قوانین زندانیان نیاز به بازنگری دارد
مدیرعامل بنیاد تعاون زندانیان کشور در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: سالانه ۱۰۰ هزار زندانی ایرانی و خارجی در کشور، دورههای آموزشی فنی و حرفهای را در بیش از ۲۰۰ رشته فرا میگیرند/ بسیاری از قوانین که برای زندانیان نوشته شده، نیاز به بازنگری دارد
به گزارش خبرنگار «نسیم»، بنیاد تعاون زندانیان کشور 65 سال پیش با هدف اداره امور مربوط به موسسات صنعتی، کشاورزی، دامپروری، خدماتی و بازرگانی در راستای اشتغال و حرفهآموزی زندانیان؛ کمک به معاش زندانیان و خانواده آنها و همچنین تحصیل درآمد برای پرداخت دیه محکومین مالی تاسیس شد. این بنیاد در واقع از سال 1326 تحت عنوان «کارخانجات زندان» آغاز به کار کرد و اولین اساسنامه آن نیز در سال 1333 به تصویب رسید. در حال حاضر رحیم مطهر نژاد، مدیرعامل بنیاد تعاون زندانیان کشور است که از فعالیت 60 هزار مددجوی زندانی در کارگاههای این بنیاد خبر میدهد اما از دستگاههای دولتی گلایه دارد که چرا کمک نمیکنند. مطهرنژاد میگوید که اگر کمک کنند میتوانیم تا 100 هزار مددجو را هم تحت پوشش قرار دهیم. در جابجای حرفهایش تاکید دارد که زندانیان به اشتغال نیاز دارند تا به زندان برنگردند. گفتگوی تفصیلی «نسیم» و مطهرنژاد در رابطه با فعالیتهای بنیاد در پی میآید: *خبر خوشی برای خانواده زندانیان در سال جدید دارید؟ چه تسهیلاتی را برای خانواده زندانیان در نظرگرفتهاید؟ هر سال در ایام پایان سال از طریق انجمن حمایت از خانواده زندانیان، کمکهای نقدی به صورت کارت هدیه 100 هزار تومانی برای خانوادههای یک تا دو نفره و 150 هزار تومانی برای خانوادههای سه تا چهار نفره در نظر گرفته میشود. امسال بنیاد تعاون، یک میلیارد و 600 میلیون تومان برای این کمکها از طریق 185 انجمن به خانواده زندانیان تخصیص داد که این رقم سال گذشته، بیش از 2.5 میلیارد تومان بود. این رقم به جامعه هرف بستگی دارد که متغیر است. سال گذشته 10 درصد از جامعه آماری ما تحت پوشش این کمکها قرار گرفت و امسال نیز بین 7 تا 10 درصد؛ البته در این زمینه انتظار داریم دستگاهها و سازمانهای دیگر نظام گام برداشته و به کمک خانواده زندانیان آیند. طی 20 ماه گذشته بیش از پنج میلیارد تومان از طریق انجمنها به خانواده زندانیان کمک شده است و 400 زندانی را تونسته ایم به آغوش خانواده بازگردانیم. خانواده زندانیان علیرغم محرومیت، تحت پوشش هیچ دستگاه دولتی قرار ندارند و در حال حاضر هیچ دستگاه بودجه بگیر پیگیر حمایت از خانواده زندانیان در کشور نداریم و انجمنها نیز به صورت غیر دولتی فعالیت میکند. *بنیاد تعاون چند خانوار از زندانیان را تحت پوشش مالی خود قرار داده است؟ آیا برای اشتغال زندانیان و کمک مالی به خانواده آنها با دولت و مجلس رایزنی داشتهاید؟ جامعه آماری ما متغیر است چرا که تمامیزندانیان و خانواده آنها تحت پوشش کمکهای مالی بنیاد قرار ندارند. وظیفه اصلی ما ایجاد اشتغال در دوران محکومیت و پس از دوران رهایی از زندان برای مددجو است. که در حال حاضر در هر دو زمینه با مشکلاتی مواجه هستیم. تاکنون با دولت و مجلس و سایر نهادهای مرتبط در رابطه با اشتغال زندانیان و کمک مالی به خانواده آنها رایزنی داشته ایم ولی تاکنون نتیجه موثری نداشته است. لازم است که دولت و مجلس به این موضوع توجه ویژه ای داشته باشد باید تلاش کنیم که مردم و مسئولان را به سمت این موضوع معطوف کنیم. نیاز به اشتغال زندانیان در دوران محکومیت و رهایی مورد غفلت قرار گرفته است. تولید نامحدود زندانی را باید ساماندهی کنیم. دولت و مجلس و قضات باید تلاش کنند که تعداد زندانیان کاهش یابد و برای همان تعداد ناگریز نیز اشتغال ایجاد کنیم. باید کارهایی انجام داد تا تولید زندانی خط قرمز نظام شود. میتوان محکومیتهای جایگزین را به جای زندان برای تخلفات سبک در نظر گرفت و فقط در زمان ناچاری که فرد برای جامعه، خانواده و خود خطرناک شده به زندان محکوم کنیم. در صورتی که امرار معاش خانواده خانواده زندانی مدیریت نشود، هزینه مدیریت آسیبهای ناشی از آن برای کشور سنگین تر خواهد بود. *آیا از رسانهها به ویژه رسانه ملی درخواست داشتهاید که برای فرهنگ سازی در زمینه اشتغال زندانیان وحمایت از خانواده آنها با شما همکاری داشته باشند؟ مدت 20 ماه است که در این بنیاد تعاون زندانیان در حال فعالیت هستم ولی متاسفانه رسانه ملی نقش خود را این زمینه فرهنگ سازی اشتغال برای زندانیان و خانوداههای آنها انجام نداده است. البته قولهایی در این رابطه داده شده ولی ظاهرا به دلیل مشکلات مالی رسانه ملی، این امر محقق نشده است. از رسانه ملی خواسته ایم که در تولید فیلم و سریال به طریقی چهره زندانی نمایش داده شود که وی پس از آزادی قادر به زندگی در جامعه باشد و یا جامعه از پذیرفتن خانوادههای آنها معذور نباشد. باید رسانهها به ویژه رسانه ملی به رسالت خطیر خود در این رابطه عمل کند. در سالهای اخیر فقط یکی از فیلمهایی که بسیار عالی به این موضوع پرداخت، دهلیز بود که اولیای دم در لحظه پایانی از قصاص میگذرد. باید فیلمهایی ساخت که مردم را به قصاص ترغیب کرد. این موضوع توسط بزرگان دین نیز سفارش شده است. تشکیل سالانه چندین میلیون پرونده برازنده کشور نیست. برخی از کشورها تا پنج سال پس از رهایی مددجو از زندان، خانواده وی را حمایت میکنند این موضوع در کشور ما نیز باید فرهنگ سازی شود که خبرنگاران و رسانهها نقش بسیار مهمیرا میتوانند در این رابطه ایفا کنند. سالانه 100 هزار زندانی ایرانی و خارجی در کشور، دورههای آموزشی فنی و حرفه را در بیش از 200 رشته مختلف فرا میگیرند و بیش از 70 هزار گواهی حرفه آموزی برای مددجویان صادر میشود که هیچ جای دنیا از چنین آمار مثبتی برخوردار نیست. *گزارشهای حالی از این است که چرخ زندگی زندانیان بسیار کند میچرخد و حقوق دریافتی آنها از اشتغال بسیار اندک است. آیا این موضوع را تائید میکنید و چه اقداماتی را در جهت افزایش حقوق این افراد انجام دادهاید؟ طبق آئین نامه ای که بین بنیاد تعاون و سازمان زندانها وجود دارد حقوق و دستمزد زندانیان به کارگر ساده، 35 درصد ، کارگر نیمه ماهر، 45 درصد و به کارگر ماهر 55 درصد قانون کار تعلق میگیرد. هرجا که کارهای قابل شمارش باشد همچون کارگاه تولید کفش و پوشاک به صورت کارمزدی، حقوق به زندانیان پرداخت میشود. مددجو در زندان میتواند ماهانه تا 500 هزار تومان حقوق داشته باشد که گاهی بخشی از حقوق به خانواده زندانی، بیمه، پسانداز زندانی و مابقی به خود آن تعلق میگیرد از لحاظ اشتغال، هیچ تفکیکی بین زندانیان قائل نیستیم و برای ما فرقی ندارد که وی با چه پرونده ای راهی زندان شده است؛ حتی ما لفظ زندانی را به کار نبرده و از کلمه مددجو استفاده میکنیم. در حال حاضر 60 هزار مددجو، مشغول به کارند و ما این آمادگی را داریم که در صورت فراهم شدن زیر ساختهای لازم و کمکهای نظام و دولت این رقم را به بالای 100 هزار برسانیم. البته دولت و مجلس گامهایی در این رابطه برداشته و بانکهایی را برای این امر و ارائه تسهیلات به ما معرفی کرده اند ولی متاسفانه بانکهای عامل توجه نکرده و از ارائه خدمات و تسهیلات در رابطه با اشتغال زندانیان امنتاع میورزند و بهانه جویی میکنند. قانون بانکها را تکلیف کرده که تسهیلات ارائه دهند ولی بانکها بهانه جویی میکنند این درحالی است که برخی در کشور وامهای کلان گرفته و معوقات بساری دارند. *وضعیت زندانیان خارج کشور چگونه است؟ آیا در این حوزه نیز بنیاد تعاون ورود داشته است؟ بیشرین زندانی ایرانی در کدام کشورها است؟ حدود یک سال است که از طریق وزارت امورخارجه، مطلع شده ایم؛ بیش از سه هزار ایرانی در زندانهای خارج از کشور گرفتار هستند و این درحالی است که هیچ نهاد متولی برای کمک رسانی به آنها وجود ندارد لذا از طریق بنیاد تعاون و انجمن حمایت از زندانیان به دنبال ثبت انجمنی در این رابطه هستیم که حداقل پیگیر وضعیت خانواده آنها در ایران باشد. بیشترین زندانی ایرانی در پنج کشور تایلند، ژاپن، مالزی، امارات و قطر هستند.احتمالا بزودی کتابهایی به زبان فارسی با همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامیبرای زندانیهای ایرانی در این کشورها ارسال میشود. مهمترین اقدامیکه در رابطه با بهبود وضعیت زندانیان خارج از کشور میتوان انجام داد؛ موضوع استرداد مجرمانی یا معاهده انتقال محکومان است، در حال حاضر این معاهده بین 10 کشور امضاء شده و میان سه کشور نیز اجرایی شده است. *تاکنون چند زندانی میان ایران و سایر کشورها استرداد شده است؟ آماری در این رابطه ندارم و جزئیات بیشتر را میتوانید از حوزه دادگستری پیگیری کنید. *سالانه به طور متوسط چه میزان اعتبار و کمک مردمیو غیر مردمیبرای آزادی زندانیان اختصاص داده میشود؟ آیا معتقد هستید که اشتغال برای زندانیان نسبت به آزادی آنها اولویت دارد؟ هر سال به طور متوسط 500 میلیارد تومان برای آزادی زندانیان هزینه میشود که 300میلیارد آن از طریق کمکهای مردمیدر جشنهای گلریزان تامین و 200 میلیارد آن از طریق سایر بودجهها تامین میشود. ولی این کار نقص دارد چرا که بهتر است فکری به حال اشتغال زندانیان داشت. 20 درصد زندانیان پس از گذراندن دوران محکومیت مجددا به زندان باز میگردند و این گویای واقعیت است که؛ زندانی بیشتر از آزادی به اشتغال نیاز دارد. * به نظر شما قانونهای مربوط به زندانیان و محکومان نیاز به اصلاح و به روز شدن دارد؟ بله، به طور مثال در مورد لحاظ سوء پیشنه برای زندانیان باید تدبیری شود، برای تخلفات سطحی و سبک، میتوان دوره ای پس از گذراندن محکومیت در نظر گرفته شود و در صورت خلاف نکردن فرد این سوء پیشینه از سوابق فرد حذف شود لذا موضوع سوء پیشینه محکومان غیرکیفری، حتما لازم است که بازنگری شود تا این فرد بتواند پس از گذراندن دوران محکومیت، مشغول به کار شود و زمینه تخلف و جرم از زندگی فرد آسیب دیده دور شود. باید بین زندانی و خانواده آن تفاوت قائل شویم. زندانی با تخلفات سبک با زندانی که جرائم خشن مرتکب شده است، متفاوت است نباید در جامعه همه این افراد به یک چشم دیده شوند. پیوست فرهنگی و اجتماعی در این رابطه نادیده گرفته شده است در ساخت فیلمها باید این موضوع به تصویر کشیده شود. همه انسانها در معرض خطا و تخلف هستیم، سالانه حدود 20 هزار نفر در تصادفات کشور جان خود را از دست میدهند که در بسیاری از این حوادث عامل انسانی مقصر بوده و تعداد زیادی زندانی تولید میکند. بسیاری از قوانین که برای زندانیان نوشته شده، ضرورت نداشته و باید اصلاح شود. دولت در این زمینه میتواند بسیار تاثر گذار باشد و لوایحی را که به مجلس پیشنهاد میدهد، به صورتی باشد که کمتر تولید زندانی کند مگر در شرایط خاص که حضور فرد به زیان خودف خانواده و جامعه باشد.
* بیشترین زندانی ایرانی در کدام کشورها هستند؟ و از توابع چه کشورهایی بیشتر در زندانهای ایران هستند؟ جنوب شرق آسیا، بیشترین آمار زندانی ایرانی را به خود اختصاص داده است که البته بسیاری از ایرانیانی که در سایر کشورها گرفتار هستند، به دلیل آشنا نبودن به قوانین آن کشور است یا مثلا قصد ثواب داشته که منجر به بازداشت وی شده است. اتباع افغانی نیز بیشترین زندانی خارجی در ایران هستند. البته هموطنان هم قبل از سفر به سایر کشورها بهتر است از قوانین آنها اطلاع داشته باشند همچنین از پذیرفتن هرگونه چمدان یا وسیله دیگران در فرودگاهها خودداری کنند. *تاکنون چند مددجو که در زندان حرفه آموخته و اشتغالی در زندان داشته، پس از رهایی کارآفرین و یا مولد کار برای چندین نفر شده است؟ 25 هزار مددجو تاکنون پس از رهایی از زندان مولد شغل برای چندین نفر شده اند. مطابق با تحقیقات انجام گرفته زندانیانی که پس از رهایی اشتغال داشته اند 10 برابر کمتر از سایرین دوباره به زندان بازگشته اند. * اجناسی که توسط زندانیان ساخته و تولید میشود با چه برندی در بازار به فروش میرسد؟ به دنبال ثبت برندی به نام حامیهستیم البته فروشگاههایی نیز با نام 'برای من ، برای تو' گلچینی از صنایع دستی مددجویان را عرضه میکند. بخشی از تولید و ساختها در زندان به سفارش برخی سازمانها، همچون شهرداریها، نیروی انتظامی، ایران خودرو، سایپا، نیروهای مسلح و... انجام میگیرد، به طور مثال، بسیاری از مبلمانهای شهری تهران و کلان شهرهای کشور و یا حتی لباس کارکنان نیروی انتظامیتوسط مددجویان تولید میشود. حتی سالانه بساری از دام و شیلات توسط مددجویان پرورش مییابد. *آیا زندانیان فقط در داخل فضای زندان میتوانند، به اشتغال پرداخته و کسب درآمد کنند؟ جالب است که بدانید؛ زندانیان برای کارکردن، به سه دسته تقسیم میشوند؛ دسته اول در محیط زندان، دسته دوم با کسب اجازه از قضات، در اراضی پشت دیوار زندان و دسته سوم که رای آزاد نامیده میشوند، در برخی کارخانجات یا شهرداریها، که این افراد میتوانند پس از اتمام کار به منزل خود رفته و شب را در کنار خانواده طی کنند. بیش از 18 هزار هکتار زمین، پشت دیوارهای زندانهای کشور وجود دارد که زندانیان در این محلها به پرورش دام و طیور و آبزیان میپردازند و شب را در آسایشگاهی در همان محل میگذرانند و به زندان اصلی باز نمیگردند. در دسته سوم زندانیان مشغول به کار، اکثرا جزء زندانیانی هستند که به دلیل جرائم سبک راهی زندان شده اند، این افراد گاهی به صورت گروهی در انجام یک پروژه شهری نیز میتوانند فعالیت داشته باشند و یا حتی ممکن است مدیر کارخانه ای به دلیل مشکلات مالی یا بالا و پائین رفتن قیمت ارز، راهی زندان شده باشد که این فرد میتواند در کارخانه خود مشغول به کار باشد و مزدی دریافت نکند و چندین زندانی را نیز در همان کارخانه مشغول به کار کند. * آیا برنامههای جدیدی جهت اشتغال زندانیان در دستور کار دارید؟ برای به حداقل رساندن مشکلات زندانیان چه اقداماتی انجام دادهاید؟ هموطنان خیرخواه چگونه میتوانند، در این رابطه با شما همکاری داشته باشند؟ معتقدیم که زندان باید تنها دغدغه زندانیان باشد و مشکلات رفاهی آنان را باید به حداقل برسانیم لذا تعداد رستورانهای زندانها را افزایش داده وهمچنین بیش از 650 فروشگاه در زندانهای کشور راه اندازی کرده ایم. مددجو میتواند با درآمد حاصل از اشتغال برای خود مرغ یا گوشت خریداری کند و در چراغخانه زندان کبابی برای خود طبخ کند و یا حتی اگر غذای زندان را دوست ندارد برای خود غذای آماده یا انواع ساندویچها را خریداری کند. در برخی از زندانها وسایل ورزشی و فرهنگی را ارتقاء داده و در برخی از زندانها نیز سینما وجود دارد و زندانیان میتوانند به تماشای فیلم بپردازند. در تمام سینماها سالن سرپوشیده کشتی وجود دارد و حتی از یکی از زیباترین استخرها را در کانون اصلاح و تربیت تهران داریم بیش از 10 دانشکده در زندانهای سراسر کشور فعال است و مددجویان پس از طی مرحله کنکور میتوانند در این دانشکدهها مشغول به تحصیل شوند.در زمینه ورزشی، قهرمان ملی در بین مددجویان نیز داریم که مربوط به شهرستان بابل است. یکی از بزرگ ترین گروههای موسیقی دف کشور در زندان کردستان هستند و بسیاری از اوقات برای مردم در خارج از زندان، اجرا گذاشته و کسب درآمدی دارند. بزرگترین کارگاه صنایع دستی کشور در زندان اصفهان دایر است و زندانیان هنرجو و کارگر این کارگاه هستند طی 20 ماه بیش از 10 هزار شغل برای زندانیان ایجاد کرده ایم. بزودی کارخانه تولید لامپ یک بار مصرف در بوشهر افتتاح خواهد شد و تعداد زیادی مددجو، مشغول کار خواهند شد. بزرگترین مرغداری خراسان رضوی با تولید روزانه 25 هزار تخم مرغ نیز بزودی به بهره برداری خواهد رسید 100 هزار هکتار باغ پسته در سیستان و بلوچستان وجود دارد که جمعی از زندانیان این استان، آنجا مشغول کار هستند. در 100 نقطه از ایران، زندانیان خارج از زندان مشغول کار هستند ولی هنوز در این زمینه کار فوق العاده ای صورت نگرفته و اگر دستگاههای دیگر پای کار آیند اتفاقات بهتری در این زمینه صورت میگیرد. هموطنان میتوانند برای کمک جهت اشتغال زندانیان و حمایت از خانواده این افراد به نشانی اینترنتیwww.bonyad-taavon.com مراجعه کرده و از طریق شماره حسابهای معرفی شده کمکهای نقدی خود را بپردازند. ........................... گفتگو از فائزه نجارزادگان