"توجه فزونتر اهل قلم و اندیشه به رفتارهای مطلوب اجتماعی ضروری است"
معاون اجتماعی ناجا در یادداشتی بر توجه بیشتر صاحبان قلم و اندیشه و اصحاب رسانه و پژوهشگران به رفتارها و کنشهای مطلوب اجتماعی تاکید کرد و از حمایت ناجا از پژوهشگران و اندیشمندان این حوزهها خبر داد
به گزارش «ـنسیم»، یادداشت سردار سعید منتظرالمهدی را در ادامه می خوانید:
با اندکی جستجو در پایگاههای اطلاع رسانی و در مراکز علمی- تحقیقاتی به حجم انبوهی از داده و اطلاعات دست می یابیم که پیرامون کژکارکردی های اجتماعی ، (social dysfunction ) ، نظیر انواع کجرویها، انحرافات، آسیبها و جرایم اجتماعی و نیز رفتارهای نامطلوب و آزاردهنده میان فردی نظیر خشونت، بی اعتمادی و بی اعتنایی به سرنوشت همنوعان، تهیه، تدوین و ثبت شده است؛ اما چنانچه با مداقه و تأمل بسنده در همان پایگاهها و مراکز و حتی در میان شمارگان فراوان کتاب های به مطبعه سپرده شده به جستجو پیرامون رفتارهای مطلوب اجتماعی، (social Required behavior ( نظیر نوع دوستی، کمک به دیگران درشرایط اضطراری، احساس مسئولیت، بخشش و اغماض و تساهل بپردازیم، تنها به حجم محدود و قلیلی یافته پژوهشی، مقاله علمی و اثر نغز و مستند مکتوب برمی خوریم .
بی گمان این تفاوت بارز و نمایان در حجم اطلاعات مربوط به دو قلمرو مذکور (یعنی رفتارهای نامطلوب و مطلوب اجتماعی) بلافاصله ذهن هر یک از ما را با چند پرسش مهم رو به رو می سازد .
پرسش نخست آن است که آیا این تفاوت ناشی از کم توجهی اندیشمندان متقدم به کنش های مطلوب و فزون توجه آنان به بدکارکردی های اجتماعی بوده است؟ چه، باور بر آن است که اندیشمندان نخستین قلمروهای اندیشگی و دانش، با جهتگیری های فکری خویش "سنت" ماندگاری را بنا می نهند که نسلهای بعدی آنان، اغلب در چارچوب آن رویه و سنت گام فراسو می نهند .
سئوال دوم نیز این است که آیا شیوع زیاد رفتارهای نوع اول و شیوع کمتر کنش های دسته دوم سهم و نقشی در این تفاوت توجه داشته است؟
سئوال سوم اینکه آیا تفاوت در دامنه تاثیر این دو گروه رفتار اجتماعی موجب توجه متفاوت به آن دو شده است؟
در سطوری که در پی می آید در قالب چند بند به اجمال به هر یک از این سه پرسش پاسخ داده میشود .
یک. پاسخ پرسش نخست منفی است. چه، توجه در آرای اندیشمندان و نظریه پردا زان نام آور و بزرگی نظیر آدام اسمیت اقتصاددان، امیل دورکیم جامعه شناس و ژان پیاژه روانشناس، که نظریات آنان سهم و نقش فراوان و بی بدیلی در جهت دهی پژوهش های یک سده اخیر داشته اند، هر یک توجه ویژهای به "رفتارهای اخلاقی" و "کنش های مطلوب اجتماعی" داشته اند و آثار نغز و عمیقی در این خصوص به نگارش در آورده اند .
افزون بر آن، اندیشمندان متقدم تر، به ویژه اندیشمندان مسلمانی همچون امام محمد غزالی، سعدی شیرازی، مولانا، شهید اول و شهید ثانی و ابن رشد نیز تمام تلاش و توجه خود را معطوف نظریه پردازای پیرامون روش ها و ساز و کارهای بسط و توسعه رفتارهای مطلوب اجتماعی (اخلاقیات) نموده اند .
پس، از این مختصر می توان نتیجه گرفت که کم توجهی محققان و مولفان معاصر به رفتارهای مطلوب اجتماعی را نمیتوان در سنت پیشینیان جستجو کرد و لاجرم باید علت را در جای دیگر جست .
دو. داوری پیرامون میزان شیوع واقعی هر یک از دو نوع رفتار پیش گفته (یعنی رفتارهای مطلوب و نامطلوب) چندان سهل نیست. با وجود این، تامل در اعداد و ارقام مربوط به کنش های نوع دوستانه مردم جهان، چنین می نمایاند که "کمیت" اینگونه رفتارها، حتی اگر کمتر از کمیت رفتارهای اجتماعی نامطلوب باشد، اما باز هم از فراوانی بالایی برخوردار است .
از آن گذشته، آنچه رفتارهای مطلوب اجتماعی را در خور اهمیت میسازد "کیفیت" آنها است و نه کمیت و پسامد آنها. چه بسا یک کنش مطلوب اجتماعی آنچنان اثرات ژرفی را بر زندگی جمعی از آدمیان بر جای می گذارد که ردپای آن را تا سالیان متمادی می توان مشاهده نمود .
بنابراین، این عامل (یعنی کمیت وقوع کنش های کژسازگارانه و نامطلوب) هرگز نمی تواند توجیه مناسبی برای کم توجهی صاحبان قلم و اندیشه به کنش های مطلوب و فزون توجهی آنان به کنش های نامطلوب باشد .
سه. هر دونوع کنش بر زندگی یکایک ما ساکنان کره خاکی تاثیر می گذارند، یعنی همانگونه که وقوع یک قتل، یا یک تجاوز به عنف، در دورترین جای دنیا می تواند یکایک ما را متاثر و متالم سازد، نجات جان کودکی که در زیر آوار حاصل از بمباران یک رژیم نژادپرست گرفتار شده است نیز میتواند هر یک از ما را خرسند و خوشحال سازد .
همچنین همانگونه که در بند قبل یادآوری شد ارزش و اهمیت کنش های مطلوب، از حیث شمول تاثیر، اغلب بیش از کنش های نامطلوب است؛ از همین روی، به تعبیر کتاب انسان ساز و اخلاق پرور قرآن، نجات جان یک انسان (بعنوان نمونه ای از رفتار اجتماعی مطلوب) همانند نجات جان شمار فراوانی از آدمیان است .
چهار. پس اگر هیچ یک از سه عامل پیش گفته دلیل اصلی روی آوردن فزونتر اهل قلم و دانش و نظر به کنش های نامطلوب، به جای کنش های مطلوب، نیست علل اصلی آن را باید در چه عوامل دیگری جستجو کرد؟ به باور راقم این سطور یکی از مهمترین دلایل توجه اهل قلم و اندیشه، بویژه اصحاب رسانه به کنش های کژروانه و نامطلوب، آن است که اینگونه کنش ها از "بار هیجانی" بیش تری برخوردارند و لاجرم سریع تر مورد توجه افکار عمومی قرار می گیرند .
چه، به زعم روانشناسان اجتماعی موضوعات و پدیده هایی که از بار هیجانی منفی برخوردارند، به سبب آنکه بیش از سایر موضوعات با "امنیت" مردم ارتباط مییابند، اطلاعات مربوط به آنها زودتر در نظام شناختی پردازش میشوند و در نتیجه سریع تر دریافت و ادراک میشوند؛ از آن گذشته، به نظر می رسد دسترسی به اطلاعات مربوط به رفتارهای نامطلوب اجتماعی اندکی سهلتر از دسترسی به اطلاعادت مربوط به رفتارهای مثبت است .
از همین روی، برخی محققان و صاحبان قلم ممکن است برای به سرانجام رساندن سریع تر آثار خود ( اعم از مقاله، کتاب، پژوهش گزارش و ...) سراغ رفتارهای نامطلوب اجتماعی بروند .
پنج. گرچه به سبب عواملی که از آنها سخن به میان آمده، اصحاب قلم و رسانه و محققان و اندیشمندان، رفتارهای منفی و نامطلوب اجتماعی را بیش از رفتارهای مطلوب در کانون توجه پژوهش و مداقه خود قرار می دهند، اما برای بسط و توسعه رفتارهای مطلوب اجتماعی ناگزیر اینگونه رفتارها نیز، هم باید مورد کاوش و مداقه روشمند قرار گیرند و هم باید اطلاعات فزونتری پیرامون آنها چاپ و منتشر شود. چه، بسیاری از کنش های اجتماعی تابع قانون "سرایت" هستند و لاجرم وقتی اطلاعات بسنده ای پیرامون آنها منتشر شود سریع تر در جامعه شیوع پیدا می کنند. از آن گذشته، پرداختن به رفتارهای مطلوب اجتماعی و معرفی "الگوهای ناب (تیپیکال)" اینگونه رفتارها، حداقل بخشی از اثرات منفی حاصل از نشر اخبار و اطلاعات مر بوط به کنش های منفی را از میان میراند و فضای ذهنی مخاطبان را تلطیف می کند .
به همین سبب، راقم این سطور در پی آن است تا طی چند نوشتار برخی از رفتارهای مطلوب اجتماعی را مورد تحلیل قرار دهد، از صاحبان قلم و اندیشه و اصحاب رسانه و پژوهشگران مختلف نیز انتظار دارد تا آنان نیز بیش از پیش این قلمروها را مورد مداقه قرار دهند. مضافاَ ما در نیروی انتظامی آماده ایم از پژوهشگران و اندیشمندانی که این قلمروها را مورد تامل قرار می دهند، حمایت نماییم.