مصاف "سایتهای همسانگزینی" با سایتهای همسریابی غیرمجاز
گزارش «نسیم»، از اهداف و ابعاد طرح مشترک وزارت ورزش و جوانان و سازمان تبلیغات اسلامی، برای ساماندهی جریان همسریابی/ آیا "طرح ملی همسانگزینی" به ازدواجهای "به هنگام و آگاهانه" کمک خواهد کرد؟
گروه اجتماعی - مهتاب چابک
"فعالیت 300 سایت همسریابی غیرمجاز"؛ این تیتر تکراری رسانههاست که بارها در یک سال اخیر به عنوان هشدار برای جوانان از زبان مسئولان وزارت ورزش و جوانان مطرح شده است. سایتهایی رنگارنگ با گزینههایی به ظاهر رؤیایی که در موارد قابل توجهی، با روشهای در پیش گرفته شده برای همسریابی، حیا و عفت زن ایرانی در در آنها زیر سوال رفته است! پایگاههایی که البته برخی از آنها از نام معصومین (ع) و آیات قرآن کریم هم برای موجه نشان دادن فعالیت غیرقانونی خود استفاده میکنند.
در حالی سایتهای همسریابی مدعی هستند، به راحتی و با چند کلیک میتوانند راهگشای جوانان برای انتخاب همسر و تشکیل زندگی پایدار باشند، اما اخبار منتشر شده از کلاهبرداری و سوء استفاده در این سایتها خلاف این ادعا را ثابت میکند.
* مسئول مقابله با سایتهای همسریابی غیرقانونی کیست؟!
برخی سایتهای هسریابی مدعیاند که از وزارت ارشاد مجوز دارند و به صورت قانونی اقدام به همسریابی برای جوانان و حتی ازدواج موقت میکنند، اما وزارت ارشاد حرف دیگری میزند؛ این وزارتخانه تأکید میکند که وزارت ورزش و جوانان مسئول اعطای مجوز به این سایتها و نظارت بر آنها برای جلوگیری از اعمال مجرمانه است، از طرف دیگر وزارت ورزش و جوانان پلیس فتا را مسئول فیلترینگ اینگونه سایتها معرفی میکند.
محمود گلزاری معاون ساماندهی امور جوانان وزیر ورزش و جوانان معتقد است؛ «به نظر میرسد ساز و کاری برای تعطیل کردن این گونه سایتها وجود ندارد! بارها جلسات متعددی با پلیس فتا، پلیس امنیت اخلاقی و سازمان بازرسی داشتهایم، اما اقدام اساسی و عملی را برای مقابله با این سایتها شاهد نبودهایم».
وی در پاسخ به این سوال خبرنگار «نسیم» که "مشکل کار کجاست و چرا فعالیت این گونه سایتها همچنان ادامه دارد؟" میگوید: «برخیها میگویند با فیلتر کردن نمیتوان مشکلی را حل کرد. در مقابل برخی از مدیران این سایتها هم اعلام میکنند که از وزارت کشور مجوز داریم! متاسفانه این سایتها علاوه بر گرفتن هزینههای زیاد، با نشان دادن وجهه دینی سایت خود، اقدام به صیغه نیز میکنند».
معاون وزیر ورزش و جوانان همچنین از ناهماهنگی دستگاهها در مقابله با این سایتها انتقاد میکند و تصریح می کند که «ما خواستار این هستیم که دوباره جلسهای با سازمان بازرسی، پلیس فتا و پلیس امنیت اخلاقی داشته باشیم تا بار دیگر روند فعالیت این سایتها را بررسی کنیم».
گلزاری البته از وضعیت فیلتر شدن این سایتها نیز ابراز بیاطلاعی و تأکید میکند: «هیچ آماری از سایتهای همسریابی غیرقانونی که فیلتر شده باشند، در دست نداریم».
* طرح ملی "همسانگزینی"؛ نسخه درمانی دولت برای همسریابی جوانان
رواج سایتهای همسریابی غیرمجاز از طرفی و بالا رفتن سن ازدواج جوانان از سوی دیگر که در مورادی به دلیل ترس از انتخاب مناسب یا مشاهده موارد شکست خورده در ازدواج است، وزارت ورزش و جوانان و سازمان تبلیغات اسلامی را بر آن داشته تا برای حل معضل ازدواج جوانان به ویژه انتخابگری صحیح و ازدواج مستحکم، به فکر اجرای "طرح ملی همسانگزینی" بیفتند. آنطور که مسئولان مجری طرح میگویند، افزایش شانس انتخاب شدن یا انتخاب کردن آگاهانه برای دختران و پسران و نیز "خانوادهمحور بودن" را میتوان مهمترین تفاوت این نسخه با سایتهای همسریابی عنوان کرد.
معاون امور جوانان وزیر ورزش و جوانان، نهم مهرماه امسال در افتتاحیه "طرح ملی همسانگزینی" به مهمترین چالشهای موجود در زمینه ازدواج جوانان اشاره کرد و گفت: «هماکنون 20 درصد ازدواجها در کشورمان به طلاق منجر میشود و سالانه 800 هزار واقعه طلاق ثبت میشود و 15 درصد طلاقها نیز در سال اول ازدواج به وقوع میپیوندد؛ علت اصلی این وضعیت، ازدواجهای ناآگاهانه و انتخابهای غیرصحیح است که ضرورت "مشاوره پیش از ازدواج" را نشان میدهد».
گلزاری در عین حال تأکید کرد که «این طور نیست که هر کسی تابلوی مشاوره را بالا برد، صلاحیت علمی مشاوره قبل از ازدواج را در کنار سایر عرصههای مشاوره داشته باشد» و ادامه داد: «در طرح ملی همسانگزینی، واسطههایی که مورد اعتماد و آموزشدیده و آگاه هستند، در امر ازدواج و کمک به انتخاب آگاهانه فعالیت خواهند کرد ... حلقهای از مشاوران، وظیفه آموزش این واسطهها را در این طرح بر عهده دارند و خانوادهها و رضایت آنها نیز در این جریان نقش کلیدی دارد».
* سه گام برای همسانگزینی
آنطور که از فلوچارت طراحی شده توسط معاونت امور جوانان وزارت ورزش و جوانان و سازمان تبلیغات اسلامی برداشت میشود، نحوه فعالیت سایتهای همسانگزینی در طرح ملی همسانگزینی، به این صورت است که در گام اول نرمافزاری تحت عنوان "همسان گزینی" در اختیار واسطه های ازدواج قرار میگیرد و اطلاعات مراجعان در این نرمافزار ثبت و نگهداری میشود. در گام دوم، واسطهها از طریق اطلاعات به دست آمده افرادی را که شباهت بیشتری به هم دارند، به یکدیکر معرفی کرده و با رعایت محرمانه بودن اطلاعات و اخذ اجازه از دیگر واسطهها به اطلاعات بانکهای یکدیگر دسترسی پیدا میکنند و در گام سوم و پایانی، افرادی که توسط واسطهها به یکدیگر معرفی شدهاند، با گرفتن مشاوره از مراکز خدمات مشاوره پیش از ازدواج و همچنین با به میان آمدن خانوادهها و آشنایی بیشتر دو خانواده، در مسیر نهایی ازدواج قرار میگیرند.
* چه کسانی میتوانند در سایتهای همسانگزینی ثبتنام کنند؟
ضلع مهم این سایتها، ثبتنام کنندگان آنها هستند؛ جوانان مجردی که تاکنون ازدواج نکردهاند و یا اشخاصی که بنا به دلایلی از همسر خود جدا شده یا همسر آنها فوت شده است، میتوانند از طریق سامانه همسانگزینی مشخصات خود را به نزدیکترین واسطهای که در محل سکونت و یا کار وجود دارد، بفرستند.
مدیرکل دفتر ازدواج و تعالی خانواده وزارت ورزش و جوانان، در تشریح جزئیات فعالیت سایتهای همسرگزینی به خبرنگار «نسیم» میگوید: «پلیس فتا و مراجع قضایی به ما اعلام کردهاند که باید قانون و ساختاری در زمینه سایتهای همسریابی ایجاد شود تا ما بتوانیم سایتهای قانونی همسریابی را از سایتهای غیرقانونی تفکیک کنیم».
بهمن بهمنی با اشاره به روند پیگیری این موضوع میگوید: «پس از این گفتگوها زمینه را بررسی کردیم و به این نتیجه رسیدیم که اگر قرار است سایتی تحت عنوان آشنایی جوانان و ازدواج رسمی، فعالیت کند باید چه ویژگیهای داشته باشد تا با فرهنگ ایرانی اسلامی، آموزهای دینی، عقل سلیم و دانش حرفهای در زمینه مشاورههای پیش از ازدواج سازگاری داشته باشد؛ پس از بررسی های لازم و طی رایزنیهایی با مدیران سایتهای همسریابی معتبر، به یک چارچوب و الگو رسیدیم؛ در فعالیت سایتهای همسرگزینی باید یک فرایند آشنایی برقرار شود که "راستیآزمایی، خانوادهمحور بودن، ارائه خدمات مشاوره و واسطین معتبر" از مولفههای مهم آن محسوب میشود».
* مراحل آشنایی دختر و پسر از ابتدا تا انتها/ نظارت بر سایتها توسط وزارت ارشاد یا قوه قضائیه
مدیرکل دفتر ازدواج وزارت ورزش و جوانان درباره مراحل آشنایی افراد دراین طرح نیز توضیح میدهد و میگوید: «واسطان ازدواج که افرادی معتبر هستند، طی یک فرایند مشخص افراد را به قصد آشنایی و انتخاب همسر و نه به نیت دوستی، به هم معرفی میکنند و به آنها کمک میکنند که چطور به متغیرهای مهم توجه کنند و با هم حرف بزنند و همدیگر را با حسن نیت ارزیابی کنند».
وی ادامه میدهد: «دختر و پسر پس از آشنایی مقدماتی اگر شباهتی در یکدیگر احساس کردند، باید خانوادهها را در این مرحله وارد کنند؛ انتظار میرود ازدواجهایی که از این طریق صورت میگیرد، از احتمال صحت و سلامتی بیشتری برخوردار باشد».
بهمنی همچنین درباره امنیت اطلاعات شخصی افراد و نیز نحوه نظارت بر سایتهایی که در طرح ملی همسانگزینی فعالیت خواهند کرد، میگوید: «سرور سایتها باید به طور متمرکز و در جای امنی قرار بگیرد تا اطلاعات شخصی افراد دست هرکسی نیفتد؛ سایتها توسط انجمن حرفهای که از خود مدیران سایتها تشکیل میشود، نظارت خواهد شد و نظارت اصلی را هم ممکن است وزارت ارشاد یا قوه قضائیه به عهده بگیرند».
وی در پاسخ به این سوال که کسانی که مدیریت اینگونه سایتها را برعهده دارند باید چه ویژگی هایی داشته باشند؟ تصریح میکند: «اولاً افراد باید مجوز فعالیت رسمی خود را از وزارت کشور بگیرند، ثانیاً باید صلاحیت مدیران توسط قوه قضائیه و وزارت دادگستری تأیید شود و گواهی عدم سوء پیشینه بگیرند، ثالثاً افراد داوطلب برای راهاندازی اینگونه سایتها باید دفتر داشته باشند».
* افتتاح سایتهای همسانگزینی تا دو ماه آینده
اما آخرین خبری که از این سایتها منتشر شد، مربوط به اظهارات معاون ساماندهی امور جوانان در حاشیه همایش بهداشت روان است؛ گلزاری 27 مهرماه اعلام کرد که «سایتهای همسان گزینی تا دو ماه آینده راهاندازی میشود» و این نکته را هم اضافه کرد که «300 معرف و واسطه ازدواج، در طرح ملی همسانگزینی در حال آموزش هستند».
آنطور که از صحبتهای معاون وزیر ورزش و جوانان و مدیران ارشد این وزارتخانه نوپا برمیآید، گویا فعلاً ساز و کار عملی و مشخصی برای مقابله با سایتهای همسریابی غیرمجاز وجود ندارد و دستگاههای مسئول هم هرکدام منتظر دیگری ایستادهاند تا معجزه شود! اما شاید شناخته شدن سایتهای معتبر، قانونی، علمی و متناسب با فرهنگی بومی مردم ایران، بتواند علاوه بر ازدواجهای آگاهانه و به هنگام، زمینه کمرنگ شدن سایتهای غیرقانونی را هم فراهم کند.
هرچند بیم آن هم میرود که با رونق گرفتن سایتهای "همسانگزینی" و اقبال مردم و جوانانشان به آنها، سایتهای غیرمجاز هم در سایه این پایگاههای معتبر و با سوء استفاده از اعتبار آنها به فعالیتهای خود ادامه دهند؛ نکتهای که ضرورت نظارت دقیق توسط مسئولان اجرای طرح و پرهیز از کلیشههای اداری و سازمانی را بیش از پیش گوشزد میکند. از سوی دیگر، طرح ملی همسانگزینی هنوز در ابتدای راه است و جای خالی اطلاعرسانی دقیق و گسترده به مردم درباره شیوه کارکرد آن احساس میشود. حال باید منتظر ماند و دید که طرح مشترک وزارت ورزش و جوانان و سازمان تبلیغات اسلامی به کجا میرسد و آیا گرههای ازدواج جوانان را به وژه در حوزه "ازدواج آسان، به هنگام و آگاهانه" رفع خواهد کرد؟