هشدار یک استاد دانشگاه درباره هدر دادان سرمایه ملی کشور
یک استاد دانشگاه با بیان اینکه حضور سفته بازان باعث افسار کسیختگی در بازار ارز می شود گفت: تزریق ارز برای ساماندهی و اشباع اشتهای سیری ناپذیر سفته بازان منطقاً اشتباه و هدر دادن ارز است.
به گزار ش خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران پویا ، نوسانات قیمت ارز همواره یکی از مباحث مهم در اقتصاد کشور بوده است چرا که به تبع آن اثرات تورمی به صورت طبیعی یا روانی در جامعه ایجاد می کند به همین سبب بود که دولت یازدهم و دوازدهم مهترین دستآورد خود را کنترل بازار ارز و به تبع آن ثبات قیمت می دانست اما روند ناباورانه افزایش ارز در ابتدای سال ذهن بسیاری از صاحب نظران را در مورد عوامل این افزایش برانگیخته است. اگرچه در باره اینکه نرخ ارز با ثبات چقدر باشد و تأثیر آن بر تولید ملی و وضعیت اقتصادی مردم بین کارشناسان اختلاف نظر وجود دارد اما در اینکه نوسانات ناگهانی نرخ ارز باعث ایجاد شراط نا مناسب اقتصادی در کشور می شود در بین کارشناسان اتفاق نظر وجود دارد در این رابطه با هادی دیباوند، عضو هیأت علمی گروه اقتصاد دانشگاه امام حسین (ع) گفت و گو کردیم:
تسنیم: ارز گران چه تأثیری روی تولید دارد و به طور کلی به نفع اقتصاد کشور است یا خیر؟
باید بین دو مفهوم «ارز گران و ارزان» و «گران شدن و ارزان شدن ارز» تفکیک قائل شویم. توضیح اینکه وقتی صحبت از ارز ارزان یا گران است باید مبنای مقایسه خود را مشخص کنیم که بر اساس چه چیزی قرار داده ایم. یعنی نسبت به چه چیزی ارزانتر یا گرانتر است؛ به عبارت دیگر باید مشخص شود که ارز ارزان و ارز گران در کدام محدوده قیمتی تعریف می شود. بدیهی است که برای اینها پاسخ شفافی وجود ندارد. از اینرو مفید یا مضر بودن ارز گران یا ارزان برای اقتصاد بی معناست. اما گران شدن یا ارزان شدن ارز به معنای «نوسان قیمت ارز» دارای آثاری در اقتصاد است که می توان درباره آن شفافتر صحبت کرد. قیمت ارز متناسب با تقاضا و عرضه واقعی و همچنین تقاضا و عرضه انتظاری در یک محدوه مشخص قیمت به ثبات می رسد. تغییر در هرکدام از متغیرهای یاد شده منجر به بهم خوردن ثبات و نوسان آن می شود.
تسنیم: بنابر این تبعات نوسانات قیمت ارز بر اقتصاد کشور چیست؟
وقتی نوسانات قیمت ارزی در کشور به وجود می آید تمامی بخشهای اقتصاد که یا به طور مستقیم یا غیرمستقیم متأثر از ارز هستند خود را با وضعیت جدید منطبق می کنند. برای برخی از بخشها ممکن است افزایش سودآوری و اشتغال به همراه داشته باشد و برای سایر بخشها این نوسان به صورت کاهش تولید و اشتغال نمایان شود. به تبع آن رفاه تقاضاکنندگان یا مصرف کنندگان تولیدات و خدمات هرکدام از این بخشها ممکن است از این نوسان افزایش یا کاهش یابد. بنابراین آثار این نوسانات ارزی در کل اقتصاد - چه به صورت افت قیمت ارز و یا به صورت افزایش قیمت ارز - برابر مجموع آثار رونق و رکود بخشهای مختلف اقتصادی است. از اینرو نرخ مطلوب ارز که کل بخشهای اقتصاد را راضی نگه دارد نداریم بلکه باید تمام تلاشها در جهت مدیریت نوسان ارز در همان سطحی که به تعادل میرسد متمرکز شود تا در آن سطح قیمت، تولیدکنندگان و عرضه کنندگان بخش های مختلف بتوانند برنامه ریزی نموده و ساختارها و فرایند تولید و عرضه را مدیریت و ساماندهی نمایند.
* مدیریت کامل نرخ ارز در دست دولت
تسنیم: چه عواملی و احیانا اشخاصی در رشد قیمت ارز مؤثرند؟
همچنانکه ذکر شد قیمت ارز متناسب با تقاضا و عرضه واقعی و همچنین تقاضا و عرضه انتظاری در یک محدوده معینی به ثبات میرسد. هر کدام از مولفه های فوق میتواند به رشد قیمت ارز منجر شود. افزایش تقاضای واقعی، کاهش عرضه واقعی، افزایش تقاضای انتظاری و همچنین انتظار کاهش عرضه از عوامل دیگری است که بر در نوسانات نرخ ارزی تأثیرگذار است.
در ایران بر خلاف اکثر کشورهای دنیا متغیرهای انتظاری سهم بالاتری در شکل دهی قیمت ارز دارند. مردم به طور تاریخی دریافته اند که به خاطر مسائل سیاست خارجی، فعالیت عرضه کنندگان ارز در معرض اختلال قرار میگیرد. مهمترین عرضه کنندگان ارز دولت و صادرکندگان می باشند. دولت از محل فروش نفت و صادرکنندگان از محل صادرات کالا و خدمات. البته مدیریت جانب عرضه به طور کامل در دست دولت است. چرا که صادرکنندگان مشمول مقررات و الزامات دولت در زمینه ارز بدست آورده شده میباشند.
* حضور سفته بازان باعث افسار کسیختگی در بازار ارز
* تزریق ارز برای ساماندهی و اشباع اشتهای سیری ناپذیر سفتهبازان منطقاً اشتباه و هدر دادن ارز است
تسنیم: آیا مدیریت جانب تقاضای ارز نیز توسط دولت امکان پذیر است؟ آیا این امر منطقاً درست است؟
دولت میتواند تقاضای واقعی ارز را ساماندهی کند اما تقاضای انتظاری را خیر. تقاضای انتظاری تقاضائی است که به خاطر نگرانی از چشم انداز آتی قیمت ارز وارد بازار میشود تا بتواند همزمان با گران شدن آتی ارز نیاز خود به ارز را از قبل پوشش داده باشد. اما همزمان سفته بازان نیز خود را ملحق به تقاضای انتظاری نموده و وارد بازار می شوند نه به این خاطر که ارز مورد نیاز آتی خود را به قیمت پائینتر و در زمان حال خریداری کنند بلکه از افزایش قیمت ارز و فروش آتی آن سود تحصیل نمایند. به عبارتی دیگر ارز به مانند اوراق بهاردار و یا سپرده بانکی جزئی از سبد دارائی های آنهاست. این شق دوم از تقاضای انتظاری با افزایش حضور سفته بازان در بازار حالتی از افسارگسیختگی به خود میگیرد چون با افزایش تعداد سفته بازان، سرعت افزایش قیمت ارز نیز بیشتر شده و این منجر به تحریک بخش های خفته و بی تفاوت به بازار ارز و کشاندن آنها به این بازار می شود. به مانند بهمنی که هرچه بیشتر سقوط میکند بزرگتر میشود. گفتیم که دولت نفش اصلی در مدیریت بخش عرضه دارد. در واقع منابع قابل تزریق (چه منابع ارزی و چه منابع صادر کنندگان) کفاف تقاضای واقعی و تقاضای انتظاری شق اول را میدهد اما برای این توده عظیم (شق دوم تقاضای انتظاری) ناکافی است و اصولاً تزریق ارز برای ساماندهی و اشباع اشتهای سیری ناپذیر سفتهبازان منطقاً اشتباه و هدر دادن ارز است.
تسنیم: آیا به جز تزریق ارز برای کنترل این سفته بازان راه حلی دیگری نیز وجود دارد؟
نکته اول اینکه موضوعاتی که منجر به افزایش قیمت از محل انتظارات خواهد شد را باید تا حد امکان مدیریت کرد. در این زمینه وزارت نفت و دستگاه دیپلماسی کشور نقش بسزائی دارند. نکته دوم اینکه جذابیت فعالیت اقتصادی و سودآوری در سایر بخشها و همزمان رهگیری فعالیت، کنترل و هزینه های سفته بازی باید به حدی زیاد باشد که انتظار افزایش قیمت ارز منجر به هجوم مردم به این بازار نشود. نکته سوم اینکه وابستگی بازار ارز به ارز نفتی را تا حد ممکن کاهش داد. در این زمینه ایجاد تنوع در سبد ارز صادراتی کشور و تمرکز بر تولیدات و خدمات صادرات محور باید مورد توجه باشد.
* احتمال جبران کسری بودجه دولت با گرانی نرخ ارز
تسنیم: در شرایط بحرانی گرانی افسار گسیخته دلار چه باید کرد و چه عواملی باعث به وجود آمدن آن است؟ آیا ممکن است دولتها برای جبران کسری به سراغ گران کردن دلار بروند؟
بخش اول سوال را تا حدودی در مطالب بالا تشریح شد اما اینکه برخی معتقد باشند دولت نیز گاهی اوقات تعمداً با کاهش عرضه، منافع بودجهای را در نظر دارد به خصوص زمانیکه که میزان تحقق درآمدها کفاف هزینه های بودجه را ندهد محتمل است؛ زیرا با توجه به اینکه دولت از طریق ارز نفت نقش مهمی در تعیین قیمت ارز دارد و چون این امر نوعی از درجه انحصارگری را برای دولت بازار ارز به همراه آورده از اینرو نمیتوان به رفتار این انحصارگر ایراد جدی گرفت به ویژه اینکه نهاد ناظر بر بودجه (مجلس) نیز استدلالهای این انحصارگر در مدیریت دخل و خرج بودجه را میپذیرد و وی را محق میداند. بنابراین تا زمانیکه ارز نفتی از جانب دولت با درجه ای از انحصار به بازار ارز عرضه میشود وقوع چنین مسائلی دور از انتظار نیست. البته ناگفته پیداست این اقدام دولت مطلوب و محبوب صادرکنندگان به عنوان بخش دوم عرضه کنندگان ارز نیز می باشد.
منبع: تسنیم
مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاعرسانی خود را در این رابطه انجام میدهد.