سلطانی احمدی عنوان کرد؛
پیشبینی وقوع انقلاب از سوی اسدالله علم
پژوهشگر و فعال فرهنگی گفت: از نظر اسدالله علم وقوع انقلاب به دلیل فساد و تباهی طبقه حاکم که وی از آنان تحت عنوان طبقه "لاشخور" یاد میکند طبیعی و حتمی بود.
به گزارش « نسیم آنلاین »، مجتبی سلطانی احمدی تاریخپژوه و نویسنده در گفتگو با فارس به مناسبت سی و هشتاُمین سالمرگ اسدالله علم گفت: اسدالله علم محرمترین شخص از میان رجال سیاسی به پهلوی دوم بود و با او روابطی خارج از حد و حدود شاه و وزیر داشت.
وی در دوران حیات خود چهار بار به وزارت و یک بار به نخستوزیری رسید. علم در تیرماه 1341 پس از استعفای علی امینی از نخست وزیری به این سمت گمارده شد و در جریان قیام 15 خرداد 1342، دستور آتش گشودن به روی تظاهرکنندگان را صادر کرد. در 17 اسفند همین سال از نخست وزیری استعفا و چند روز پس از آن به ریاست دانشگاه پهلوی منصوب شد.
این مسئولیت حدود سه سال به طول کشید. دانشگاه پهلوی به دلیل موقعیت ویژهای که نزد رژیم پهلوی داشت ، همیشه از بودجه بهتری نسبت به سایر دانشگاهها برخوردار بود و ریاست آن همواره بر عهده مقامات عالی رتبه دولتی بود و بنا بود نقش مؤثری در کادرسازی و تربیت نیروهای مد نظر رژیم پهلوی ایفا کند.
سپس اسدالله علم در آذرماه 1345 عهدهدار سمت وزارت دربار شد و در مردادماه 1356 به دلیل پیشرفت بیماری سرطان خون از این سمت استعفا داد و در 25 فروردین 1357 در بیمارستانی در آمریکا درگذشت.
نویسنده کتاب «نامۀ نیمۀ خرداد» درباره نقش اسدالله علم در سرکوب قیام 15 خرداد گفت: هر چند شاه در رأس هرم قدرت عالیترین مرجع تصمیمگیری درباره چگونگی برخورد با تظاهرکنندگان بود؛ اما در این میان بزرگترین نقش را در سرکوب تظاهرکنندگان شخص اسدالله علم به عنوان نخست وزیر بر عهده داشت. داریوش همایون، که سالها در دوران محمدرضا شاه از دولتمردان عالی کشور محسوب میشد، نقش قاطع علم در پایان دادن به قیام 15 خرداد را مورد تصدیق قرار میدهد و نتیجه میگیرد که اگر در آن هنگام ثبات و قاطعیت شخص اسدالله علم نبود چه بسا رژیم پهلوی با خطر سقوط مواجه میشد. ویلیام شوکراس نیز به نقل از جعفر بهبهانیان متصدی امور مالی شاه، مسئول اصلی کشتار قیام 15 خرداد را اسدالله علم میداند و شخص علم هم اقدام خود را با عمل رضا شاه در رفع اجباری حجاب و کشتار مردم مؤمن در صحن مسجد گوهرشاد مقایسه کرد و هر دو اقدام جنایتکارانه را برای پیشرفت کشور حیاتی میشمرد.
این نویسنده تاریخ انقلاب اسلامی گفت: پس از ماجرای 15 خرداد، روابط علم با شاه به مرحله جدیدی وارد شد و به ویژه با انتصاب وی به وزارت دربار در آذر ماه 1345، هیچ شخص دیگری را نزدیکتر از وی به پهلوی دوم نمیتوان یافت. این نکته را نباید فراموش کرد که اسدالله علم از این پس با به دستگیری سکان دربار پهلوی و داشتن روابطی فراتر از یک وزیر با شاه، از مخفیترین مسائل و اسرار شاه و خاندان پهلوی و نیز مسائل و موضوعات ریز و درشت گشور آگاه بود. در بیان یکی از محققین کشورمان وی در واقع وزیر امور محارم شاه بود. علم حتی مدیر برنامههای عیاشی شاه بود و شخصا نیز در فساد اخلاقی دست و پا میزد؛ البته از اوج افراط محمدرضا در این زمینه متعجب و نگران بود.
نویسنده کتاب «مبدأ نهضت» دربارهی نگاه علم به قدرت و جایگاه روحانیت گفت: در میان نخست وزیران محمدرضا شاه هیچ کدام به اندازه اسدالله علم نسبت به قدرت و جایگاه روحانیت از خود بی توجهی نشان نمیداد و شاید اعتماد بیش از حد او به دوستی دیرینهاش با شخص شاه و مستظهر به حمایت آمریکا و انگلیس بودن در این رویکرد بیتأثیر نبود. البته ایستادگی روحانیت در ماجرای لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و برخوردهای هوشمندانه امام خمینی او را وادار به عقب نشینی کرد. در دوران نخست وزیری علم حذف اسلام از شرایط نمایندگی و نیز قسم به کتاب آسمانی غیر از قرآن، در واقع با هدف حذف تدریجی اسلام به عنوان دین رسمی کشور مطرح شد و ضمنا قصد داشت زمینه را برای حضور و نفوذ بهائیان و یهودیان صهیونیستی در پستهای حساس کشور آماده کند.
نویسنده کتاب «پژوهشنامه انقلاب اسلامی ایران» درباره خاطرات اسدالله علم و اهمیت آن گفت: درباره خاطرات علم و ویژگیهای آن بارها صحبت شده است. دستنوشتههای ده ساله (1346-1356) او که در هفت جلد توسط علینقی عالیخانی وزیر اقتصاد دولت عَلَم منتشر شده است از لحاظ عَلَمشناسی مهمتر از سایر منابع است. در این دستنوشتهها در مورد آنچه مربوط به اوج فعالیت سیاسی عَلَم، یعنی دوره بیستماهه نخستوزیری وی است اطلاعات چندانی در دست نیست و به اشاراتی پراکنده و گذرا در لابهلای خاطرات اکتفا شده است. از نقاط ضعف خاطرات علم تصریح ویراستار این اثر، آقای علینقی عالیخانی بر حذف بخشهایی از این خاطرات علیرغم میل و خلاف وصیت اسدالله علم است.
به طور مثال «حذف نام برخی کسان که در ایران هستند و آوردن نامشان ممکن است برای آنان موجب دردسر شود» همچنین «قضاوتهای بیش از اندازه تند و بیزرحمانۀ شاه یا علم دربارۀ چند تن از اطرافیان شاه که با بازماندگان علم رفت و آمد دارند» و همچنین «مسائلی که جنبۀ کاملا شخصی و خصوصی دارند» به وسیله ویراستار از خاطرات علم حذف شده است؛ چرا که به عقیده وی این مسائل «کمکی به درک تاریخ این دوره نمیکند» در حالیکه اتفاقا این نکات قابلیت بالایی برای درک تاریخ دورانی دارند که شاه در اوج دیکتاتوری به سر میبرد و کلیه منابع کشور به مثابه مایملک شخصی وی و درباریان به حساب میآمد.
دستاورد سلطنت پهلوی در خاطرات اسدالله علم؛ مدیریت آشفته و از هم گسیختگی کشور، بیشخصیتی نخبگان حکومتی در نگاه شاه، حقارت شاه در مقابل آمریکا و انگلیس، جنون قدرت و خرید اسلحه و فساد اخلاقی و هرزگی درباریان بود.
این دانش آموخته دکتری تاریخ و تمدن اسلامی دانشگاه تهران درباره جدایی بحرین از ایران و نوع نگاه اسدالله علم گفت: علم در خاطرات خود درباره مسأله بحرین و نحوۀ جدایی قطعی آن از ایران و دست داشتن انگلیسیها در این زمینه پیوسته صحبت کرده. البته جالبترین بخش آن، نوع موضعگیریهای سیاسی و تبلیغاتی رژیم پهلوی در قبال این واقعه است: «شورای امنیت به اتفاق آرا میل مردم بحرین را در داشتن استقلال کامل تصویب کرد. نماینده ایران هم فوری آن را پذیرفت. خندهام گرفته بود؛ گوینده رادیوی تهران طوری با غرور این خبر را میخواند، که گویی بحرین را فتح کردهایم». در واقع اعطای بحرین از سوی پهلوی داغی است که هیچ ایرانی وطندوست حاظر به فراموشی و بخشش این خیانت نیست. خیانتی که اشخاصی چون اسدالله علم ضمن همراهی و همکاری با یک لبخند از کنار آن گذشتند.
نویسنده کتاب «تاریخ شفاهی زندگی و مبارزات شهید مهدی عراقی» درباره نگاه اسدالله علم به طبقه حاکم گفت: خاطرات علم ضمن ظاهر تملقگویانهی آن از شاه، نگاهی انتقادی به وضعیت آن دوران، حتی شخص محمدرضا هم دارد. علم در طی زمان، به نوعی بدبینی ریشهدار نسبت به طبقه حاکم، که در نظام دیکتاتوری سلطنتی قاعدتا تمامی امور مملکت در اختیار اعضای آنان است دچار شده بود و از آنجا که خود را نیز عضوی از این طبقه میدانست، همان احساس منفی را نسبت به خویش نیز داشت و اتفاقا به این نکته اذعان میکند که خودش نیز در این فساد غرق شده است.
او خود و طبقهی حاکم را بارها با عباراتی چون «طبقۀ لاشخور»، «طبقۀ فاسد و پلید» توصیف میکند و به صراحت معترف بود که «من میدانم به یک دیکتاتور قدرتمند خدمت میکنم» و خود را «غلام خانهزاد» پهلوی میدانست.
او خود و طبقهی حاکم را بارها با عباراتی چون «طبقۀ لاشخور»، «طبقۀ فاسد و پلید» توصیف میکند و به صراحت معترف بود که «من میدانم به یک دیکتاتور قدرتمند خدمت میکنم» و خود را «غلام خانهزاد» پهلوی میدانست. با این حال عَلَم در دوران خدماتش به محمدرضا وفادار بود و بزرگترین وظیفهی خود را حفظ و صیانت از شاه میدانست و بخش قابل ملاحظهای از کتاب خاطرات عَلَم ستایشهای وی نسبت به شاه در مقام یک فدایی است.
نویسنده کتاب «تاریخ شفاهی زندگی و مبارزات شهید صادق امانی» درباره نگاه اسدالله علم به آینده رژیم پهلوی گفت: علم به وضوح رژیم پهلوی را در حال اضمحلال و فروپاشی میدید. وی در مرداد سال 1352، با توجه به اوضاع وخیم اقتصادی مردم، به صراحت مینویسد: «من وضع را قابل انفجار میبینم و بسیار نگرانم». وی در یادداشتهای دو سال بعد خود که به ظاهر شاه در اوج اقتدار سیاسی، اقتصادی و نظامی قرار داشت به شکل جدیتری نسبت به ادامهی حیات این رژیم کودتایی ابراز تردید کرده و آن را در آستانه فروپاشی توصیف نموده است و نوشته «وضع به طوری است که قاعدتا باید به انقلاب بیانجامد».
این پژوهشگر و فعال فرهنگی دربارهی نسخه اسدالله علم برای نجات سلطنت پهلوی گفت: نسخه اسدالله علم برای نجات سلطنت پهلوی طناب پوسیده و رنگباختهای بود. عَلَم سیاست انگلیس را در امور ایران بسیار توانا ارزیابی میکرد و معتقد بود که اگر شاه، نظریات انگلیسیها را بپذیرد و از دولتمردان این کشور تبعیت کند از سقوط حتمی نجات خواهد یافت.
در حالی که شاه در این مقطع به آمریکاییها اعتماد داشت. آنتونی پارسونز دیپلمات انگلیسی که از سال 1974 تا 1979 میلادی سفیر انگلیس در ایران بود در کتلاب «غرور و سقوط» خود که یکی از کتابهای مهم اما قابل نقد در زمینه انقلاب اسلامی ایران است به این مطلب اذعان دارد که خانواده عَلَم نسل اندر نسل، طرفدار انگلیس بودند. بزرگترین اشتباه شاه و عَلَم این بود که ادامه حیات رژیم خود را وابسته به خواست و اراده انگلیس و آمریکا میدانستند و بدین ترتیب جهتگیری سیاستهای کلان کشور را به جای تأمین منافع ملی و مردمی، در راستای تأمین منافع اجانب قرار داده بودند و همین اشتباه موجبات سرنگونی پهلوی را فراهم آورد.
سلطانی احمدی در پایان افزود: از نکات جالب توجه در خاطرات عَلَم هراس وی از گسترش چادر و حجاب در جامعه و به ویژه در دانشگاه است. در واقع عَلَم میان پدیده حجاب و اقتدار سلطنت پهلوی قائل به رابطه مستقیم بود و گسترش حجاب را برای آینده رژیم پهلوی خطرناک میدانست و نسبت به آن هراسان بود.
وی در بازگشت از شیراز به شاه میگوید: «چیزی که دیروز خیلی باعث تعجب من در دانشگاه پهلوی شد مشاهده زیادی دختر چادر به سر بود. وقتی که غلام رئیس دانشگاه بودم، دختر چادر به سر را مسخره میکردیم. یک نفر هم برای نمونه پیدا نمیشد. یعنی آن را برای خود یک تحقیر حساب میکردند و حالا دهها دختر چادری حتی در سالن سخنرانی دیدیم».