کارخانهای: تصویب قطعنامه پیش از بررسی برجام در مجلس، اشتباه استراتژیک بود
رئیس کمیته هستهای مجلس در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»: چرا همه مسائل به اجماع نیاز دارد جز موضوع بازرسیها/ در کمیسیون ۸ نفره حل اختلاف، ایران چگونه میتواند در مقابل کشورهای همپیمان هم اعتراضی بکند؟/ تعهدات ایران و ۱+۵ متناظر نیست
«نسیم»:: شورای امنیت سازمان ملل هفته گذشته قطعنامه پیشنهادی آمریکا برای تایید توافق هستهای میان ایران و کشورهای گروه ۱+۵ را که در وین امضا شد، تصویب کرد. این قطعنامه راه لغو تحریمهای اعمالشده از سوی این نهاد علیه ایران را باز میکند اما تحریمها زمانی لغو میشوند که ایران به تعهداتش در توافق وین عمل کند و به عبارتی بهتر آژانس بینالمللی انرژی اتمی باید تایید کند که به تعهداتش در توافق وین عمل کرده است. برای بررسی ابعاد این توافق با ابراهیم کارخانهای رئیس کمیته هستهای مجلس به گفتگوی تفصیلی نشستیم که متن این گفتگو به شرح زیر است.
تصویب قطعنامه شورای امنیت پیش از بررسی در مجلس طرفین حیله آمریکا است
ابراهیم کارخانه در خصوص تصویب قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل پیش از بررسی این برجام در مجالس طرفهای مذاکره را از ایرادات جدی دانست و اظهار داشت: مهمترین مسئلهای که در بدو راه آغاز توافقات ایران و 1+5 به آن اشاره شده و به نظر میآید که حیله آمریکاییها باشد مسئله دور زدن مجلسین کشورها بوده که قبل از اینکه مجلسین کشورها از جمله جمهوری اسلامی ایران نظر خود را در رابطه با تصویب یا رد توافقنامه اعلام کند خیلی به سرعت بر اساس آنچه که در متن برجام آمده در اولین فرصت به تصویب شورای امنیت ملل متحد رسید. در حالی که باید در ابتدا مشخص میشد که آیا مجلسین کشورها برجام را تأیید یا رد میکنند و بعد شورای امنیت به عنوان یک مرجع بالادستی آن را مورد تصویب یا مورد تأیید قرار میداد.
متناظر نبودن تعهدات دو طرف، ایراد بزرگی است
نماینده مردم همدان در مجلس نقطه ضعف دیگر قطعنامه را به اولویت اجرای تعهدات ایران به طرف مقابل دانست و افزود: مسئله دیگر که به آن نقد جدی وارد است این است که جمهوری اسلامی ایران میبایست ابتدا تمامی تعهدات خود را به صورت یک جا انجام دهد و بعد از راستیآزمایی آژانس طرفهای مقابل به صورت مرحلهای تعهدات خود را انجام دهند. حال اگر جمهوری اسلامی ایران تمام تعهدات خود را در همان چند ماهه اول انجام داد و به این ترتیب طرفهای مقابل به هر آنچه که میخواستند رسیدند دیگر برای آنها مسئله انجام تکالیف خودشان اهمیت زیادی ندارد و به نظر میآید از این به بعد خطر توطئه آنها شدت پیدا میکند و این بزرگترین ایرادی است که به این توافقنامه وارد است.
کارخانهای همچنین اظهار داشت: در توافق ژنو شاهد بودیم و این تجربه حاصل شد که جمهوری اسلامی ایران تمام تعهدات خود را انجام داد و بعد از آن شاهد این بودیم که طرفهای مقابل عهدشکنی کردند و بخشهای مهمی از تعهدات خود را انجام ندادند، نه تنها تعهدات خود را انجام ندادند بلکه تحریمهای زیادی هم در رابطه با شرکتها و اشخاص ایرانی اعمال کردند. متأسفانه در همین توافق ما شاهد تکرار همین مشکل هستیم. چه تضمینی وجود دارد که اگر جمهوری اسلامی ایران تمام تعهدات خود را انجام دهد تعهداتی که اکثریت آنها برگشتناپذیر است؛ جابجایی قلب رآکتور آب سنگین اراک و پر کردن کانالهای آن توسط بتون آنگونه که در متن برجام آمده یا از بین بردن زیرساختهای ساخت سانترفیوژها و برداشتن 13 هزار سانترفیوژ. اینها اقداماتی هستند که برگشتپذیری آنها بسیار دشوار است. تبدیل کردن قریب 10 تن اورانیوم به 300 کیلو به صورت اکسید یا صادر کردن آن به خارج، این یک اقدامی است که برگشتناپذیر است و قدرت چانهزنی جمهوری اسلامی ایران را در ادامه اجرای این برنامه جامع اقدام مشترک کند خواهد کرد.
چه تعهدی وجود دارد که ایران تعهد خود را انجام داد، طرف مقابل بدعهدی نکند؟
وی در خصوص شیوه اجرای تعهدات دو طرف و سوال بزرگی که برای دلسوزان نظام وجود دارد نیز گفت: چه تعهدی وجود دارد که ایران تعهدات خود را در ماههای ابتدایی انجام دهد، طرف مقابل در طول 10 سال به صورت مرحلهای تعهدات خود را انجام دهد؟ آنها میتوانند به تعهدات خود بعد از اینکه خواستههای آنها برآورده شد عمل نکنند. جمهوری اسلامی ایران دیگر چه مستمسکی میتواند داشته باشند برای اجبار غرب به اجرای مراحل بعدی؟ غیر از اینکه آنها دیگر از این به بعد میتوانند راه ادعا و طرح شکایت و بهانهها و... را شروع کنند؟
رئیس کمیته هستهای مجلس در ادامه به لزوم اجرای متناظر تعهدات دو طرف اشاره کرد و تأکید کرد: جای داشت که این تعهدات به صورت متناظر انجام میشد. جمهوری اسلامی ایران دست خود را یک جا در مقابل بخشهایی از تحریمهایی که آنها لغو میکردند، خالی نمیکرد. جمهوری اسلامی ایران هم بخشی از کارها را انجام میداد نه اینکه همه تعهدات را. از قبل هم صحبت شده بود که به صورت متناظر اقدامات اجرایی و الزامات اجرایی انجام شود و این مسئله در نشست کارگزاران نظام با مقام معظم رهبری هم مطرح شد که تمامی تحریمها میبایست به صورت یک جا در روز توافق لغو شود و در بخش اجرا به صورت متناظر این تعهدات انجام شود. نمیدانم که اینها چطور میخواهند این جریان را توجیه کنند.
وی همچنین تصویب قطعنامه شورای امنیت را اشتباه استراتژیک این مذاکرات دانست و گفت: در ابتدا میبایست بعد از اینکه مجلسین کشورهای طرف مذاکره در رابطه با تصویب یا رد این توافق نظر خود را اعلام میکردند بعد از این مرحله باید به شورای امنیت ارجاع میشد. این استراتژیکترین اشتباهی است که در آغاز مسئله صورت گرفته و اینها یک مسائل بسیار اساسی و کلیدی هستند.
نماینده مردم همدان در مجلس با اشاره به بدعهدیهای متعدد طرف غربی در توافقات گذشته، اظهار داشت: این اولین توافقی نیست که بین ایران و غرب صورت گرفته وای مهمترین آن است. در سال 82 هم با همین کشورها که در پس آنها آمریکا حضور داشت یک توافقنامه انجام شد یعنی توافق نامه سعدآباد. به دنبال آن توافقنامه بلژیک و بعد توافقنامه پاریس و بعد توافقنامه دیگری که انجام شد و در نهایت توافقنامه ژنو. اینها دائماً در تمامی توافقنامهها بدعهدی کردند و عهدشکنی. این روش آنهاست. این را باید بدانیم که در حال توافق با دشمنی هستیم که برنامههای هدفمند و مدیریت شدهای را برای اینکه حریف را از میدان به در بکند دارد طراحی میکند کمااینکه ما در حین مذاکرات و بعد از مذاکرات و همین یک هفتهای بعد از مذاکرات شاهد این هستیم که مقامات آمریکایی چندین بار تهدید به حمله نظامی و شروع به بدعهدی کردهاند. به این ترتیب ساده بگویم "سالی که نکوست از بهارش پیداست".
در کمیسیون 8 نفره حل اختلاف، ایران چگونه میتواند در مقابل کشورهای همپیمان اعتراضی داشته باشد؟
وی در خصوص کمیسیون مشترک برای حل اختلافات احتمالی طرفین نیز بیان داشت: این مسئله خیلی مهم است. من روی این مسئله خیلی کار کردم و همه را کامل خواندم. یک مسئله برای من سئوال است و منتظر جواب هستم که چرا کمیسیون مشترک به عنوان یک مرجع حل اختلاف به آن اشاره شده؛ کمیسیون 8 نفره که ایران هم عضو آن است، چگونه میخواهد مشکلات و ادعاهای طرفین را حل کند؟ این کمیسیون وظایف بسیاری مهم و کلیدی به آن محول شده است. هر نوع شکایت و هر ادعای مخالفی که بخواهد مطرح شود در این کمیسیون میبایست بررسی شود. در این کمیسیون 5 نفر با همدیگر به صورت شفاف همپیمان هستند. به این ترتیب رأی این کمیسیون در تمام بررسیها کاملاً مشخص است.
کارخانهای افزود: آیا این کمیسیون در حالی که طرفهای مقابل ایران در این کمیسیون اکثریت قاطع را در اختیار دارند و هر موردی که به این کمیسیون به عنوان شکایت ارجاع شود آیا میتواند حقوق جمهوری اسلامی ایران را لحاظ کند؟ این خودش مسئله مهمی است چون از کانال همین کمیسیون مشترک است که مسائل به شورای امنیت ارجاع میشود.
چرا همه مسائل به اجماع نیاز دارد جز موضوع بازرسیها که اساسیترین موضوع امنیت کشور است؟
رئیس کمیته هستهای مجلس با بیان اینکه تمامی موارد اختلافی به اجماع نیاز دارد جز موضوع بازرسیها نیز گفت: نکته دیگری که عرض میکنم این است که برای من سؤال است که در شرح وظایف کمیسیون مشترک با صراحت عنوان شده که در همه جا رأی باید براساس اجماع باشد یعنی هر 8 نفر باید رأی بدهند. اگر جمهوری اسلامی ایران با یک مورد مخالف باشد و رأی ندهد آن تصویب نمیشود. اما یک استثنا در آن وجود دارد که مهمترین مسئله در همین رابطه قابل طرح است و آن این است که در حوزه بازرسی و نظارت به صورت استثنا دیگر اجماع لازم نیست بلکه 5 رأی مثبت کفایت میکند. این یک سوال است. در حالی که مهمترین مسئله، مسئله بازرسی و نظارت از اماکن امنیتی و نظامی است و همه اقدامات شفافساز در همین راستا ارزیابی میشود. چرا این مورد اجماع لحاظ نشده، آیا این سوال نیست؟ چه دلیلی میتوانیم بگوییم؟ چرا در مسائلی که کوچکتر هستند باید اجماع باشد ولی در مهمترین و بنیادیترین و اساسیترین مسئلهای که به امنیت ایران مربوط میشود اجماع لازم نیست و 5 رأی مثبت لازم است؟
نماینده مردم همدان در مجلس همچنین گفت: نکته دیگر این است که آمریکا و نماینده عالی اتحادیه اروپا و سه کشور اروپایی که اینها با همدیگر کاملاً همپیمان هستند؛ روسیه و چین را هم نمیتوانیم به صورت شفاف موضعشان را بیان کنیم، فلذا در موضوع بازرسیها هم باید روی اجماع تأکید میشد که رأی بر اساس اجماع صادر شود. با وجود همه تأکیداتی که صورت گرفته بود در رابطه با مسئله عدم بازرسی و نظارت از امکان امنیتی، نظامی، دانشمندان و اسناد، اگر شکایتی در این رابطه مطرح شود اگر اجازه ورود به یک مکان امنیتی و نظامی داده نشود و یا اینکه یکی از اعضا یک ادعایی را در همین رابطه بیان کند؛ در خود برجام آمده که یک نفر معتقد باشد که تخلفی صورت گرفته البته گفته نشده که باید آن عضو مستندات کافی به کمیسیون ارائه بدهد گفته که اگر یک عضو از این برجام شکایت کند و معتقد باشد به اینکه عدم پایبندی صورت گرفته موضوع باید در همین کمیسیون مطرح شود و این کمیسیون هم که تعداد آرائش کاملاً مشخص است که به چه صورت است و اینها مسائل مهمی هستند که از کنار آنها به سادگی نمیتوان عبور کرد.