رضاداد: آموزش و پرورش در طول سال به تولید فیلمهای آموزشی بیشتر توجه کند
دبیر جشنواره فیلم فجر، با اشاره به تأثیرگذاری جشنوارههای سالانه فیلمهای آموزشی و تربیتی "رشد" بر قشر کودک و نوجوان گفت: آموزش و پرورش باید بر اهداف اصلی خود در این زمینه تمرکز کند
علیرضا رضاداد دبیر جشنواره فیلم فجر در گفتگو با خبرنگار «نسیم»،با شاره به برگزاری چهل و چهارمین جشنواره فیلمهای آموزشی و تربیتی "رشد" در هفتههای اخیر، به ارزیابی وضعیت فعلی فیلمهای علمی، آموزشی و تربیتی در کشور پرداخت؛ وی معتقد است که برای ارتقای سطح کیفی آثار آموزشی آموزش و پروش باید به تولیدات در طول سال، چندین برابر اجرای جشنواره رشد توجه شود.
* نسیم: به عنوان یک هنرمند، جشنواره فیلم "رشد" را از چه زمانی به یاد دارید و زمینه و هدف از شکلگیری آن چه بوده است؟
من جشنواره "رشد" را از سی و چند سال پیش که آغاز فعالیت من در گروه کودک و نوجوان شبکه اول بود، به یاد دارم و در جریان هستم. جشنواره فیلم رشد در آغاز فعالیتش یکی از حلقههای مرتبط نظام آموزشی و پرورشی کشور تعریف شده بود. جشنوارهای که با تغییر رویکردهای آموزشی و پرورشی در کشور محلی برای ارزشیابی و سیاستگذاری تولیدات آموزشی و پرورشی و ایجاد همسویی این تولیدات با نیازهای آموزشی و پرورشی بود.
نظام آموزشی، قابلیت استفاده از ظرفیتهای رسانههای تصویری را پیدا کرده بود و این جشنواره باید به توانمندسازی این ظرفیتها کمک میکرد. در کنار این ظرفیت، توامندسازی در تولید و تربیت نیروی انسانی تکنولوژیست آموزشی نیز باید با همین هدف مورد توجه قرار گرفته بود.
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تمرکز این جشنواره بر تولیدات آموزشی بود، چرا که تولیدات سینمایی ایران چندان تناسبی با اهداف آموزشی و پرورشی نداشتند و عمدتاً مسیر سینمای ایران پیش از انقلاب مسیری غیر از اهداف تربیتی و پرورشی طی میکرد. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی که سینمای ایران ابعاد گوناگونی به خود گرفت و رشد چشمگیری پیدا کرد و مراکزی نظیر انجمن سینمای جوان و مرکز سینمای مستند تأسیس شدند، جشنواره فیلم رشد ظرفیتهای جدیدی پیدا کرد و توانمندتر از قبل شد.
* به نظر شما، سازمان سینمایی چه حمایتی می تواند از این جشنواره کند؟
همه جشنوارههایی که در کشور برگزار میشود، به گونهای در زنجیره اهداف فرهنگی، هنری و آموزشی کشور قرار دارند و هرکدام یک بخش از مأموریتهای ارتقای فرهنگی هنری و آموزشی کشور را تعقیب میکنند و مورد توجه سازمان سینمایی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی هستند؛ لذا این سوال که آیا سازمان سینمایی قصد حمایت دارد یا نه، اساساً موضوعیت ندارد. چراکه نفس برگزاری این جشنوارهها به معنی لزوم و توجه و حمایت سازمان سینمایی است.
اما از جهت حمایت مالی، باید گفت بودجههایی حمایتی سازمان سینمایی عموماً باید مصروف حمایت از بخش خصوصی شود و جشنواره فیلم رشد که توسط دولت و معاونت پژوهشی وزارت آموزش و پرورش برگزار میشود، بهتر است ضمن حفظ هماهنگیها با سیاستهای کلی سازمان سینمایی منابع مالی مورد نیازش را از خود آموزش و پرورش تأمین کند و در صورت عدم تأمین منابع مالی از سوی آموزش و پرورش، سازمان سینمایی باید پیگیری کند که چرا منابع مالی لازم برای برگزاری این جشنواره فراهم نشده است و تا حد مقدور به برگزاری آن کمک کند.
این رویه که سازمانها و نهادهایی دولتی هم بخواهند با اتکا به منابع ناچیز وزارت ارشاد فعالیت فرهنگی هنری و آموزشیشان را انجام دهند، چندان پایدار نیست. همه سازمانها و نهادها و ارگانها باید خود را علاقهمند و معتقد به فعالیت فرهنگی هنری با بودجههای اختصاصی خود در چهارچوب سیاستهای کلان فرهنگی کشور و وزارت ارشاد بدانند.
* راهکار ارتقای کیفیت فیلمهای آموزشی در سطح کشور چیست؟
حلقه برگزاری جشنواره، یک حلقه پیشینی نسبت به تولید است؛ متأسفانه در طول سالهای پس از انقلاب، آموزش و پرورش تمرکزش به جای تولید و ارتقا بخشیدن به تولیدات آموزشی و فرهنگی بر روی برگزاری جشنواره بوده است، در حالی که جشنواره رشد باید محل ارزشیابی فعالیت خود آموزش و پرورش در خصوص میزان مشارکتش در تولیدات آموزش و پرورشی باشد.
اگر سازمان سینمایی و موسسات وابسته به آن، هیچ تلاشی و کوششی در جهت تولید و حمایت از تولید در سینمای ایران و ارتقای کیفی محصولات نکنند، برگزاری جشنواره فیلم فجر بیمعنی خواهد بود.
هچنان که جشنواره فیلم فجر ارزیابی کارنامه میزان تلاش سینمای ایران و مدیریت آن در ارتقای سینمای ایران است، جشنواره رشد هم باید همین نسبت را با تولیدات آموزشی پرورشی برقرار کند و اگر برگزارکنندگان جشنواره رشد A واحد هزینه برای برگزاری میکنند، باید 100 برابر آن هزینه کنند برای تولید، حمایت از تولید و ارتقا کیفی تولیدات.
راهکار من ساده است؛ معاونت پژوهشی آموزش و پرورش به اهداف اصلی خود در این زمینه تمرکز کند، یعنی ابتدا نیازسنجی، سپس زمینهسازی برای تولید و حمایت از تولید، تبادل تولیدات با سایر نهادهای علمی آموزشی و فرهنگی کشور و جهان و نهایتاً برگزاری جشنواره. چون جهان امروز جهان حاکمیت رسانههای تصویری است، ولی نظام آموزشیمان را در دوران متن زندانی نگه داشتهایم. امروز فرزندان ما، پیش از سوادآموزی در حال آموزشپذیری از رسانهها هستند و از طریق رسانهها به خودآموزی دست پیدا کردهاند؛ راهکارهای ما باید متناسب با وضعیت آموزشپذیری جهان امروز باشد.
* بازار فیلمهای آموزشی در کشور الان چه وضعیتی دارد؟
مگر این بازار الان وجود دارد که بخواهیم درباره مناسب بودن آن صحبت کنیم؟ ما الان این بازار را از دست دادهایم. قبلاً در کلاس درس اگر بچهها علوم میخواندند، فیلمهایی بود که این آموزشها را میداد. الان حتی مانند آن سالی که چند فیلم کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ساخته میشد، دیگر ساخته نمیشود. چه رسد به تولید سامانمند فیلمهای آموزشی. فیلمهای آموزشی سهم ناچیزی در تولیدات فرهنگی دارند و آن سهم ناچیز هم ناشی از تولیدات پراکنده و غیرهمسو و غیرهدفمند است.
* به نظر شما، فرهنگیان فیلمساز چه نقشی میتوانند در تولید آثار آموزشی داشته باشند؟
نقش اصلی به عهده فرهنگیان است، اما نه اینکه فرهنگیان الزاماً فیلمساز شوند. فیلمسازی یک کار است که ممکن است در بین شاغلین آموزش و پرورش باشد و ممکن است نباشد. امروز آموزش و پرورش فیلمساز تربیت میکند و نه استخدام. فرهنگیان باید نیازها را برجسته کنند و کاری کنند که فیلم آموزشیسازان با تولیدات خود آن نیازها را برطرف کنند. هرکدام از فرهنگیان هم که از قدرت خلاقانه برای تولید فیلم برخوردار باشند، راه خود را برای ورود به این دنیای جدید باز میکنند.