعاً ازدواج باشد و به طلاق منتهی نشود. باید به زیربنای ازدواج توجه داشته باشیم تا بتوانیم از روز بدون طلاق نام ببریم. برای تحقق این هدف باید از متخصصین امر برای برنامه‌ریزی و حرکت‌های زیربنایی استفاده کرد؛ کار دیرتر انجام شود، اما زیربنایی و درست باشد تا در آینده شاهد انواع آسیب‌ها و انحرافات در جامعه نباشیم. *الان چه نوع تلقی از مفهوم ازدواج و وضعیت آن در جامعه ما وجود دارد؟ آیا ازدواج مفهومی مقدس شناخته شده است؟ در وهله اول، باید گفت که سن ازدواج بالا رفته است؛ بعد از اتمام تحصیلات به دلیل نبودن شغل و نرخ بالای بیکاری، افراد توان تأمین هزینه‌های زندگی شخصی خود را ندارند و قطعاً نمی‌توانند اقدام به تشکیل خانواده کنند؛ هم‌چنین در شرایط کنونی کشور بیشتر ازدواج‌های صورتگرفته، اجباری است. ازدواج اجباری یعنی فرد برای جداشدن از منزل پدری یا شرایط زندگی، ازدواج می‌کند، به دلیل بالارفتن سن، ازدواج به خاطر وضعیت مالی طرف مقابل، تاهل برای یافتن کار، داشتن رابطه جنسی یا اجبار والدین تن به ازدواج می‌دهد در حالی که قلباً و عمیقاً ازدواج برایش معنی ندارد. این در حالی است که فرد باید ازدواج کند که بتواند از زندگی لذت برد، کامل شود و توان پرورش نسل سالم آینده را داشته باشد. در آموزه‌های اسلام آمده است که شوهر یک دختر باید منزلی در نزدیکی خانه پدری و در همان سطح برای دختر فراهم کند و زمانی را در روز برای خانواده همسرش همانند یک پسر صرف کند، اما کدام پسر الان این شرایط را دارد یا خود را ملزم به انجام آن می‌داند؟ *با این توصیف، شما در وضعیت فعلی کشور مهم‌ترین دلایل عدم تمایل به ازدواج را چه چیزهایی می‌دانید؟ در 10 سال گذشته تا به امروز مهم‌ترین عامل در کاهش نرخ ازدواج و افزایش طلاق، "تورم و فقر" بوده است. وقتی کسی شغل و درآمد نداشته باشد، دچار فقر شده و علاقه‌ای به ازدواج ندارد. به طور مثال، امسال حقوق‌ها 20 درصد افزایش پیدا کرده، اما در مقابل 100 درصد هزینه مسکن و معیشت روزانه تورم داشته‌ایم و این به معنی آن است که هر فرد نسبت به سال قبل 80 درصد فقیرتر شده است. پرداخت کمک هزینه ازدواج یا وام، چاره‌ساز نیست بلکه باید فکری اساسی به حال چالش‌های ازدواج در جامعه بکنیم؛ در هیچ کشوری وام ازدواج وجود ندارد، زیرا باید به فکر درآمد و اشتغال بود نه کمک. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است که به میزان افزایش تورم، باید حقوق نیز افزایش یابد که هیچ وقت رخ نداده است و همین عوامل و مشکلات اقتصادی به افزایش آسیب‌های اجتماعی، افزایش طلاق و کاهش ازدواج منجر شده است. خانواده به مکانی آرام و مناسب برای سکونت و زندگی خود نیاز دارد، اما کوچک شدن خانه‌ها که حتی فضای مناسبی برای زندگی یک زوج جوان را نیز ندارند، آسیب‌های بسیاری به دنبال دارد. این منازل کوچک در آینده به خانه‌های مجردی و نقاط آسیب‌خیز تبدیل خواهد شد و مفهوم خانواده و ازدواج را از بین خواهد برد. *مهریه چه میزان در افزایش طلاق یا عدم تمایل به ازدواج مؤثر است؟ در گذشته مهریه چیزی بود که واقعاً به زن می‌رسید؛ مانند بخشی از منزل مسکونی؛ اما متاسفانه از زمانی که مهریه به سکه تبدیل شد، مسائل جدیدی را با خود به همراه داشته است. وقتی کسی پول ندارد، دو هزار سکه مهریه را قبول کند اما در واقعیت، زمان طلاق 90 درصد از خانم‎‌ها نه تنها تمام مهریه را می‌بخشند بلکه مبلغی را نیز هزینه می‌کنند که زندگی زناشویی و مشکلات ناشی ازآن را تمام کنند. مهریه عامل طلاق نیست بلکه هزینه‌ای است که باید به زن برای امرار معاش و گذران زندگی بعد از جدایی داده شود. مهریه یک توافق است و اجباری نبوده، یک سند حقوقی است اما متاسفانه دید بدی نسبت به مهریه و پرداخت آن به زنان در جامعه وجود دارد. در اسلام مهریه به این دلیل گذاشته شده که بعد از جدا شدن، زن بتواند زندگی سالم و مناسبی داشته باشد. باید به تکالیف و اصول اساسی اسلام برگردیم و تعهدات اجرا شود. *پس به نظر شما عوامل اقتصادی بیش از سایر عوامل فرهنگی و اجتماعی در افزایش طلاق موثر است؟ وقتی فرد دغدغه معیشت دارد، فرصتی برای ازدواج نمی‌بیند. در یک فرمول کلی، 25 درصد از درآمد باید صرف منزل، 25 درصد خوراک، 25 درصد پوشش و 25 درصد هم صرف سایر هزنیه‌ها و تفریحات شود، واقعا با پایه حقوق 400 هزار تومانی و خط فقر دو میلیون تومانی این موقعیت برای افراد فراهم است که بتوانند زندگی مشترک تشکیل دهند؟! حتی در خانواده‌های که زن و شوهر برای تأمین مخارج کار می‌کنند، فرزندان فرصتی برای تعامل با والدین ندارند و والدین نیز متقابلاً زمان کافی و مناسب برای تربیت و پرورش فرزندان ندارند؛ در نتیجه آسیب‌هایی در آینده دامن خانواده و کودکان آن را با این شرایط خواهد گرفت، زیرا در زمان مهم و لازم، والدین در کنار فرزندانشان نبوده‌اند و دوران رشد و بحران‌های کودکی و نوجوانی بدون حضور موثر آنان طی شده است. چیزی که آینده‌سازان را اقناع و تریبت می‌کند، خانواده و محبت والدین است. *شما معتقدید که ازدواج و خانواده ایرانی باید آسیب‌شناسی شود یا تحت مشاوره قرار بگیرند؟ ازدواج یا مسائل آن بیماری نیست که نیازمند درمان توسط روانپزشک یا روانشناس باشد؛ بلکه یک مسئله اجتماعی است. ازدواج یک مسئله ارگانیک بدن یا بیماری نیست بلکه مسئله‌ای اجتماعی است که باید از ابعاد مختلف جمعی و کلان و توسط متخصصان به آن پرداخته شود. مسئله ازدواج باید بررسی شده و از طریق زیربنایی حل و فصل شود. ازدواج باید با توجه به فرهنگ، عرف، جامعه، شرایط خانوادگی و با کمک مددکار اجتماعی که متخصص این امور هستند، مسئله ازدواج در جامعه مورد بررسی قرار بگیرد. روز ازدواج، روز مقدسی است. روز ازدواج حضرت علی (ع) و حضرت زهرا (س) دختر پیغمبر است؛ سالروز این ازدواج مقدس و ارزشمند نیازمند دقت نظر بیشتری است. باید ازدواج به بهترین شکل تعریف شود و شرایط لازم برای ازدواج در جامعه فراهم شود. برای این مفهوم ما باید کارکرد داشته باشیم، در حالی که متاسفانه در خور این مفهوم، کاری صورت نگرفته است.