کوشکی: تلقی "مصرف داخلی" از اظهارات آمریکاییها برای استفاده در داخل ایران است
استاد دانشگاه تهران در گفتگو با «نسیم»: اگر هدف تیم ایرانی رفع تحریم نبوده، پس یا متوجه دیدگاههای رئیس جمهور نبوده و یا رئیس جمهور از وعدهاش عدول کرده/ اگر نظر مجلس گرفته نشود، مردم حق اعتراض دارند
متن گفتگوی تفصیلی محمدصادق کوشکی کارشناس مسائل سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با خبرنگار «نسیم»، در خصوص مواضع دولت و تیم مذاکره کننده هستهای در مخالفت با ورود مجلس به بررسی برجام و عدم رعایت وعدههای دولت در رفع تحریمها در روند توافق هستهای بدین شرح است:
نسیم: دولت معتقد است نیازی به تصویب برجام در مجلس نیست؛ ارزیابی شما در این خصوص چیست؟
کوشکی: نص اصل 77 قانون اساسی تصریح میکند که هرگونه مقاولهنامه، تفاهمنامه و قرارداد و هر اقدامی که تعهد بین المللی برای جمهوری اسلامی ایجاد کند، باید با نظر و تصمیم مجلس و پس از آن با تأیید شورای نگهبان همراه باشد و اولین دلیلی که رهبرمعظم انقلاب به این قسمت تأکید دارند پایبندی به قانون اساسی است.
دومین نکته این است که چون این تصمیم در خصوص برجام با سرنوشت جامعه، کشور، امنیت و مصالح آن پیوند جدی خورده و برای اینکه این تصمیمگیری مشروعیت کافی و لازم را داشته باشد باید نمایندگان مردم آن را بررسی کنند.
اگر توافق هسته ای بدون تصویب و ملاحظه مجلس شورای اسلامی پذیرفته یا احیاناً فسخ شود، مردم این حق را خواهند داشت که به پذیرش یا عدم پذیرش آن اعتراض کنند چرا که این توافق با سرنوشت خود و کشورشان گره خورده است؛ اما حضور این برنامه جامع در مجلس یا در قالب لایحه و یا هر قالب دیگری برای اینکه نمایندگان مجلس فرصت بحث و بررسی و اعمال نظر برای پذیرش و یا عدم پذیرش این برنامه داشته باشند، یک مشروعیت مردمی ایجاد میکند و طبیعی است که خیلی متقنتر از این هست که صرفاً با کار کارشناسی دولت پذیرفته شده و نظرمجلس درآن لحاظ نشود.
چون فضای مجلس فضای بازی است و پخش مستقیم رادیویی و یا حتی تلویزیونی دارد، عملاً مردم در جزئیات این قضیه قرار خواهند گرفت.
نکته بعدی نیز این است که وقتی آمریکاییها اصرار دارند برجام در کنگره مطرح شود از بابت توازن دیپلماتیک ایجاب میکند که ما هم آن را در مجلس مطرح کنیم؛ استدلال دولت این است که چون برجام امضاء نمیشود عملاً از لحاظ حقوقی نباید آن را توافق تلقی کرد. اما نکته این است که به هر حال ما تعهداتی را در برجام میپذیریم که همین تعهدآور بودن به نوعی آن را زیر مجموعه اصل 77 قرار میدهد و به این سه دلیلی که مطرح شد لازم است که حتماً در مجلس مطرح شود؛ زمانبندی خوبی هم مجلس در این قضیه پیشنهاد کرده و وقتی کنگره آمریکا نظرش را اعلام کند می توان در خصوص پذیرش یا عدم پذیرش برجام تصمیمگیری دقیقتری کرد و این اقدام مجلس هم هوشمندانه و قابل تقدیراست.
نسیم: غیر از برجام بحثهایی مبنی بر طراحی دشمن برای دوران بعد از آن مطرح میشود، این طراحی چیست، چه ابعادی دارد و چگونه باید از آن جلوگیری کرد؟
کوشکی: تلقی آمریکاییها این بود که نفس حضور جمهوری اسلامی پای میز مذاکره و پذیرش توافقات ژنو، لوزان و وین به معنی یک گام عقبنشینی نظام از خطوط قرمزش است و آنها میتوانند این پیشرویشان را ادامه دهند کما اینکه آمریکاییها در خصوص سایر موضوعات مطرح فی ما بین دو کشور مثل مسائل منطقهای و موضوع همکاری با مقاومت و امثالهم هم ابراز تمایل کردند؛ به همین دلیل آنها طراحی یک عملیات پیشروی گام به گام را برای یک بازه حداقل 8 تا 10 ساله با هدف عدول و تسلیم شدن جمهوری اسلامی از مواضع سیاسی خود پیشبینی کرده بودند ؛ طبیعی است که در چنین فضایی رهبری نظام ضروری دانستند این هشدار را مطرح کنند که پذیرش مسئله گفتگوهای هستهای به هیچ عنوان به معنی عدول از سایر خطوط قرمز نبوده و جامعه، نیروهای سیاسی و قوای مختلف کشور را دعوت به این کردند که با دقت بیشتر اجازه آن پیشرویها را به آمریکاییها ندهند.
نسیم: طرف آمریکایی صحبتهایی میکند و از آن طرف هم بیان میشود که اینها برای مصرف داخلی خودشان این حرفها را میزنند. به نظر شما الآن تکلیف نظام یا دولت چیست؟ چه کسی باید پاسخ اینها را بدهد؟ راه مقابله چیست؟
کوشکی: این توجیه که مثلاً بیان فلان مقام آمریکایی برای مصرف داخلی است خود این بیان برای مصرف داخلی است . یعنی فضای سیاسی و رسانهای ایالات متحده به صورتی است که وقتی مقامات آمریکا بحثی را مطرح میکنند باید پاسخگو باشند و معمولاً آن چه را که در طول دو سال مذاکره گفتند عملیاتی کردند؛ به همین خاطر این توجیه که گفتهها و تصریحات مقامات آمریکایی مصرف داخلی دارد، توسط مسئولین دولت و یا سیاست خارجی برای مصرف داخلی ایران بیان می شود؛ طرف آمریکایی عملاً با توجه به فضای نظارت رسانهای قوی که در آمریکا وجود دارد نمیتواند بحثی را برای مصرف داخلی مطرح کند و پاسخگوی آن نباشد و تجربه نشان داده که مقامات آمریکایی وقتی چیزی را میگویند اصرار دارند که آن را عملیاتی کنند ؛به همین خاطر این خیلی خوشبینی و شاید سادهلوحی باشد که بیانات مقامات آمریکایی را حمل بر مصرف داخلی گرفته وجدی نگیریم.
نسیم: اعضای تیم مذاکره کننده مخصوصاً آقای عراقچی چندین بار اعلام کرده اند که هدفمان از ورود به این مذاکرات، تحریمها نبوده و اگربه دنبال تحریمها باشیم توهین به ماست؛ با توجه به اینکه یک خواست عمومی نسبت به این تحریمها وجود دارد و به نظر میرسد که حداکثر، تعلیق تحریم ها در توافق مطرح است به نظر شما اتفاقی که الآن باید در این خصوص بیفتد چیست؟
کوشکی: اولین روزی که دولت آقای روحانی بحث مذاکره را مطرح کردند به صراحت هدف از مذاکره را رفع تحریمها بیان کرده و در تبلیغات انتخاباتی و در مناظرات ریاست جمهوری و پس از آن به طور جدی با استدلال اینکه تحریمها به مردم فشار میآورد و مردم دارو و آب ندارند و اقتصادشان خوابیده تصریح میکردند که ما باید مذاکره کنیم تا این تحریمها برداشته شود؛ اگر تیم مذاکره کننده هدف دیگری برای مذاکره غیر از برداشته شدن تحریم ها در نظر گرفتند نشان میدهد که یا متوجه دیدگاههای شخص رئیس جمهور نبودند و یا اینکه آقای رئیس جمهور از دیدگاهشان عدول کرده اند. در هر دو حالت این خلف وعده به مردم هست و منطقی ندارد که آقای عراقچی خلاف وعدههایی که رئیس جمهور به مردم داده برای مذاکره هدف دیگری غیر از رفع تحریمها مطرح کند؛ چون مذاکرات با این شعار و ادعا مطرح شده به طور جد مطالبه رهبری و مردم این است که نتیجه مذاکرات باید رفع فوری کلیه تحریمها باشد و غیر از این رئیس جمهور وعدهای نداده و مردم هم مطالبه دیگری نداشته اند.