یادداشت/ تحلیلی بر چند وجهی پدیده سیاسی ۷ اسفند

عامل اصلی نتایج انتخابات چیست؟

کدخبر: 2014939

میکائیل دیانی طی یادداشتی نوشت: چینش آرای تهران نشان می دهد که «منطق لیست واحد» کارآمد بوده اما توزیع آرای تهران نشان می دهد که برخلاف افزایش مشارکت سبد آرای اصولگرایان رشدی نداشته است. این مسئله ناظر بدان است که اصولگرایان نتوانسته است با بدنه اجتماعی خود ارتباط بگیرند.

به گزارش « نسیم آنلاین »، میکائیل دیانی طی یادداشتی نوشت:

7 اسفند 94 بیش از آنکه نیاز به تحلیل های سیاسی داشته باشد، مستحق یک تبریک ملی به تمام ملت ایران است که در درجه نخست با رأی خود به جمهوری اسلامی تثبیت اقتدار سیاسی نظام را به ارمغان آوردند اما این روز و رفتار سیاسی در آن که به حق یکی از پیچیده ترین روزهای انتخاباتی تاریخ جمهوری اسلامی بوده است نیازمند تحلیل های عمیق و موشکافانه است؛ در این وهله اگرچه در تحلیلی نارس و ناقص از یک پدیده سیاسی پیچیده اما تلاش می شود تا ابعادی از این کنش سیاسی را بررسی نماییم.

1- حسین مرعشی به بیانی و وحید یامین پور با لحنی دیگر پدیده انتخابات را در تهران و غیرتهران تحلیل کرده اند اما محصول مشترک دو تحلیل آن بوده است که اصلاح طلبان در تهران و اصولگرایان در غیر از تهران موفق بوده اند، تهران را اصلاحات و کشور را بالنسبه اصولگرایان برده اند با این تفاوت که اساسا در بخشی از نظام سیاسی این چهارچوب های اصلاح طلبی و اصولگرایی نبوده که کارکرد داشته است بلکه «ائتلاف های سیاسی» از جناحین مختلف که امروز به «نئومحافظه کاری» مشهور است شکل دهنده آناتومی سیاسی انتخابات بوده است که از این دست می توان به ائتلاف هاشمی، روحانی، خاتمی، لاریجانی اشاره کرد که به نقل از حسین مرعشی تنها "تلاشی برای ماندن در قدرت یا رسیدن به قدرت" شکل گرفته است و «حفظ وضع موجود» خواسته مشترک همه آنها بوده است. این ائتلاف ها البته با تقلیل از مطالبات حداکثری همه اضلاع ائتلاف شکل میگیرد و به عنوان مثال کاظم جلالی که سابقه بیان "اعدام سران فتنه را دارد" و یا علی مطهری که یکی از جدی ترین مخالفین بدحجابی و مدافعین گشت ارشاد و امر به معروف است در این ائتلاف ها با عارف که بزرگترین دغدغه اش رفع حصر سران فتنه است و پروانه سلحشوری که دغدغه اش حجاب اختیاری است قرار می گیرد. این ناموزون بودن آرا به ضرر اصلاح طلبان و حامیان دولت زنگ خطر دولت روحانی است که می تواند برای آنها پاشنه آشیلی در سال 96 باشد؛ چنانچه این اولین مجلس بعد از یک دولت است که دولت در آن اقلیت محض است.

2- نکته دیگر در خصوص این پدیده سیاسی معطوف به انتخابات خبرگان رهبری است. در این انتخابات هاشمی رفسنجانی یک سیاست ورزی دقیق را انجام داد و علمای اصولگرا برخلاف او -و البته برخی در رودربایستی با او-دچار یک خطای استراتژیک شدند. در حقیقت در دوگانه انگلیسی و ضدانگلیسی که خواسته اصلی اش عدم ورود آقایان جنتی، یزدی و مصباح بود جامعه مدرسین به نابلدی خود باخت نه گرایش آرا به سمت انگلیس، چنانچه وقتی هاشمی رفسنجانی 8 عضو لیست جامعه مدرسین را در لیست خود قرار داد؛ این جناح بایستی رسما اعلام می کرد که رأی دهندگانش تنها بر 8 عضو غیر مشترک رأی دهند اما این کار را نکرد. مقایسه آرای افراد مشترک در لیست جامعه مدرسین و هاشمی با افرادی چون آیت الله جنتی، یزدی و مصباح نشان می دهد که اگر این استراتژی کلان رأی به هشت عضو غیر مشترک بصورت رسمی از سران اصلی جریان اصولگرایی یعنی آیات یزدی و موحدی اعلام می شد؛ در آن صورت علاوه بر اینکه علمای ثلاثه در بین 16 نفر بودند بلکه بعنوان مثال آیت الله جنتی جزو 6 نفر برتر می بود.

در این بازی اگرچه سیاست ورزی هاشمی بهتر بود و نابلدی سیاسی علمای اصولگرا و عدم جهت دهی رأی دهندگان آنها مشخص و معین است اما در نهایت نیز هاشمی از چند جهت پیروز قاطع نیست. اول آنکه مهمترین گزینه ای که او تلاش داشت با این مدیریت آرا از راهیابی به مجلس خبرگان باز بماند (آیت الله جنتی) وارد مجلس خبرگان شد؛ ثانیا مهمترین گزینه سیاسی اش که ریاست جمهوری را در اختیار دارد نفر سوم شد و در نهایت رتبه اول او هم با فاصله 15 هزار تایی به نسبت نفر دوم (آیت الله امامی کاشانی) کاملا شکننده بوده است.

3- اصولگرایان در تهران اما چه شد که به این نتیجه رسیدند؟ با توجه به اینکه اصلاح طلبان نمایندگان وضع موجود بودند و مردم بویژه در حوزه اقتصادی در نقطه مقابل وضع موجود قرار داشتند! این نکته را می توان در چند دلیل اجمالی بیان کرد:

الف) اصولگرایان فاقد یک چهره واحد کاریزمای سیاسی هستند و به دلیل تشتت آرا و عدم پایین آوردن مطالبات حداکثری خود از زمین سیاست حاضر به اجماع روی یک شخص که قابلیت بسیج کنندگی نیروها را داشته باشد؛ نیستند-این موضوع البته ناظر به فقدان شخصیت نیست، بلکه معطوف به عدم کم کردن سهم خواهی های هر جریان نسبت به جریان دیگر است. نتیجه بخش بودن این مسئله را می توان در اجماع اصلاح طلبان تنها با یک کلیپ "تکرار می کنم" خاتمی مشاهده نمایید؛ و در سطوح پایین تر خود ائتلاف اصولگرایان نیز همین خاصیت را تا حدودی داشته است.

ب) اصولگرایان هنوز متوجه نشدند که امر سیاسی را ناظر به تحولات اجتماعی بپذیرند. اگر نگاه منطقی به شرایط و تحولات سیاسی و اجتماعی کشور داشته باشیم متوجه می شویم که دهه شصت، دوران تاثیر گذاری «گروههای مرجع» بوده است. «امر سیاسی» در این دوران از «بالا به پایین» بوده و تصمیم گیری های گروههای مرجع بر تصمیمات توده جامعه تاثیر گذاری عمیق داشت اما بعد از دوم خرداد فضای بینابینی بین گروه های مرجع و توده برقرار شد و در حال حاضر با توجه به تکثر حاکم در جامعه «امر سیاسی» پدیده ای از «پایین به بالا» و متاثر از «امر اجتماعی» از طریق توده به بدنه بالا سیاستمداران جامعه است و اساسا این پدیده های اجتماعی است که کنش های سیاسی را می سازد.

ج) چینش آرای تهران نشان می دهد که «منطق لیست واحد» کارآمد بوده است اما توزیع آرای تهران نشان می دهد که برخلاف افزایش مشارکت سیاسی در تهران سبد آرای اصولگرایان رشدی که باید را نداشته است. این مسئله ناظر بدان است که اصولگرایان نتوانسته است با بدنه اجتماعی خود ارتباط بگیرند و آنها را به پای صندوق های رأی بکشانند.

افزایش سی درصدی مشارکت در تهران در حالی است که بیشتر این افزایش معطوف به صندوق های شمال تهران و مختص اصلاح طلبان است و این درحالی است که حدود 58 درصد مردم تهران در انتخابات شرکت نکردند، حداقل 42 درصد رای دهنده ها لیستی رای ندادند. این رشد حدود سی درصدی مشارکت در تهران خود باعث شده است که متوسط آراء فهرست اصلاح‌طلبان در تهران ۳۶.۲۳٪ از کل آراء ماخوذه باشد. در حالی که متوسط آراء فهرست اصولگرایان در ۲۲.۷۵٪ از کل آراء ماخوذه است. آراء فهرست اصلاح‌طلبان به طور متوسط ۱.۶ برابر آراء فهرست اصولگریان است. با این ترکیب آرا مشخص است که آرای خاموشی که حاضر نشدند پای صندوق های رأی بیایند مختص جنوب شهری هستند که می توانستند پایگاه اصلی رأی اصولگرایان باشند و آنها را پیروز رقابت تهران بکنند اما عدم ارتباط گیری این قشر با بدنه رأی در جنوب تهران آنها را ناکام گذاشته است.

در این مسئله البته این مسئله را باید افزود که تلاشی نیز از سوی بدنه نخبگانی اصولگرایی برای برقراری ارتباط و انتقال مفاهیم و موضوعات مطروحه ائتلاف به بدنه جامعه صورت نگرفته است که در ادامه مبسوط تر بدان خواهم پرداخت.

این چینش رأی یک نتیجه گیری پیشینی را نیز به همراه دارد و آن عدم اقبال به دولت روحانی را نشان می دهد. تغییر الگوی رأی دهی در شهر تهران یعنی ورود جدی طبقات بالای جامعه و عدم حضور طبقات پایین جامعه که همواره بیشتر در مشارکت های سیاسی جمهوری اسلامی حاضر بوده اند نشان می دهد این قشر -که اتفاقا به لحاظ کمیتی تعداد بیشتری را نیز دارند- مطالبات خود را دریافت نکرده اند و به گونه ای به دلیل ناکارآمدی دولت در برآورد مطالبات بویژه اقتصادی این قشر با صندوق ها قهر کردند؛ آنها آمدن و رأی دادن را در شرایطی که تغییری در وضع مردم ایجاد نکند نامعقول می دانند.

4- در این انتخابات با دوگانه ای مواجه بودیم که در یک طرف از همه آرمان هایش کوتاه آمد و پای لیستی که مطلوب هیچ یک از طرفین موتلف در لیست نبود ایستاد و برای آن تمام ظرفیت خود را به کار بستند اما از این طرف در بدنه اصولگرایی -اگرچه تقریبا مطالبات نه حداکثری بلکه معقول طرفین ائتلاف براورده شده بود- اما نه موتلفین و نه بدنه تلاشی برای کسب آرای بدنه رأی خود نکردند. سینرژی اصلاح طلبان برای بالا بردن شور انتخاباتی و رأی به لیست کامل (30+16) از یک طرف و سکوت اصولگرایان و عدم تحرک بدنه اجتماعی آنها از سوی دیگر نوید شیب آرا به سمت اصلاح طلبان را می داد و این در نظرسنجی های دو روز آخر عیان بود.

5- مسئله مشخص دیگر درباره تهران استفاده بهینه اصلاح طلبان از شبکه های اجتماعی و در مقابل سبک سنتی چند دهه قبل اصولگرایان در رقابت انتخاباتی بوده است. ضعف در شعار، رفتارهای زورو وار که یک شبه تمام مفاسد را بر ملا می کند، تبلیغات گسترده خیابانی و... همه برای اصولگرایان نتیجه عکس داد اما اصلاح طلبان در یک سرمایه بلند مدت در فضای مجازی از یک سال پیش با راه اندازی کانال های مختلف سیاسی، طنز و حتی غیر اخلاقی که اعضای بالغ بر صدهزار پیدا کرده بودند در یک هفته پایانی و بصورت دقیق تر در سه روز پایانی یک کودتای رسانه ای را رقم زدند.

برای آنکه این مسئله برای خواننده ملموس تر شود به دو نکته اشاره می کنم. در ایران تعداد کابران تلگرام بیش از 25میلیون نفر است که تقریبا نیمی از جامعه ایرانی را شامل می شود که رقیب بلامنازع رسانه ملی به حساب می آید و پیام تصویری "تکرار می کنم" محمد خاتمی ظرف 48 ساعت در مجموع کانالهایی که منتشر شده بالغ بر 5 میلیون بار مشاهده شده است. و اساسا این مسئله نظریه ممنوعیت تصویری افراد را هم زیر سوال می برد.

پایگاه اجتماعی اصلاح طلبان همین "طبقه متوسط شهری" و "طبقات بالای جامعه" است که مطالبات اقتصادی کمتری داشته و بیشتر مطالبات فرهنگی دارند و مهمترین خواسته شان کم شدن محدودیت های اجتماعی و آزادی های فردی مبتنی بر تفکر غربی است، آوردن این جریان پای کار به مراتب آسان تر از جریانی است که مطالبات اقتصادی داشته و در چند سال گذشته هیچ کس نتوانسته آنها را نمایندگی کند و پاسخگوی مشکلات آنها باشد. جریان اصولگرایی هم نتوانسته این بدنه جامعه را با خود همراه کند و آن بخشی از جامعه را که اصلاح طلبان خود معتقدند جامعه رأی آنها نیستند و به دلایل مختلف اعم از بافت اجتماعی فرهنگی، نگاه های عمیق تر مذهبی، مشکلات معیشتی و اقتصادی و دغدغه عدالت همواره می تواند سبد رأی اصوگرایی باشد را به راحتی از دست داده اند.

چالش اصولگرایان با دولت روحانی از 24 خرداد 92 بیش از همه حول مسئله مذاکرات و برجام بوده است و همواره دغدغه این جریان از منظر سیاسی مطرح شده، دولت نیز به مشکلات اقتصادی توجهی نداشته و این قشر از جامعه خود را فراموش شده می بینند؛ در این میان اصولگرایان حتی برای مقابله با دولت نتواستند از منظر و موضع این طبقه با دولت مواجه شوند و این ضعف دو سال گذشته آنها بود که از موضع اقتصادی و کارآمدی-که دغدغه طبقه پایین جامعه است- در مقابل دولت قرار نگرفتند تا مردم آنها را نمایندگان خود بدانند؛ این را نیز همه صحه می گذارند که شعار "معیشت" برای انتخابات و انتحارهای سیاسی در مورد مبارزه با مفاسد اقتصادی در بزنگاه یک ماهه مانده به انتخابات بیشتر برای مردم جنبه نمایش انتخاباتی پیدا می کند تا دغدغه اجتماعی!

در این ورطه مهمترین بحث برای اصولگرایان بازگشت به خویشتن و برقراری ارتباط عمیق با جامعه و تبدیل شدن به زبان گویا و گوش شنوای مردم در درجه اول و پالایش نیروها، جوانگرایی و میدان دار شدن نیروهای جوان تر در درجه ثانی، ادامه مسیر همگرایی بر سر نقاط مشترک ادامه یابد. نحوه توجه به لیست واحد نشان می دهد اگر در کنار این گونه وحدت، سازوکار مناسبی نیز برای وحدت و همچنین گره خورده با دغدغه های جامعه ایجاد شود می تواند منجر به موفقیت شود.

ارسال نظر: