اسداللهی: سیاست فعلی ترکیه منجر به جنگ منطقهای میشود
کارشناس مسائل غرب آسیا در گفتگوی تفصیلی با «نسیم»، اظهار داشت: روابط روسیه و ترکیه بحرانیتر خواهد شد/ اگر آمریکا، غرب و ارتجاع عرب سیاستهایی غلط خود را تغییر ندهند بحران منطقه عمیقتر میشود
متن گفتگوی تفصیلی خبرنگار «نسیم»، با مسعود اسداللهی کارشناس مسائل غرب آسیا در خصوص آخرین تحولات منطقه بدین شرح است:
«نسیم»: آیا تنش ایجاد شده بین ترکیه و روسیه بعد از تحریمهای روسیه علیه ترکیه پایان خواهد یافت؟
اسداللهی: متاسفانه دولت ترکیه در 5 سال اخیر و بعد از شروع بیداری اسلامی سیاستهایی در مسائل منطقهای در پیش گرفته که بسیار تنشزا و بحرانساز است و شاهد این رفتارها نه فقط در بحث سوریه بلکه در خصوص دیگر کشورها نیز بودهایم.
هرچند تندترین مواضع ترکیه در خصوص سوریه بوده اما ترکها در لیبی هم سیاستهایی را داشتند که اعتراضات دولتمردان این کشور را بارها برانگیخته است؛ در مورد مصر هم شاهد هستیم که روابط دولت فعلی مصر با ترکیه به دلیل حمایت آنها از اخوان المسلمین سرد شده و حتی هنوز دولت ترکیه دولت آقای سیسی را به رسمیت نشناخته است.
موضوع دیگر رفتار ترکیه در خصوص عراق است که شاهد بودیم آنها سیاستهایی را دنبال میکرد که حاکمیت دولت عراق بر شمال این کشور را نقض میکرد؛ ترکها پیش از این ارتباطهای خاصی را با اقلیم کردستان برقرار میکردند و رفتاری از این قبیل داشتند که باعث ایجاد تنش در روابط ترکیه و عراق میشد.
سیاستهای جنگطلبانه ترکیه در مورد سوریه کاملاً مشخص بوده و این موضوع قابل پیشبینی بود که این نوع کارها نهایتاً باعث بحران و درگیری خواهد شد ؛ با ورود روسیه به بحران سوریه و حضور مستقیم روسها که با درخواست دولت قانونی سوریه انجام شد و به همراه آن حرکتی که ترکها در خصوص سرنگون کردن هواپیمای روسی انجام دادند، عمل بسیار خطرنک بود که روابط بسیار گسترده اقتصادی و تجاری ترکیه و روسیه را به شدت بحرانی کرده است و نه فقط از نظر اقتصادی و تجاری بلکه از نظر امنیتی دو دولت به سمت نوعی برخورد پیش میروند.
همه این مسائل نشان میدهد دولتمردان ترکیه دید درستی نسبت به مسائل منطقه ندارند، آنها از دید خودش دارند به نحوی عمل میکنند که امپراتوری عثمانی را احیاء کنند و به صورت خیال پردازانه به دنبال آن هستند که نقشی که ترکیه در زمان امپراتوری عثمانی داشت و چند قرن در منطقه حاکم بود را دوباره به دست آورند؛ این دید ترکها به مسائل منطقه دید بسیار خطرناکی است که باعث شده آنها در بحث سوریه در برابر روسیه قرار گیرد و تقابل بحرانی است که به این زودیها حل نخواهد شد.
این برای اولین بار بعد از 50 سال است که یک هواپیمای روسی توسط یک دولت خارجی سرنگون شده و قطعاً آقای پوتین نمیتواند در مقابل افکار عمومی داخلی و همچنین به دلیل جایگاهی که این کشور در نظام بینالملل دارد در مقابل این عمل سکوت کند، بنابراین قابل پیشبینی است که روسها بعد از حمله ترکیه به هواپیمای آنها به هر نحو بحران را عمیقتر خواهند کرد تا بتوانند یا دولت ترکیه را مجبور به عذرخواهی و پرداخت غرامت کنند و یا به نحوی انتقام این عمل را بگیرند .
شواهد نشان میدهد که ترکها دست به اقدامی نسنجیده زده و پیامدهای کارهای خود را به خوبی ارزیابی نکردهاند چون اگر واقعاً دید درستی نسبت به مسائل داشتند قبلاً روی این مسئله خوب فکر میکردند که آیا سرنگون کردن یک هواپیمای روسی به این راحتی امکانپذیر است و این اقدام چه پیامدهایی برای آنها خواهد داشت؟ در مجموع میتوان پیشبینی کرد روابط دو کشور بحرانیتر از این خواهد شد.
«نسیم»: ورود نیروهای نظامی ترکیه به خاک عراق را چگونه ارزیابی میکنید؟
اسداللهی: ترکها به غیر از دیدگاه خاصی که در خصوص احیاء قدرت ترکیه در زمان امپراتور عثمانی دارند موضوع دیگری نیز در منطقه با قطر دنبال میکنند که آن تقویت جریان اخوانی است و علاوه بر آن سعی میکنند حمایت عربستان سعودی را داشته باشند؛ بنابراین میبینیم که رفتار آنها در منطقه چند جانبه است.
همچنین آنها از ابتدا حرکاتی را در عراق دنبال می کردند تا بتوانند به وسیله آن حاکمیت دولت مرکزی را زیر سوال ببرند مثلاً آقای اوغلو زمانی که وزیر خارجه بود یک بار بدون هماهنگی با دولت مرکزی عراق به اربیل مرکز اقلیم کردستان سفر کرد که در آن زمان اعتراض شدید دولت عراق را در پیداشت و آن را نقض حاکمیت ملی خود تلقی کرد؛ طبیعتا این سوال پیش می آید که چگونه ممکن است وزیر خارجه کشوری بدون اینکه با دولت مرکزی هماهنگی کرده باشد به بخشی از یک کشور همسایه سفر کند؟ در مورد بحث خرید نفت از اقلیم کردستان نیز ما بارها شاهد بودیم که ترکها بدون هماهنگی با دولت مرکزی عراق از اقلیم کردستان نفت خریده و آن را صادر میکردند که این هم یکی از موارد نقض حاکمیت عراق است یا مثلاً حمله هواپیماهای نیروی هوایی ترکیه به مناطقی در شمال عراق به بهانه مورد هدف قرار دادن مواضع پکاکا بارها اتفاق افتاد که دولت عراق به آن هم اعتراض داشت و آن را نقض حاکمیت ملی خود میدانست، مورد چهارم آن نیز همین تجاوز اخیر است که گروهی از نیروی زمینی ترکیه که 12 تانک و یک دستگاه مین خنثی بود بدون هماهنگی با دولت مرکزی تحت عنوان آموزش نیروهای پیشمرگه اقلیم کردستان وارد استان نینوای عراق شدند که این نیز نقض آشکار حاکمیت ملی عراق است.
نقض حاکمیت ملی کشور همسایه عراق توسط دولت ترکیه آن هم با این صراحت و به این شکل علنی موضوع عجیبی است که به هر بهانه که باشد توجیهپذیر نیست و نشان میدهد که ترکها بدون توجه به قوانین بینالملل و حسن همجواری در حال ایجاد بحرانهای جدیدی هستند و اگر این روش ترکها ادامه داشته باشد احتمال آن وجود دارد که بحران بسیار خطرناکی و جدیدی را در منطقه از طرف ترکیه با کشورهای همسایه شاهد باشیم .
«نسیم»: رفتار ترکیه در خصوص ایران را چگونه ارزیابی میکنید و آیا با وجود تنش ایجاد شده بین ایران و ترک در خصوص معامله نفت ترکیه با داعش میتوان به آینده روابط دو کشور امیدوار بود؟
اسداللهی: آنگونه که مشخص است سیاستی که اکنون ترکها در منطقه دنبال میکنند ممکن است منجر به ایجاد بحران و جنگ منطقهای شود که تنها محدود به دخالت آنها در امور کشورهای همسایه خود نخواهد بود؛ تحولات منطقه همه به یکدیگر مربوط هستند و قطعاً ایران نیز نمیتواند در خصوص آنها سکوت کند.
وضعیتی که در عراق است و هر اتفاقی که در این کشور بیفتد بر امنیت ملی ما تاثیر مستقیم دارد همانطوری که تاثیر مستقیم در امنیت ملی ترکیه نیز دارد و بر همین اساس هر نوع اقدامی بدون هماهنگی با دولت مرکزی عراق میتواند در واقع مقدمه یک بحران بسیار خطرناک باشد.
دولت ترکیه تا قبل از موج بیداری اسلامی سیاستهایی داشت که بسیار به سیاستهای جمهوری اسلامی ایران نزدیک بود و زمینه همکاری بین دو کشور را فراهم کرده بود اما هر چقدر از جریان بیداری اسلامی گذشته و بحرانها عمیقتر شده میبینیم که دولت ترکیه از آن هماهنگی با ایران دور میشود و دیگر نه تنها هماهنگی وجود ندارد بلکه شاهد آن هستیم که که سیاستهای مغایر سیاستهای جمهوری اسلامی اتخاذ میشود و در مجموع به نظر من اگر دولتمردان ترکیه بخواهند خردمندانه یا حتی از نظر سود و زیان این موضوع را ارزیابی کنند قطعا از دست دادن دوستی با ایران در شرایطی که حتی بعدها بخواهند نفوذی در سوریه یا عراق داشته باشند به نفعشان نیست.
بیش از 200 سال است که مرزهای ایران و ترکیه مرزهای صلح بود و حتی یک گلوله در این مرزها شلیک نشده و هیچ چیز دیگری ارزش آن را ندارد که ما 200 سال صلح و آرامش را از دست بدهیم بنابراین امیدواریم دیپلماسی ما در این زمینه فعال شود تا بتوانیم با هشیار کردن ترکها آنها از این نوع حرکتهایی که میتواند عواقب خطرناکی برای کل مردم منطقه داشته باشد برحذر کنیم.
«نسیم»: فارغ از ترکها، شاهد هستیم که کشورهای دیگر نیز قصد لشکرکشی به منطقه را دارند که از جمله آنها دولت آلمان است که حتی مجوز حضور نظامی خود در منظقه را از پارلمان این کشور گرفته است، به نظر حضرتعالی این حضور کشورهای خارجی در عراق چه عواقبی برای منطقه خواهد داشت؟
اسداللهی: اولاً این خطایی کاملا محرز است و مقام معظم رهبری نیز چندین ماه پیش به دولتهایی که از این گروههای تکفیری حمایت میکردند هشدار دادند که شمایی که از این گروهها حمایت میکنید بعدها خودتان قربانی این گروهها خواهید شد، اتفاقاتی که در پاریس افتاد یا حمله چند روز پیش در آمریکا یا اتفاق متروی لندن که فردی به اسم حمایت از سوریه برید چند نفر را مجروح کرد همه تحقق همان پیشبینی رهبری در خصوص این خطر واقعی است و قطعاً آلمانیها نیز از این مسئله در امان نخواهند بود چون در همه این کشورها جامعه اقلیت مسلمان وجود دارد که ممکن است که داعش در آنها نفوذ کند و از بین آنها یارگیری کند.
همانطور که خود این کشورها آمار میدهند عده زیادی از مسلمان این کشورهای اروپایی به داعش و یا دیگر گروههای تکفیری پیوستهاند و وقتی که این افراد به کشورهای خود بازگردند عامل خطرناک برای امنیت ملی آن کشورها خواهند بود.
موضوع این است که آیا اگر هر کشوری بخواهد خودسرانه تصمیمگیری کند و یا اینکه در سوریه بمباران انجام دهد نتیجه میدهد؟ یا اینکه باید این دولتهای اروپایی در سیاستهای خود تجدیدنظر کنند؟ مطمئنا لازم است که کشورها غربی که تا الآن از گروههای مسلح تحت عنوان مبارزه با اقای بشار اسد حمایت میکردند دیدگاههای خود را تعدیل کنند و بدانند که آن کسی که در زمین در حال جنگ با این گروههای تروریستی است ارتش و نظام سوریه است و بنابراین نمیشود به قول معروف یکی به نعل بزنند و یکی به میخ و از یک طرف بگویند ما میخواهیم با داعش مبارزه کنیم و از طرف دیگر هم بگویند آقای بشار اسد باید برود.
اکنون لازم است دولتهای غربی اعتراف کنند که سیاستها خود در مورد سوریه غلط بود و به دنبال همکاری با دولت این کشور برای مبارزه با این گروهها باشند وگرنه با بمباران هوایی مبارزه با تروریستها نتیجه نخواهد داد .
«نسیم»: جمعبندی شما از وضعیت منطقه چیست؟
اسداللهی: وضعیت منطقه به علت سیاستهای غلطی که در زمان جورج بوش در حمله به افغانستان و عراق انجام شد بسیار آشفتهای شده که متأسفانه باید بگوییم برای دو سه دهه آینده هم شاهد آن خواهیم بود و منطقه به این راحتیها سر و سامان پیدا نخواهند کرد.
ما با خطری جدید به نام گروههای تکفیری روبهرو هستیم که متأسفانه روندی رو به رشد دارند و بنابراین لازم است خود را برای یک دوره طولانی بحران آماده کنیم در ضمن لازم است جامعه جهانی نیز واقعاً فکر اساسی انجام دهد و آمریکا، غرب و ارتجاع عرب باید سیاستهایی که در دو سه دهه اخیر در پیش گرفته بودند را به طور کامل تغییر دهند و اگر بخواهند به این سیاستها گذشته ادامه بدهند این بحران عمیقتر خواهد شد.