(قسمت دوم)

سیاست خارجی فرانسه و تحولات خاورمیانه

کدخبر: 2132972

یکی دیگر از مقاطعی که می‌توان در آن سیاست خارجی فرانسه در حوزه خاورمیانه را بررسی کرد تحولات اواخر ۲۰۱۰ میلادی است که طی آن جنبش موسوم به بهار عربی در شمال آفریقا یا به تعبیری مشرق عربی شکل می‌گیرد.

به گزارش خبرنگار ایسنا، در این سال ابتدا مردم تونس آغازگر تغییر در نظام سیاسی خود می شوند و سپس به دیگر کشورها از جمله مصر و لیبی منتقل می شود. در سایه این جنبش های سیاسی که بعدها با دخالت آمریکا به مهندسی سیاسی و تغییر اهداف مردم مسلمان کشورهای منطقه روبرو شد دولت های بن علی، حسنی مبارک و معمر القذافی در تونس،مصر و لیبی سرنگون می شوند. در ادامه این جنبش ها سوریه نیز شاهد مطالبات سیاسی مردمی می شود اما روند این تحولات در لیبی و سوریه با دو ماهیت و دو شکل متفاوت ادامه می یابد و جنگ های خونینی در این کشورها به وقوع می پیوندد.

جنگ در سوریه به شکلی سریع و فراگیر به وقوع می پیوندد و تاکنون ادامه دارد و به میدانی برای تولد جنبش های تکفیری و مجموعه های تروریستی تبدیل می شود. لیبی نیز از بروز جریان های تروریستی جان سالم به در نمی کند و تاکنون و در حالی که دولتی فراگیر در آن استقرار و ثبات نیافته جنگ همچنان در ان ادامه دارد.

فرانسه از عمق تحولات سیاسی مردمی شمال آفریقا مطلع بود

دولت و موسسات سیاسی و آکادمیک فرانسه در ارتباطی دایمی با تحولات سیاسی شمال آفریقا بوده اند. مصر، الجزایر، تونس و مغرب از حوزه های نفوذ قدیمی فرانسه در شمال آفریقا به شمار می روند. ارتباطات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و علمی این کشورها با فرانسه در پی سیاست نفوذ و استعمار فرانسوی و سپس پایان جنگ جهانی اول بسیار گسترده و عمیق بود. بسیاری از موسسات مطالعاتی و تحقیقاتی فرانسوی از نزدیک شاهد تحولات سیاسی و فکری شمال آفریقا بوده اند. بدون تردید اگر قرار باشد آخرین تحولات فکری و فرهنگی شمال آفریقا را مطالعه کنید باید به مراکز مطالعاتی و مولفات و کتب شرق شناسانی از موسسات مطالعاتی فرانسه مراجعه کنید که سال های سال در این حوزه حضور داشته و کارهای مطالعاتی انجام داده اند، از همین رو انتظار می رفت دولت فرانسه پس از جنبش موسوم به بهار عربی (که بعدها به پاییر یا زمستان عربی شهرت یافت) سیاست هایی دقیق تر و شفاف تری را در این منطقه اتخاذ می کرد به گونه ای که حتی در دراز مدت جایگزین آمریکا در رهبری سیاسی این کشورها شود اما فرانسه سیاست های چالش گرا و بسیار انتقادی در این منطقه در قبال کشورهای عربی و به خصوص کشور سوریه اتخاذ کرد. این در حالی است که با آغاز این جنبش سیاسی در شمال آفریقا، برخی از کارشناسان پیش بینی کرده بودند که این مطالبات و خواسته های سیاسی با هدف و رویکردی دیگر به سرعت به سوریه منتقل می شود تا براساس مناسبات و مصالح بین المللی و منطقه ای، دولت سوریه درگیر بحرانی زودهنگام شده و سپس به سرعت سرنگون شود.

نقد سیاست خارجی فرانسه در خاورمیانه از نگاه دیپلمات های فرانسوی

نقد سیاست خارجی فرانسه از دوران نیکولا سارکوزی و فرانسوا اولاند تاکنون فقط از جانب کارشناسان خارجی نبوده است بلکه از سوی سیاستمداران و کارشناسان فرانسوی که سالها در حوزه خاورمیانه و عرصه سیاست خارجی فرانسه حضور داشته اند نیز بارها و بارها صورت گرفته است. یکی از آنها مربوط به مجموعه ای متشکل از بیست سیاستمدار سابق و دیپلماتهای شاغل در منطقه و کارشناسان سیاسی مراکز مطالعاتی فرانسه بوده است که از جمله آنها رولان دوما، هروه دوشارت و اوبر ودرین هستند که از وزرای خارجه فرانسه در گذشته بوده اند. این گزارش در ژوئن 2016 و پیش از انتخابات اخیر ریاست جمهوری و پیروزی آمانوئل ماکرون منتشر شد که مهمترین بخش های آن به شرح زیر است که به نقد عملکرد سیاست خارجی نیکولا سارکوزی و فرانسوا اولاند پرداخته است:

- فرانسه نقشی تاریخی با گرایشی استقلال طلبانه از دوران شارل دوگل تا دوران فرانسوا میتران ایفاء کرده است اما پس از آن به عنوان یک ابرقدرت ضمن از دست دادن استقلال خود، در حل و فصل برخی از رویارویی های بین المللی ناتوان مانده است. فرانسه به دلیل تبعیت از سیاست خارجی آمریکا در منطقه نقش مستقل خویش، مصداقیت و جایگاهش را از دست داده است و به همین دلیل فرانسه می بایستی در سیاست های خود تجدید نظر کرده و جایگاه بین المللی پیشین خود را به دست آورد.

- برخی رویدادهای جاری در اتحادیه اروپا، این مجموعه متشکل را به فروپاشی تهدید می کند و برخی موسسات اتحادیه از اقدام لازم به عنوان اجرای مسئولیت های سازنده و مهمش بازمانده است. بحران یونان و مهاجرت به اروپا و عدم اعتماد کامل اروپا به حفظ امنیتش چند شاخصه مهم عوامل نگرانی است. لذا ضروری است تا اتحادیه اروپا به عنوان مهمترین مرکز دموکراسی در جهان و دارنده دومین ارز جاری در اقتصاد جهانی اصول بنیان شده بر آن را مورد ارزیابی مجدد قرار داده تا جایگاه واقعی خودش را کسب کند.

- سیاست فرانسه در قبال برنامه و سیاست های آمریکا اشتباه بوده است و به روابط تابع و متبوع تبدیل شده و همین امر حاشیه استقلال سیاست های خارجی فرانسه را گرفته است لذا نمی تواند به نقش جهانی خود به درستی اقدام کند. پس از فروپاشی شوروی سابق و سیطره آمریکا بر جهان و تحمیل جنگ های متعدد و نتایج آن به هم پیمانانش در اروپا، سیاست کنونی فرانسه به مصالح فرانسه آسیب جدی وارد می کند لذا دولت فرانسه باید فاصله ای دقیق بین خودش و آمریکا تعریف کرده و از رابطه تابع و متبوعی در قبال آمریکا خارج و تابع مطلق آمریکا قرار نگیرد.

- اروپا به شکل عام و فرانسه به شکل خاص پس از فروپاشی شوروی سابق فرصت انضمام روسیه به اتحادیه اروپا را به دلیل ترس از انتقال اندیشه های کمونیستی و تبدیل روسیه به یک قدرت جهانی از دست دادند و همین امر نشانه های جنگ سرد جدیدی را در منطقه حاکم کرد. اروپا از فهم دقیق روسیه جدید بازماند و منجر شد تا با رویارویی های اروپایی - روسی مصالح اتحادیه اروپا به خطر افتد.

- غرب بخشی از مسئولیت بروز هرج و مرج در منطقه خاورمیانه به دلیل جنگی که در سال 2003 در عراق آغاز شد را به عهده دارد، غرب همچنین مسئولیت هرج و مرج ناشی از سقوط حاکمیت سیاسی در لیبی و حمایت از مجموعه های شورشی به خصوص در سوریه را که منجر به ظهور سازمان های اسلامی افراطی شد که امنیت جهانی را تهدید می کنند، عهده دارد و نمی تواند از آن شانه خالی کند. فرانسه در این میان در خاورمیانه فاقد سیاست مستقلی بوده و از روش تابع و متبوع در قبال آمریکا پیروی کرده است و تنها چیزی که می تواند ضامن حفظ مصالح فرانسه بشود حفظ سیاست مستقل در برابر آمریکا می باشد. با حفظ مصالح فرانسه، هرگونه حمایت از مطالبات دموکراتیک مردم خاورمیانه نباید براساس از دست دادن امنیت و استقرار منطقه باشد. فرانسه باید بیاد داشته باشد که برای حفظ امنیت و مبارزه با تروریسم به عنوان هدف اول فرانسه، راهی جز گفتگو با همه طرف ها ندارد حتی گفتگو با کسانی که با آنها اختلاف نظر شدید داریم و لذا فرانسه باید با دولتهای منطقه گفتگو کرده و با ایران و روسیه در حل بحران های منطقه همکاری نماید. فرانسه نباید با احساسات در قبال تحولات منطقه رفتار کند بلکه باید با ارزیابی دقیق مصالح فرانسه از ارزیابی های غیر دقیق و غیر شفاف خودداری کرده امری که تا کنون باعث ایجاد ضررهای زیادی به هم پیمانان عربش شده است. فرانسه باید به سیاست های قبل از سال 2007 خویش بازگردد تا روابط خود با کشورهای عربی را بهبود بخشیده تا بتواند واسطه و طرفی مقبول برای حل و فصل بحران ها و جنگ ها در منطقه شود. فرانسه باید بداند چهار بازیگر اصلی در منطقه وجود دارند که عبارت از ایران، ترکیه، مصر و عربستان سعودی که رقابت بین اینها در منطقه منجر به گسترش درگیری ها شده است چرا که هر کدام به دنبال کسب برتری در منطقه و اعمال دیدگاه های خود می باشند. فرانسه باید با این حقیقت با بازیگران منطقه ای کنار بیاید تا بتواند به عدم استقرار در منطقه پایان دهد.

- ترکیه در سایه بهار عربی و حمایت از اخوان المسلمین تلاش کرد تا نقش خود را در منطقه ارتقاء داده و همین امر باعث شد تا دشمنی با سوریه افزایش یابد به خصوص آن که با آغاز درگیری ها در سوریه، ترکیه تلاش کرد تا نظام سوریه را سرنگون و از همین رو به مجموعه های مخالف نظام کمک نظامی گسترده ای نمود تا جایی که حتی از داعش نیز حمایت کرده و به این مجموعه برای دریافت سلاح و فروش نفت و انتقال جنگجویان داعشی از طریق مرزهای مشترک با سوریه نیز کمک نمود.اما داعش در نهایت به ترکیه نیز حمله نمود و مشکلات داخلی ترکیه در سایه بحران روابط با کردها نیز افزایش یافت اما همه اینها باعث نمی شود تا فرانسه از گفتگو با ترکیه سرباز زند. مصر به رغم سیاست دولت این کشور در برابر اخوان المسلمین و تمرکزش برای حل و فصل بحران فاجعه بار اقتصادیش اما فرانسه باید همچنان به روابطش با دولت این کشور برای حل بحران ها ادامه دهد.

- فرانسه با سیاست های دشمنانه آمریکا علیه ایران همراهی کرده است اما آمریکا به این قناعت رسیده است که نمی توان از نقش ایران در منطقه عبور کرد، اما فرانسه حتی با سیاست های سعودی علیه ایران نیز همراهی کرده است انگار که فرانسه محوری با ریاض علیه ایران تشکیل داده و این یک اشتباه بزرگ فرانسه بوده است زیرا که ایران بازیگر منطقه ای است که هیچکس نمی تواند آن را نادیده بگیرد و باید روابط کاملا طبیعی و عادی با این کشور داشت تا شرکت های فرانسوی بتوانند از بازار امیدوار کننده آن برخوردار شوند.

- عربستان سعودی به دلیل حاکمیت طایفی و خانوادگی و بالا بودن سن شیوخ و امرای آن و احتمال از دست دادن اهمیت نفتش به دلیل ظهور نفت های صخره ای در آمریکا و عدم شفافیت سعودی در قبال جنبش های افراطی و حمایت مالی از برخی مجموعه های تروریستی و جیش الاسلام و جیش الفتح که با سازمان القاعده در ارتباط هستند، با خطرات زیادی روبرو می باشد که باعث می شود تا از پیش بینی امورش در آینده ناتوان بمانیم با این حال فرانسه باید با این کشور نیز باب گفتگو را باز نگهدارد.

- اکنون حالتی از روابط دشمنانه بین فرانسه و نظام سوریه وجود دارد و فرانسه از برخی مجموعه های مسلح ضد نظام حمایت می کند اما سوال اینجا است که آیا فرانسه به سوریه احتیاج دارد یا نه؟ ایا فرانسه نیازمند گشایش کانالهای ارتباطی با دمشق هست یا نه؟ این در حالی است که مجموعه های مخالف هیچ شانسی برای سرنگونی نظام ندارند. اما در مقابل مسکو از دمشق برای استقرار و امنیت کشور حمایت می کند لذا بر فرانسه لازم است تا با کمک مسکو در ایجاد راه حل مسالمت آمیز همکاری کند ولو این امر کاری سخت است. مخالفان نظام در اختلافات شدیدی به سر می برند و داعش بر بخش های مهمی از سوریه حاکمیت دارد و غرب هرگونه همکاری با دولت سوریه برای مبارزه با داعش را رد می کند که این عین سیاست فرانسه است اما ما نمی دانیم که آیا این سیاست فرانسه واقعا درست است؟ در این جا فرانسه از یک دوگانگی رنج می برد، از یک سو می خواهد با داعش مبارزه کند و از سوی دیگر هرگونه ارتباط با دولت سوریه را رد می کند لذا ارسال تعدادی هواپیما برای مبارزه با داعش کمکی نمی کند و فرانسه باید با طرف های اصلی در میدان و از جمله دولت سوریه در ارتباط باشد و در این باره نباید فقط به هماهنگی با ایران و روسیه اکتفاء کرد.

- سازمان های تروریستی یک خطر بالقوه برای امنیت داخلی فرانسه به شمار می روند در حالی که نظام رییس جمهور بشار اسد چنین خطری محسوب نمی شود، از همین رو همه تلاش ها باید معطوف به مبارزه با داعش و دیگر مجموعه های تروریستی شوند، فرانسه باید در سیاست هایش تجدید نظر کند، از سوی دیگر فرانسه باید به مسئولیت های خویش در قبال مسیحیان منطقه توجه کند که از روابط تاریخی با فرانسه برخوردار هستند و ما شاهدیم به دلیل ناامیدی مسیحیان منطقه از فرانسه آنها به سوی مسکو روی آورده اند. فرانسه باید زمام امور در باره حل سیاسی بحران سیاسی خاورمیانه را در اتحادیه اروپا به دست گیرد، تا کنون راه حل های اتحادیه اروپا در قبال بحران و نا امنی در سوریه و عراق و خاورمیانه به نتیجه نرسیده است و سیاست خارجی فرانسه باید به نقشی بزرگتر در بازگشت امنیت به عراق و خاورمیانه و سوریه بپردازد و از پیروی مطلق از سیاستهای آمریکا دست بردارد زیرا فرانسه با این منطقه دارای روابط تاریخی بوده است.

در این گزارش که در اختیار دستگاه سیاست خارجی فرانسه قرار گرفت بر حجم بالای اشتباهات در سیاست خارجی فرانسه در قبال خاورمیانه اشاره شده است که بیشترین تمرکز آن از ابتدای ریاست جمهوری سارکوزی تا اواخر دوره فرانسوا اولاند بوده است. از نکات جالب توجه در این گزارش این است که هیچ مورد مثبت و تاثیر گذاری از سوی فرانسه در قبال منطقه و تحولات سوریه در آن پیدا نمی شود و به آنها هیچ اشاره ای نیز نشده است.

دلایل روشن برای نقد سیاست خارجی فرانسه در خاورمیانه

نقد سیاست های فرانسه در قبال سوریه از سوی کارشناسان و دیپلماتهای فرانسوی در چند سال اخیر بی دلیل نبوده است. به اعتقاد این دسته از کارشناسان، قطع کامل روابط با سوریه و پیشتازی فرانسه در این امر اقدامی عجولانه و نسنجیده و فقط به نفع آمریکا و سیاست هایش در قبال سوریه و مخالفان آن بوده است. فرانسه در ماه مارس 2012 و پس از حمایت علنی و آشکار از مخالفان نظام سوریه روابطش را با این کشور قطع کرد. در بین اروپایی ها مواضع فرانسه در قبال دولت سوریه از همه شدیدتر بود و اولین خواسته اش برکناری و سقوط رییس جمهور این کشور بود.

پس از تشکیل تشکیلات یکپارچه مخالفان نظام سوریه موسوم به ائتلاف ملی سوریه، فرانسه به شکل عجیب و شتاب زده این ائتلاف را به عنوان تنها نماینده رسمی مردم سوریه به رسمیت شناخت و همه حلقه های اتصال با دولت سوریه حتی نهادها و موسسات امنیتی را از دست داد و یکطرفه مسدود کرد؛ این در حالی بود که گفته می شد تشکیلات امنیت خارجی فرانسه از آغاز بحران مخالف قطع کامل روابط با دمشق بوده است. عدم شفافیت سیاست فرانسه در قبال مجموعه های مسلح مخالف نظام و عدم درک صحیح از سیر تحولات سوریه، سیاست خارجی فرانسه را به این سو برد که دولت بشار اسد به سرعت سقوط خواهد کرد و مخالفان جایگزین آن می شوند، از همین رو فرانسه در تسلیح مخالفان با همکاری برخی کشورهای عربی همچون عربستان از طریق ترکیه اقدامات بسیاری انجام داد. این در حالی بود که برخی از همین مجموعه ها بعدها به عنوان بخشی از مجموعه های تروریستی در سوریه شناخته شدند که فرانسه سیاست مبارزه با آنها را در پیش گرفت. هنگامی که داعش با تکیه بر جهادیون اروپایی، عملیات تروریستی خود را در پاریس آغاز و خسارت انسانی سنگینی به مردم عادی فرانسوی وارد کرد فرانسوا اولاند داعش را به عنوان سازمانی تروریستی معرفی کرده و هدف اولیه آن را سرکوب و ریشه کنی این مجموعه تکفیری در سوریه و عراق تعیین کرد. فرانسه تا برهه ای از زمان تلاش داشت از موازنه نظامی مجموعه های مخالف نظام برای سرنگونی دولت سوریه استفاده کند، همان کاری که آمریکا و هم پیمانان عربش همچون سعودی انجام می دادند اما این امر همچون آتشی شد که دودش به چشمان فرانسه و اتحادیه اروپا رفت.

هم زمان با تشدید درگیری ها در سوریه و عراق و درگیر شدن کل خاورمیانه در جنگ های دایر در منطقه، فرانسه در دوران سارکوزی و اولاند از هرگونه اقدام مثبتی برای حل موضوع فلسطین سرباز زدند و همان سیاستی را پیگیری می کردند که آمریکا در قبال مسئله فلسطین و رژیم اشغالگر اسرائیل انجام می داد.

ادامه دارد

منبع: ایسنا

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: