سایه داعش سال‌ها بر سر خاورمیانه باقی خواهد ماند

گروه بین الملل « نسیم آنلاین »- نشریه آمریکایی «سایفر بریف» در گزارشی به قلم «جیکوب الیدورت»، تحلیلگر اندیشکده واشنگتن پست، نوشت:

در ماه آگوست، باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا به پنتاگون اطمینان داد که داعش محکوم به شکست است. مقامات دولت آمریکا، ژنرال‌ها و افراد صاحب‌نظر در مورد آنچه که احتمال دارد در صورت شکست داعش در عراق و سوریه اتفاق افتد، به بحث و گفتگو نشسته‌اند و با دقت زیادی مشغول نگارش آگهی ترحیم داعش هستند. بر اساس مطالعه اخیر من به عنوان اولین بررسی نظام‌مند بیش از 150 مقاله به زبان عربی (شامل حدود 100 کتابچه که از پاییز گذشته منتشر شده) که این گروه از زمان معرفی خود در ژوئن 2014 منتشر کرده است، به نظر می‌رسد که داعش حتی پس از آنکه از رقه بیرون انداخته شد، تا مدت‌ها به عنوان یک ایده مرگبار، باقی خواهد ماند.

به عبارت دیگر ، در حالی که داعش به عنوان یک دولت به پایان می‌رسد، اما از طرف دیگر به عنوان یک ایده با عواقب کشنده، همچنان به ایجاد و تحریک تروریسم ادامه خواهد داد. در واقع، این گروه احتمالا با اطمینان از اینکه زرادخانه فکری که در حال ساخت آن است، بیش از قلمروی آن دوام خواهد آورد، تفاسیر طولانی و کتابچه‌هایی از رهنمودهای مذهبی منتشر کرده است؛ این در حالی است که این گروه در طول چند ماه گذشته، بزرگترین شکست ارضی خود را متحمل شده است. برای همین، ایده یک خلافت موعود، برای الهام بخشیدن به حملات ادامه پیدا خواهد کرد.

داعش بدون پناهگاه خود در شهر رقه سوریه و موصل در عراق،‌ به طور کامل از بین نمی‌رود بلکه به شاخه‌های ارضی و تروریستی کوچک‌تر متلاشی خواهد شد. دسته‌های داعش می‌تواند بار دیگر در مناطق بی‌ثبات منطقه، مانند آنچه که در حال حاضر در لیبی اتفاق می‌افتد، دوباره به هم بپیوندند و یا اینکه در جاهایی مثل ترکیه و عربستان سعودی، مشکل به وجود آورند. به علاوه، این شاخه‌ها خود را ناب‌تر از داعش عرضه خواهند کرد تا جهادگران را به سمت خود جلب کنند.

با این حال، در اینجا داعش در توانایی خود در تحریک حملات «گرگ تنها» (یک استراتژی بازاریابی که این گروه با ایجاد یک معیار ادبی حول نه تنها خشونت، بلکه جنبه‌های دنیوی‌تر تعریف انحصاری این گروه از اسلام، در ان پیشتاز بوده است، که در گزارش خود آن را مستند نموده‌ام) از گروه‌های وابسته به القاعده متمایز خواهد بود. هر کجا که استراتژی تعمدی داعش در ایجاد یک خلافت-دولت ارضی، دچار لغزش می‌شود، بر استراتژی اضطراری خود، در مورد چگونگی مدیریت و عرضه تصویرش، حتی با شدت بیشتری متمرکز می‌شود.

در این میان، شاخه‌های تروریستی، تاکید داعش برای بسیج کردن پیروان در غرب و خاورمیانه را به منظور تحریک و الهام بخشی به حملات در خارج از کشور بر اهداف فرقه‌ای و غربی، افزایش خواهند داد. تمام فعالیت‌ها از سوی رهبری گروه، تحت جامع‌ترین تعریف داعش از اصل هدایت، یعنی «باقی ماندن و گسترش» مورد تمجید قرار خواهد گرفت. مقاومت و گسترش شاخه‌های داعش، به همراه افرادی که در غرب افکار افراطی پیدا کرده‌اند، روایت «مبارزه به نیابت از خلافت داعش، با هدف ایجاد یک «خلافت جدید» در هر جایی که بهترین ترکیب بی‌ثباتی ارضی و رزنانس نمادین (مانند سوریه یا حتی ترکیه و یا عربستان سعودی در شرایط مناسب) ارائه می‌دهد»، ترویج خواهد داد.

تمام اینها، این سوال را در ذهن ما به وجود می‌آورد که چرا ایده خلافت، تا این اندازه برای داعش و حامیان آن اهمیت دارد؟ قبل از هر چیز باید بدانیم که آنچه که این گروه ترویج می‌کند، یعنی ترکیبی از یک خلافت سلفی (بنیادگرای سنی) آخرالزمانی بسیار خشونت آمیز، بی‌سابقه و بسیار خاص است. این ایده با اینکه بر مبنای دی ان ای سلفی-جهادی یکسانی پایه ریزی شده، با القاعده در تضاد است، و در اصل علاقمند به حمله به غرب و اهداف غربی است. پروژه‌های ارضی القاعده در یمن و سوریه، در تحمیل تفاسیر خشن و تحت الفظی از اسلام، با داعش تفاوتی نداشته اما فاقد اهداف توسعه‌طلبانه و ادعای خلافت بوده است. داعش برای رسیدن به این هدف، سخت تلاش می‌کند تا با کنترل انگیزه‌های مذهبی برند خود، جاذبه آن را برای تازه سربازان سلفی زنده نگه دارد.

«خلافت» داعش، علاوه بر این که یک مفهوم منحصر به فرد به شمار می‌رود، در اهداف خود عملی و قابل اجرا است. برنامه آموزشی داعش که من آن را مطالعه نمودم، بر روی آنچه که آنها آن را «نسل جهادی» می‌نامند، تمرکز دارد. هدف از آن آموزش تمام افراد (کودک تا بزرگسال) است تا هر دو به یک اندازه در حفط متون و اعتقادات مذهبی، همگی تحت عنوان «یک خلافت بر اساس اصول نبوتی» (همانطور که در شعار خود نیز می گویند) مهارت پیدا کنند.

ترویج این خط سیر، همیشه برای این گروه مهم باقی خواهد ماند؛ در حالی که به دنبال شکست‌های ارضی در آینده تغییر می‌کند. داعش پایتخت‌های غربی را مورد هدف قرار داده و در مراکز غیرنظامی رعب و وحشت ایجاد می‌کند. و شاید حتی مهم‌تر از همه، این گروه به چاپ و نشر کتابچه‌های راهنما از مراسم و تفاسیر مذهبی در نشریات دینی قرون وسطایی ادامه دهد. داعش با انجام این کار زاردخانه‌های فکری خود را که برای ارائه سلاح‌های فکری برای حامیان خود ایجاد کرده است، حفظ خواهد کرد.

با پیش‌بینی در مورد آنچه که می‌تواند پس از داعش در سوریه یا عراق رخ دهد، با اینکه برای حذف داعش از میدان جنگ، اتخاذ یک استراتژی فوری ضروری است، اما این کار تنها برای منحرف ساختن استراتژی تعمدی این گروه کافی خواهد بود. برای این منظور، صرفا حمله به مواضع این گروه کافی نیست، بلکه ایجاد اضطراب و نگرانی در مورد آنچه که عرضه می‌کند و همچنین محل انجام این کار، ضروری است.

ایجاد اضطراب و نگرانی در مورد پیام این گروه، مستلزم هدف قرار دادن نه تنها خود پیام، بلکه رسانه‌هایی است که آن را منتشر می‌کنند. رسانه‌های اجتماعی، اینترنت و دامنه سایبری، همگی مرزهایی هستند که داعش و خیلی زود گروه‌های جهادی، برای پیشگام شدن در یک کمپین بازاریابی مناسب‌تر استفاده می‌کنند. بی‌اعتبار ساختن منبع عرضه و انتقال این پیام است که باعث می‌شود خطوط تلاش‌های ما در متوقف کردن داعش جدید، موثر باشد.