متخصص علوم رفتاری: نیازمند نهضت پیشگیری اجتماعی از خشونت هستیم
دکتر قبیتی در گفتگو با «نسیم»: فقدان آموزشهای اجتماعی و عدم استفاده از مهارتهای زندگی جامعه را به سمت خشونت و پرخاشگری برده است/ در مدارس، خانوادهها و در رسانههایمان مهارت کنترل خشم را باید آموزش دهیم
گروه اجتماعی خبرگزاری «نسیم» ، این روزها درباره افزایش و یا کاهش میزان وقوع 10 جرم اول مانند ضرب و جرح عمدی، توهین به اشخاص عادی، سرقت و ... آمارهای متفاوتی از طرف مسئولان ارائه میگردد. محمد باقر الفت معاون اجتماعی قوه قضائیه معتقد است میزان وقوع ده جرم اول در سه ماهه نخست سال 94 نسبت به مشابه آن در سال گذشته 15 درصد افزایش یافته است. از سوی دیگر سردار حسین اشتری فرمانده نیروی انتظامی با قاطعیت بیان میکند میزان وقوع چنین جرمهایی در 6 ماه نخست سال 94 نسبت به مشابه سال گذشته، 7 درصد کاهش یافته است. حال این تناقض مطرح میشود که آنچه مردم در جامعه از نزدیک لمس میکنند واقعیت دارد یا آمار مسئولان؟ و کدام یک از این آمارها و گزارشهای رسمی درست است؟ آیا جامعه به سمت خشونت و پرخاشگری میرود یا خیر؟
دکتر مریم قبیتی روانشناس و استاد دانشگاه در این زمینه به «نسیم» گفت: آماری که معاونت پیشگیری قوه قضائیه ارائه دادند و آمارهای دیگری که وجود دارد بیانگر این است که جامعه ما به سمت خشونت و عصبانیت میرود. حالا چه بحث نزاعهای دسته جمعی بیشتر مطرح شود یا اینکه بحث نزاعهای فردی عنوان گردد. وقتی ما درباره نزاعهای دسته جمعی صحبت میکنیم، بحث کلا به سمت مسائل جامعه شناختی میرود. در واقع اگر بخواهیم از لحاظ روانشناسی این موضوع را بررسی کنیم به این سوالات میرسیم که واقعا چرا افراد جامعه ما در انتخابهای رفتاریشان کم طاقت هستند و خشونت را انتخاب میکنند؟ چرا توان اینکه با هم خوب مدارا بکنیم را نداریم؟
این استاد دانشگاه بیان داشت: وقتی افراد با هم دعوا میکنند به جای اینکه سراغ گفتوگو کردن، مدارا کردن، همدلی کردن و یا توافق کردن بروند میخواهند از یک نیرو یا قدرتی برای اثبات حرفشان استفاده کنند و رو به کتک زدن و پرخاشگری میآورند. این قضیه یک قسمت عمدهاش به دلیل پایین آمدن سطح تحمل افراد، وجود اضطرابها و عدم امنیت روانی میتواند باشد که دلایل فردی، اجتماعی و فرهنگی خیلی زیادی دارد. این خشمی که ما به این صورت ابرازش میکنیم مطمئنا به شیوههای معقولانهای قابل کنترل و مدیریت هست. این مسئله مطرح است که چرا ضرورتی برای مدیریت خشم نمیبینم؟
در مدارس، خانوادهها و رسانهها مهارت کنترل خشم را آموزش بدهیم
قبیتی میافزاید: در مواجه با ناهنجاریهای ترافیکی و برخوردهای اجتماعی در جامعه در تقابل با یک فرد ناشناس به برخورد فیزیکی رو میآوریم. اینها در واقع ناتوانیها و عدم آموزشهای اجتماعی ما برای استفاده از مهارتهای زندگی است. در مدارس، خانوادهها و در رسانههایمان مهارت کنترل خشم که یکی از مهارتهای مهم است را باید آموزش بدهیم. متاسفانه فردی که در روز 8 ساعت تلویزیون نگاه میکند صحنههای زیادی که مصداق خشونت دارند را میبیند. با در نظر گرفتن اینکه یکی از آثار تماشای تلویزیون همذات پنداری با هنرپیشهها و سوژه فیلم هست، این خطر وجود دارد که طبق تحقیقاتی که انجام شده هر چه میزان تماشای تلویزیون بیشتر باشد احساس خوشبختی نیز کمتر خواهد شد. متاسفانه اخبار ما پر از صحنههای ناخوشایند است.
قبیتی بیان داشت: زمانی که میخواهیم فیلمها و سریالهای خود را تراژیک کنیم به سمت صحنههای خشونت میرویم. وقتی میخواهیم قربانی را نشان دهیم حتما باید یک صحنه خشونت باری نشان داده شود، اینها بیتاثیر نیستند. در کشورهای دیگر وقتی قرار است صحنه-های خشونتبار را نشان بدهند از چند دقیقه قبل آلارمی در گوشه تلویزیون ظاهر میشود که به تماشاچی هشدار لازم داده میشود و بیننده میتواند انتخاب کند که آن صحنه را ببیند یا نبیند.
تغییرات سبک زندگی بر شیوه رفتار انسانها تاثیر میگذارد
این روانشناس پیرامون ارتباط تغییر سبک زندگی با افزایش خشونت در نسلهای جدید بیان کرد: تغییر سبک زندگی که صد در صد در شیوه رفتار انسانها تاثیر دارد یعنی هم رفتار انسانها سبک زندگی شان را مشخص میکند و هم سبک زندگی در انتخاب رفتار تاثیر میگذارد. ما نیازهای متفاوتی را داریم که رفتارهای ما معطوف به تامین این نیازها است. یکی از آنها نیاز به لذت و تفریح هست، دیگری نیاز به قدرت و موفقیت است. نیاز به اختیار و آزادی، نیاز به بقا و سلامتی و نیاز به تعلق را هم داریم.
وی افزود: مطمئنا وقتی از نظر سبک زندگی فرد به صورت موثر نیاز به لذت و تفریحش ارضا نمیشود یا یک فعالیت بدنی و ورزشیای که از آن احساس رضایت و خود ارزشمندیداشته باشد را انجام نمیدهد به همان صورت هم سطح خشونت و آستانه تحملش پایین میآید. اما آن افرادی که ورزش میکنند و به صورت خیلی عینی تری رفتار محبت آمیز با اطرافیانشان دارند افراد خیلی آرام تر و دارای قدرت بیشتری در کنترل هیجانها و احساسات هستند.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: در بحث شبکههای اجتماعی افراد مدام در حال دریافت مطالب متفاوتی از یک شعر عاشقانه و خیلی لطیف، جوک و مطالب غمگین تا اخبار متفات هستند. ببینید شما با پنج دقیقه مطالعه در این شبکهها چقدر اغتشاش فکری برای خودتان ایجاد کردهاید. اینکه شما وقتی دارید یک متن حزن انگیزی را میخوانید شما در واقع دارید فیزیولوژی خود را به سمت غمگین بودن سوق می-دهید. شما میتوانید یک موسیقی بشنوید که گریه کنید، میتوانید یک جوک را بخوانید و قه قه بخندید و این بیثباتی در واقع فرآیندهای فیزیولوژیکی شما را مدام تغییر میدهند و در نهایت اثر مستقیمی بر آستانه تحمل میگذارند.
ابزارها را کنترل کنیم نه آنکه ابزارها ما را کنترل کنند
وی در ادامه بیان کرد: اینکه ما یکباره بگوییم که تقصیر شبکههای اجتماعی هست و من تقصیری ندارم خوب شما هم آدمهای موفقی را میبینید که از این شبکه ها استفاده میکنند که مشکلی هم ندارند. یعنی مدیریت زمان و مدیریت احساسات دارند. آنها هستند که این ابزارها را کنترل میکنند نه اینکه ابزارها آنها را کنترل کنند. من فکر میکنم که اگر بخواهیم مدام تقصیر پرخاشگر بودنمان، تقصیر قانونگریز بودنمان و تقصیر بی ثبات بودن رفتارمان را به گردن ابزارهایی مانند ویدئو، ماهواره و الان هم شبکههای اجتماعی بیاندازیم خوب تکنولوژی پیشرفت میکند. تکنولوژی آمده است که به من خدمت کند ولی من هستم که دارم به آن خدمت میکنم. من فکر میکنم اگر افراد مهارت خود آگاهی و مهارت هوش اجتماعی را کسب کنند میتوانند نیازها و هیجاناتشان را مدیریت کنند و با رفتارهای موثری که نیازهایشان را ارضا کند آشنا شوند. در این صورت اگر ابزارها و تکنولوژیها و شبکهها از این هم توانمندتر شوند، افراد در برابر آنها میتوانند تعیین کننده باشند.
به مشاورین و متخصصین روانشناسی مراجعه کنید
قبیتی پیرامون روشهای پیشگیری از خشونت بیان داشت: اگر با فردی به تندی برخورد کردم یا در خانواده پرخاشگری کردم نشان دهنده این است که سیستم روانی و رفتاری ما مشکل پیدا کرده و باید به متخصص مربوطه به یک مشاور و روانشناس مراجعه کنم. سراغ مطالعه کردن بروم و ببینیم که این رفتاری که من فکر میکنم نمیتوانم کنترل بکنم چرا سر میزند؟ چرا من این رفتار را انجام دادم؟ و چگونه میتوانم رفتار مناسب تری را داشته باشم؟ این یک توصیه صد در صدی است که اگر ما برای ابزارمون به متخصص آن رجوع میکنیم وقتی من هم رفتارم یک رفتار اشتباهی است که حداقل خودم از آن رفتاری که دارم راضی نیستم باید یک متخصصی به من کمک کند. حتما یک متخصص علوم رفتاری یک روانشناس میتواند تکنیکهایی را به من آموزش دهد.
این روانشناس در ادامه تصریح کرد: من فکر میکنم به یک نهضت پیشگیری اجتماعی از خشونت نیاز داریم. صدا وسیما در آموزش و فرهنگسازی این تکنیکها میتواند نقش خوبی داشته باشد، باید برنامههایی در تلویزیون ساخته شود تا مراجعه به مشاور فرهنگ سازی شود.
قبیتی در پایان با تاکید بر نقش آموزههای دینی در کنترل خشونت اظهار داشت: در دستورهای دینی کظم غیظ کردن یکی از حسناتی است که دیده نمیشود. چه کسی بیانش میکند؟. نشانه مومن کظم غیظ است یعنی بتواند خشمش را پنهان بکند و مدیریتش بکند ولی این کجا مطرح میشود؟