به امید رفع تحریم‌ها در برجام معاهده پاریس را امضا کردیم/ به تعهداتمان پایبند نباشیم تحت فشار جهانی قرار می‌گیریم

گروه سیاسی «نسیم آنلاین»:: اردیبهشت ماه امسال محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه به نمایندگی از دولت ایران موافقتنامه تغییرات آب و هوایی موسوم به "موافقتنامه پاریس" را در مقر سازمان ملل متحد امضا کرد. موافقت‌نامه پاریس آذر ماه گذشته و به منظور اقدام عملی در برابر تغییرات آب و هوایی جهانی و با هدف مشخص جلوگیری از افزایش دمای متوسط زمین با حضور تعداد زیادی از مقامات کشورهای جهان به تصویب رسیده بود. هیات دولت ایران پیش از تشکیل اجلاس پاریس با تصویب سندی در خصوص وظایف دستگاه‌های اجرایی در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، ایران را متعهد به کم کردن میزان گازهای گلخانه‌ای به میزان 4 درصد کرده بود؛ همچنین در این سند که پیش از امضای برجام به تصویب رسیده بود ایران متعهد شده بود در صورت رفع تحریم‌های ناعادلانه حاضر است 8 در صد دیگر از میزان گازهای گلخانه ای خود را کاهش دهد. تعهد ایران به کاهش 12 درصدی گازهای گلخانه‌ای از طرف بسیاری از کارشناسان به عنوان سم مهلکی برای توسعه کشور در زمینه صنعتی و حتی کشاورزی و دامپروری عنوان شده بود ( اینجا را ببینید )؛ اکنون و در حالی که رئیس سازمان محیط زیست از تصویب موافقتنامه پاریس در جلسه هیئت دولت خبر می‌دهد «نسیم آنلاین»، در گفتگو با حسام قدکساز کارشناس انرژی و محیط زیست به بررسی جزئیات این توافق‌نامه پرداخته است. « نسیم آنلاین »: پیمان اقلیم پاریس چیست؟ چه موضوعاتی باعث ایجاد این معاهده شد؟ و چرا ایران به این پیمان پیوست؟

قدکساز: پیشینه مذاکرات در حوزه تغییر اقلیم به اواخر قرن بیستم میلادی بر می‌گردد که بحث گرمایش جهانی و یافته‌های علمی در این حوزه خیلی جدی مطرح شد و در مقر سازمان ملل متحد کشورها دور هم جمع شدند تا به یک پیمان جهانی به منظور مقابله با تغییر اقلیم دست یابند، به دنبال این جلسات بود که کنوانسیون بین المللی ملل متحد در مورد تغییر اقلیم ( UNFCCC ) به تصویب رسید و جمهوری اسلامی ایران هم یکی از کشورهایی بود این کنوانسیون را در سال 1375 شمسی توسط مجلس شورای اسلامی به تصویب رساند.

بعد از تصویب این کنوانسیون کشورها سالانه دور هم جمع می‌شوند تا جهت اجرای مؤثر کنوانسیون تصمیماتی را اتخاذ کنند؛ هدف این کنوانسیون کنترل یا مقابله با تغییر اقلیم به خصوص گرمایش جهانی به عنوان یکی از مصداق‌های بارز تغییر اقلیم هست.

در چارچوب مذاکراتی که انجام گرفت از همان سال اول یعنی از سال 1995 کشورها دنبال این بودند که یک سری الزاماتی را به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای برای کشورها به تصویب برسانند چرا که انتشار این گازها بر مبنای یافته‌های مجمع بین دولتی تغییر اقلیم ( IPCC ) علت اصلی تغییر اقلیم قلمداد می‌شود. که این نظریه مورد قبول و اجماع جامعه جهانی نیز است.

« نسیم آنلاین »: برخی از کارشناسان معتقدند که مشخص نیست تغییر اقلیم فقط به دلیل افزایش دمای جهانی باشد و استدلال می‌کنند که ما پیش از این هم چنین اتفاقاتی را داشتیم.

قدکساز:‌ حقیقت این است که با توجه به مشکل دسترسی به داده های بلندمدت در سطح جهانی، هیچوقت نمی‌شود این موضوع را انکار کرد اما مطالعاتی که به صورت تاریخی انجام شده نشان می‌دهد که هرچند دورانی بوده که به صورت دوره‌ای تغییرات دما را داشتیم ولی این پیوستگی در افزایش دما هرچند خیلی کند، در هیچ دوره‌ای مشاهده نشده است. شاید بفرمایید که مثلاً این مشاهده صد سال پیش هم انجام گرفته اما آن چیزی که به عنوان گرمایش جهانی به آن نگاه می‌شود افزایش پیوسته و البته کند دمای متوسط زمین است؛ این نظریات مخالف هم در واقع در این چارچوب مباحثه می‌شود و اگر یک نظر مخالف باشد در مقابل چندین دانشمند نظر موافق در مورد افزایش پیوسته دمای متوسط زمین دارند.

مطلب دومی که هست اینکه همیشه اصل پیشگیری یا احتیاط در مذاکرات تغییر اقلیم مورد تاکید قرار گرفته است؛ کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای علاوه بر مزایایی که در زمینه مقابله با تغییر اقلیم دارد مزایای جانبی هم دارد برای مثال برای کشور خودمان در نظر بگیرید که ما هر چقدر بتوانیم در سبد مصرف انرژی‌مان سهم انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش بدهیم از یک طرف توانستیم بحث انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی را کنترل کنیم و از طرف دیگر امنیت انرژی و وضعیت محیط زیست کشور خودمان را بهبود ببخشیم؛ این کار و البته بهینه‌سازی مصرف انرژی مزایای اقتصادی فراوانی هم دارد و بحث بهینه‌سازی مصرف انرژی یکی از راهکارهای مقابله با تغیر اقلیم نه تنها در کشورمان بلکه در کل جهان محسوب می‌شود.

این بحث، موضوع امروز نیست ما نسبت به آیندگانمان مسئولیت داریم و هرچقدر موضوع بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای جدی گرفته شود، ما عدالت بین نسلی را رعایت کرده‌ایم.

بحث ما این نیست که بگوییم ما بایستی گازهای گلخانه‌ای را صرفا به دلیل پایبندی به تعهدات بین‌المللی کاهش بدهیم بلکه این امر مزایای جنبی اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی فراوانی برای کشورمان دارد. برای مثال، امروزه حجم فلرینگ در کشورمان نزدیک 4 درصد حجم کل انتشار گازهای گلخانه‌ای است و اگر بخواهیم این گازهای فلرینگ را کاهش دهیم یا کنترل کنیم نه تنها توانستیم به تعهدات کشور در آن بند تعهدات نامشروطمان عمل کنیم بلکه کاهش فلرینگ می‌تواند مزایای اقتصادی داشته باشد و از این فلرینگ برق تولید کنیم و برق را به مصرف مناطق کمتر توسعه یافته کشورمان اختصاص بدهیم و بدین ترتیب، بسیاری از معایب و مضرات زیست محیطی ناشی از فلرینگ را کنترل کنیم.

در واقع مذاکرات تغییر اقلیم یک بستری هست که به کشورها کمک می‌کند تا یک تعامل جهانی صورت بگیرد تا بتوانند حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای‌شان را کاهش بدهند و از این نظر برای ما یک فرصت است که در عین پایبندی به تعهدات بین المللی‌مان مزایای اقتصادی این طرح‌ها را هم تقویت کنیم.

« نسیم آنلاین »: معاهده پاریس از کشورها چه می‌خواهد و به آنها چه می‌دهد؟

قدکساز: بعد از اینکه کنوانسیون تصویب شد در همان مذاکرات سال‌های اولیه اعضای کنوانسیون یا کاپ یک تصمیم گرفته شد که تنها کشورهای توسعه یافته در خصوص کاهش انتشارات تعهد داشته باشند چون از منظر تاریخی کشورهای توسعه یافته مسئول گرمایش جهانی بودند و تا اواخر قرن بیستم کشورهای توسعه یافته سهم بیشتر و کشورهای در حال توسعه از جمله ایران سهم اندکی را در انتشار گازهای گلخانه‌ای داشتند.

به دنبال این روند پروتکل کیوتو به تصویب رسید و در پروتکل کیوتو تنها کشورهای توسعه یافته متعهد به کاهش حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای بودند البته کشورهای در حال توسعه به صورت داوطلبانه می‌توانستند مشارکت کنند ولی بزرگترین تصمیم یا فرصتی که در پروتکل کیوتو بود استفاده از مزایای انتقال فناوری و حمایت‌های مالی کشورهای توسعه یافته بود تا همزمان کشورهای توسعه یافته به تعهدات خود عمل کرده و کشورهای در حال توسعه هم از نظر فناوری و مالی بتوانند از این مزایا بهره‌مند شوند.

پروتکل کیوتو به دلیل اینکه تنها کشورهای توسعه یافته را مجبور می‌کرد که گازهای گلخانه‌ای خود را کم کند از همان اول مخالفانی داشت و همواره در طول مذاکرات تا قبل از کنفرانس پاریس کشورهای توسعه یافته به این وضعیت انتقاداتی داشتند، چون حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای کشورهای در حال توسعه مخصوصاً کشور چین رشد سریعی داشت اما بنا به پروتکل کیوتو کشور چین ملزم به کاهش انتشار نبود.

« نسیم آنلاین »: الآن نوع سنجش میزان دی‌اکسید کربن تولید توسط کشورهای چگونه است؟ کشورهای غربی مطرح می‌کنند که کشورهایی مثل چین بر اساس همان اندازه که دی اکسید کربن تولید می‌کنند باید آن را کاهش بدهند اما کشورهایی مثل چین مطرح می‌کنند که ما بر اساس سرانه جمعیتی که داریم اگر محاسبه ‌شود زیادتر از بقیه کشورها تولید نمی‌کنیم.

قدکساز: این مسائل کاملاً درست و به جا است حتی علاوه بر این موضوعات دیگری هم مطرح است مبنی براینکه ما باید ببینیم تعهدات را بر مبنای تولید گازهای گلخانه‌ای وضع کنیم یا مصرف کالاها و خدماتی که منجر به انتشار گازهای گلخانه­ای شده­اند؛ مثلاً کشور چین ادعا می‌کند که حجم تولید فولاد و انتشار گازهای گلخانه‌ای این کشور بالا است ولی این فولاد به مصرف کشورهای توسعه یافته هم می‌رسد و اینطور نیست که فقط کشور چین متهم شود به انتشار بالای گازهای گلخانه‌ای، این مسائل هست و از قضا نقطه قوت توافق‌نامه پاریس این بود که همه کشورها را توانست دور یک میز جمع کند و همه کشورها نسبت به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای متعهد شوند منتهی آن چیزی که همواره از اول در مذاکرات مورد تاکید بود اصل مسئولت‌های مشترک اما متفاوت است ( The Principle of Common But Different Responsibilities ) و بر همین مبنا بود که بعد از پروتکل کیوتو از سال‌های 2005 و 2006 باب مذاکرات جدید در مورد یک پیمان جدید جهانی که همه کشورها به صورت متفق برای کاهش گازهای گلخانه‌ای متعهد شوند شروع شد تا اینکه در کاپ 21 در پاریس فرانسه در دسامبر سال 2015 میلادی توافق‌نامه پاریس به تصویب رسید.

در جلسه افتتاحیه کاپ 21 بیشترین تعداد سران کشورها در یک روز و در یک نقطه جمع شده بودند و این توافق‌نامه از این جهت که توانسته بود که یک اجماع جهانی ایجاد کند یک نقطه عطفی در مذاکرات بین المللی حتی فراتر از موضوع تغییر اقلیم است.

توافق‌نامه پاریس دو نقطه قوت دارد و آن هم این است که توانسته هم از بالا به پایین و هم از پایین به بالا اجماع در مورد تغییر اقلیم به تصویب برسد یعنی از یک سویی تمام کشورها متعهد شدند که دمای متوسط زمین بیشتر از 2 درجه نسبت به دوران پیش از انقلاب صنعتی افزایش پیدا نکند این هم مبانی علمی داشت که اگر بیشتر از 2 درجه سانتی‌گراد افزایش پیدا کند اثرات تغییر اقلیم به مرز هشدار خواهد رسید، از این جهت هست که 2 درجه سانتی‌گراد به عنوان یک هدف جهانی مورد اجماع قرار گرفته و البته در توافق‌نامه پاریس ذکر شده که کشورها تلاش می‌کنند که حتی این افزایش دما را به 1 و نیم درجه سانتی‌گراد نسبت به دوران پیش از انقلاب صنعتی محدود کنند. از جنبه دیگر نیز هر یک از کشورها برنامه های کاهش انتشار و سازگاری خود را ارائه کردند.

« نسیم آنلاین »: اگر این افزایش دما ادامه پیدا کند چه مضراتی دارد؟

قدکساز: اگر بخواهیم ملموس‌تر صحبت کنیم در مورد کشور خودمان بحث‌های خشکسالی تا حد بسیاری مربوط به تغییر اقلیم می‌باشد و این یکی از یافته‌های پژوهشکده­های کشور خودمان است که تغییر اقلیم به عنوان عامل اصلی خشکسالی، کاهش پوشش برفی و برخی پدیده­های دیگر در کشور قلمداد می‌شود، علاوه بر این در ابعاد جهانی زیر آب رفتن جزایر مطرح است؛ سطح آب دریاها و اقیانوس‌ها در حال بالا آمدن هست و یکی از خطراتی که برخی از کشورها به خصوص کشورهای کمتر توسعه یافته را تهدید می‌کند زیر آب رفتن جزایر است؛ موضوع بعدی وقوع پدیده‌های حدی یا extreme events مانند طوفان‌هایی یا سیل‌های غیر قابل پیش بینی است که اتفاق می‌افتد و از جمله اثرات تغییر اقلیم به شمار می‌آید.

تغییر اقلیم در واقع یک سری اثرات مستقیم دارد و یک سری اثرات غیر مستقیم دارد اثرات مستقیم همانطور که گفتم شامل خشکسالی، پدیده‌های حدی و رخدادهای مشابه است و اثرات غیرمستقیمی که می‌تواند تهدید کند بهداشت جوامع و مهاجرت‌های اجباری است که می‌تواند مردم یک منطقه را مجبور به مهاجرت به منطقه دیگری کند و این می‌تواند منشأ آشوب در مناطق مقصد باشد. بنابراین تبعات تغییر اقلیم بر هیچ کسی پوشیده نیست و واقعاً جدی است.

« نسیم آنلاین »: این توافق با آن حجم از کشورهایی که آن را تصویب کردند برای ایران و دیگر کشورها چه تعهداتی کرده‌؟

قدکساز: یکی از مزایای توافق‌نامه پاریس این بود که قبل از تصویب آن، نزدیک به 180 کشور متن سند مشارکت معین ملی خودشان INDC را به کنوانسیون ارائه کردند و متعهد شدند که تا 2030 حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای‌شان را کمتر کنند. نکته‌ای که خیلی مهم است و متأسفانه در خیلی از تحلیل‌ها و گزارش‌هایی که از توافق‌نامه پاریس ارائه شده به آن پرداخته نشده این است که توافق‌نامه فعلاً لازم الاجرا نشده است. این توافق‌نامه زمانی لازم الاجرا خواهد شد که حداقل 55 کشور که حداقل 55 درصد حجم کل گازهای گلخانه‌ای را منتشر می‌کنند این توافق‌نامه را در کشور خود تصویب کنند پس هنوز لازم الاجرا نشده و صرفاً یک توافق‌نامه روی کاغذ است که از چند ماه پیش این توافق‌نامه در مقر سازمان ملل متحد برای امضاء باز شده و آقای دکتر ظریف هم از طرف جمهوری اسلامی ایران توافق‌نامه را امضاء کرده است.

کشور جمهوری اسلامی ایران متعهد شده است بر مبنای INDC خود به صورت نامشروط 4 درصد حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای‌اش را در سال 2030 نسبت به سناریوی پایه کاهش دهد.

« نسیم آنلاین »: نامشروط در اینجا یعنی چی؟

قدکساز: یعنی جمهوری اسلامی ایران متعهد می‌شود که 4 درصد را بدون شرط و قید کاهش دهد.

« نسیم آنلاین »: بالاخره در سال 2030 ایران باید این میزان تولید دی اکسید کربن را کاهش دهد؟

قدکساز: در صورت لازم الاجرا شدن توافق‌نامه پاریس بله ایران باید کاهش دهد.

« نسیم آنلاین »: چند تا از کشورها توافق نامه را امضاء‌کرده‌‌اند؟

قدکساز: تعداد قابل توجهی از کشورها این توافقنامه را امضا کرده اند؛ اما فقط امضاء در مقر سازمان ملل متحد مهم نیست بلکه بایستی این توافق‌نامه بیاید و در کشورها به تصویب برسد یعنی بعد از تصویب توافق‌نامه پاریس توسط 55 کشوری که حداقل 55 درصد گازهای گلخانه‌ای را تولید می‌کنند، در پارلمان و مجلس خودشان، تازه توافق‌نامه پاریس لازم الاجرا می‌شود.

« نسیم آنلاین »: یعنی هرچند آقای ظریف این توافق نامه را امضاء کرده‌اند اما تا زمانی که این توافق در مجلس تصویب نشود به آن ملزم نیستیم؟

قدکساز: دقیقاً ذکر شده که باید ratify شود یعنی بایستی در کشور تصویب شود و البته در دیگر کشورهایی که در مجموع عهده دار 55 درصد کل انتشار هستند؛ عیناً مانند کنوانسیون ملل متحد در مورد تغییر اقلیم که به تصویب مجلس ما رسید.

« نسیم آنلاین »: الآن کشورهای بزرگ تولید کننده گازهای CO2 مانند چین، آمریکا، اتحادیه اروپا، هند، روسیه و ژاپن این توافق را امضاء کرده‌اند؟

قدکساز: بسیاری از این کشورها در مقر سازمان ملل توافقنامه را امضاء کردند ولی هنوز به تصویب در کشور خود نرساندند.

« نسیم آنلاین »: توافق پایه‌ای که گفتید ایران امضاء کرده چیست؟

قدکساز: ایران دو نوع تعهد دارد یک نوع نامشروط است و نوع دیگر مشروط؛ تعهدات مشروط، مشروط به این است که تحریم‌های ظالمانه بین‌المللی علیه ایران رفع شود و حمایت‌های مالی و فناوری لازم توسط کشورهای توسعه یافته از جمهوری اسلامی ایران صورت بگیرد، تنها در این صورت هست که کشور ایران ملزم به تعهد مشروط خود خواهد بود، اما تعهد نامشروط این است که حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای در سال 2030 نسبت به سناریوی پایه 4 درصد کاهش پیدا کند، تعهدات مشروط نیز شامل این است که حجم انتشارات 8 درصد دیگر نسبت به سناریوی پایه تا سال 2030 کاهش پیدا کند یعنی اگر حمایت‌های مالی و فناوری کشورهای توسعه یافته و مجامع بین الملل از جمهوری اسلامی ایران صورت بگیرد جمهوری اسلامی ایران می‌بایست در مجموع به صورت مشروط و نامشروط 12 درصد حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را نسبت به سناریوی پایه‌اش کاهش دهد.

« نسیم آنلاین »: ملاک‌ برداشته شدن تحریم‌ها در مورد آن 8 درصدی که عنوان کردید چیست؟ آیا منظور برجام است؟

قدکساز: به صورت صریح در متن به برجام اشاره نشده ولی کاملاً به این مورد اشاره شده که بایستی حمایت‌های مالی و فناوری لازم از جمهوری اسلامی ایران صورت بگیرد یعنی علاوه بر برداشتن تحریم‌ها خوشبختانه در متن INDC این جملات به صورت صریح ذکر شده که باستی حمایت مالی و فناورانه در راستای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در مورد جمهوری اسلامی ایران صورت بگیرد که این فراتر از برجام می‌باشد.

« نسیم آنلاین »: با توجه به اینکه تعهداتی که ایران داده قبل از برجام بوده و ایران گفته تحریم‌ها برداشته شود اینگونه متبادر به ذهن می‌شود که شاید منظور برجام بوده است.

قدکساز: حتی اگر چنین تلقی شود در مورد عبارت اول است که برداشته شدن تحریم‌های ظالمانه بین‌المللی آورده اما این وسط یک "و" هست که آورده "رفع تحریم‌های ناعادلانه و حمایت مالی و انتقال فناوری". ( اینجا را ببینید )

پس این 8 درصد مشروط است به اینکه حمایت‌های لازم یعنی مالی و فناورانه صورت بگیرد و خوشبختانه از این جهت متن INDC مناسب طراحی شده و براین اساس بایستی ساز و کارهای مالی و فناوری که در چارچوب کنوانسیون هستند مثلاً GEF تسهیلات جهانی محیط زیستی بایستی از کشورمان حمایت کند و بایستی منابع مالی لازم را در اختیار جمهوری اسلامی ایران قرار بدهند تا بتواند آن 8 درصد را کاهش بدهد و همه آن 8 درصد به همکاری بین‌الملل مشروط شده است.

« نسیم آنلاین »: آیا هر کشوری بر اساس توافقی که با مقام مسئول پیمان اقلیم دارد میزان کاهش تولید CO2 خود را مشخص می‌کند؟

قدکساز:‌ دقیقاً همینطور است و بسیاری از کشورها سطح تعهدی که دارند از جمهوری اسلامی ایران فراتر هست. مثلاً فرض بفرمایید اتحادیه اروپا 40 درصد تعهد داده حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را در سال 2030 نسبت به سال 1990 کاهش دهد یا کشور ترکیه تعهد مشابه ایران منتها با رقم کاهش 21 درصد ارائه کرده است. تعهد کشور چین نیز کاهش 60 تا 65 درصدی شدت انتشار یا نسبت انتشار به تولید ناخالص داخلی در سال 2030 نسبت به 2005 است. ایالات متحده امریکا نیز متعهد به کاهش 26 تا 28 درصدی حجم انتشارات خود در سال 2025 نسبت به سال 2005 شده است.

با وجود همه اینها 4 درصد برای ما واقعاً رقم قابل توجهی نیست و این 4 درصد می‌تواند مثلاً به واسطه تنها کاهش فلرینگ و یک سری طرح های دیگر در بالادستی صنایع نفت و گاز محقق شود و این در حالی است که الآن فلرینگ در کشور یک معضل بسیار بزرگ است و چه بهتر که این بهینه‌سازی ساختاری که در سیستم انرژی کشور با هدف پایبندی به تعهدات کشورمان نسبت به توافق‌نامه پاریس صورت می‌‌گیرد بتواند چند مورد از معضلات کشور را هم حل کند و مزایای جنبی برای کشور داشته باشد.

« نسیم آنلاین »: فلرینگ می‌تواند چند درصد از این تعهد را پوشش دهد؟ و با توجه به اینکه موضوع کاهش گازهای گلخانه‌ای الزاماً فقط در مورد بحث صنعتی نیست و در حوزه‌های دیگری مانند بحث‌های دامپروری و کشاورزی هم وارد می‌شود آیا برای این حوزه‌های غیرصنعتی هم محدودیت ایجاد می‌شود؟

قدکساز: فلرینگ می‌تواند تا حد قابل توجهی این 4 درصد را پوشش بدهد اما در مورد حوزه‌های غیرصنعتی آنچه که گزارش‌های ملی انتشار گازهای گلخانه‌ای دفتر تغییر آب و هوا سازمان حفاظت محیط زیست منتشر کرده بخش انرژی نزدیک 85 درصد در کل گازهای گلخانه‌ای سهم دارد و این یعنی مجموع تعهدات 12 درصد می‌تواند به راحتی از محل انتشارات گازهای گلخانه‌ای از بخش انرژی کم شود و اصلاً ما با بخش دامداری، کشاورزی و جنگلکاری کاری نداشته باشیم. البته که توسعه جنگل­ها یا جنگل­کاری و جلوگیری از آتش گرفتن و نابودی جنگل­ها می­تواند به کاهش حجم انتشار کمک کند.

علاوه بر بخش انرژی ما بخش فرآیندی‌مان را هم داریم به عنوان مثال در صنعت سیمان بر اساس واکنش‌های شیمیایی یک سری گازهای گلخانه‌ای ایجاد می‌شود یعنی سهم دامداری، کشاورزی، زمین و جنگلمان اندک است و در واقع این پایبندی به تعهدات از محل بخش انرژی می‌تواند به راحتی عمل شود.

« نسیم آنلاین »: فلرینگ چند درصد از 4 درصد را می‌تواند پوشش دهد؟

قدکساز: فلرینگ نزدیک 3 درصد از کل انتشار گازهای گلخانه‌ای ما را شامل می‌شود. در سیستم انرژی کشورمان از عرضه منابع انرژی تا مصرف نهایی یعنی در مراحل بهره­برداری، فراورش، پالایش، تبدیل و تولید برق، انتقال، توزیع و مصرف حامل‌های انرژی‌مان و در همه لایه‌های سیستم انرژی‌مان ما پتانسیل صرفه‌جویی انرژی و کاهش گازهای گلخانه‌ای را داریم.

همانطور که گفتم سیستم انرژی منشأ 85 درصد انتشار گازهای گلخانه‌ای است و این 4 درصد و 12 درصد از محل بهینه سازی مصرف انرژی به راحتی می‌تواند عمل شود چنانکه ایران در متن INDC خودش هم اهم اقدامات را آورده و این اهم اقدامات آنطوری که در متن INDC آمده شامل ترکیبی کردن نیروگاه‌ها و برخی اقدامات دیگر است که می‌تواند مصرف انرژی را کاهش دهد و به طبع آن منجر به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای شود، مورد دیگر تولید همزمان برق و حرارت است که مصرف انرژی را کاهش خواهد داد و می‌تواند بازده مصرف انرژی را تا 90 درصد افزایش دهد و منجر شود به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای یعنی مطمئن باشید که نه بخش صنعت‌مان و نه بخش کشاورزی‌مان و نه بخش دامداری‌مان هیچ نگرانی بابت این توافق‌نامه نباید داشته باشند.

« نسیم آنلاین »: با توجه به اینکه برای اجرای این توافق نیاز به فناوری پیشرفته داریم و این فناوری در کشور ما وجود ندارد آیا پذیرش توافق به معنای پذیرفتن یک سری از وابستگی‌های جدید نیست؟

قدکساز: بسیار از فرصت‌هایی که در کشور به واسطه بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است می‌تواند با اتکاء به توان داخلی و فناوری داخلی انجام شود.

این توان اینقدر هست که حتی بتوانیم بیشتر از آن 12 درصد تعهد شده را کاهش دهیم ولی هنر مذاکره کنندگان بین‌المللی و مدیران ما بایستی به نحوی باشد که به واسطه پایبندی به تعهدات‌مان بتوانیم از منابع مالی بین‌المللی و از تجاری که در سطح جهان در حوزه بهینه سازی مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای صورت گرفته استفاده کنیم.

باید به پایبندی به تعهدات به عنوان یک فرصت نگاه شود تا بتوانیم دست به یک سری تغییرات ساختاری در سیستم انرژی کشورمان بزنیم تا در کنار مزایای اقتصادی فراوانی که خواهد داشت از منظر توسعه پایدار وضعیت کشورمان را بهبود ببخشیم. توسعه پایدار مجموعه انرژی، محیط زیست و بحث‌های اجتماعی است، توسعه پایدار در واقع ضامن منافع اجتماعی و محیط زیستی خواهد بود در عین حالی که ما به تعهدات بین المللی‌مان پایبند باشیم.

« نسیم آنلاین »: خب اینها همه در شرایط اجرای آن 4 درصد یا 12 گازهای گلخانه‌ای است ولی اگر نتوانیم یک چنین کارهایی را انجام بدهیم آیا جریمه خواهیم شد و این جریمه شامل چه چیزی خواهد بود؟

قدکساز: احتمال این هست که در صورتی که ایران نتواند به تعهدات خود پایبند باشد از سوی مجامع جهانی تحت فشار قرار بگیرد ولی در متن توافق‌نامه پاریس هیچ اشاره‌ای به این موضوعات نشده.

ما الآن هم حجم انتشارات گازهای گلخانه‌ای را نمی‌توانیم پنهان کنیم، ممکن است در مورد عدد و رقم دقیق میزان انتشار گازهای گخانه ای شبهه وجود داشته باشد اما چندین سازمان‌های بین المللی و مطالعاتی در آمریکا هستند که از طریق رصد و پایش ماهواره‌ای به صورت دقیق حجم فلرینگ و انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فلرینگ را برای جمهوری اسلامی ایران را پایش می‌کنند و این اعداد و ارقام به صورت دقیق گزارش می‌شود بنابراین نظارت به آن شکلی که بخواهند در امور کشور دخالت کنند به آن معنی هیچوقت نخواهد بود.

همین الآن هم حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای خیلی راحت از محل انرژی که مصرف می‌شود قابل تخمین است و بنابراین در زمینه انتشار گازهای گلخانه‌ای یک مقدار چارچوب‌ها با سایر مسائل حقوقی متفاوت هست و در مورد گازهای گلخانه‌ای ما هیچ چیزی برای پنهان کردن نداریم و همه چیز عیان و آشکار است از طرف دیگر در سیاست‌های کلی اصلاح الگوی مصرف و در برنامه ششم که ابلاغی رهبر معظم انقلاب هم هست کاملاً به این مسئله اشاره شده که بهره‌وری انرژی بایستی دو برابر شود به عبارت دیگر ما بایستی اتلاف انرژی‌مان را کاهش بدهیم این در سیاست‌های کلی اصلاح الگوی مصرفمان هست بنابراین تعهدمان در چارچوب توافق‌نامه پاریس کاملاً همراستا با سیاست‌های کلی هست چه بسا الآن با این سازوکار کشور بتواند در پنج سال آتی به اهداف برنامه ششم خود دست پیدا کند.

این هدف هم در برنامه پنجم توسعه بود و هم در برنامه ششم توسعه مصوب مجلس شورای اسلامی هم وجود دارد که باید بهره‌وری انرژی دو برابر شود، دو برابر شدن بهره‌وری انرژی فراتر از 12 درصد کاهش انتشار است یعنی بهره‌وری دو برابری حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای ما را تا حد قابل توجهی کاهش خواهد داد.

در مجموع تعهدات کشورمان نسبت به توافق‌نامه پاریس می‌تواند به عنوان یک بخش بسیار کوچکی از سیاست‌های کلی که رهبر انقلاب دستور داده‌اند باشد، در یکی از بندهای سیاست‌های محیط زیستی رهبر انقلاب که اخیر ابلاغ شد به سیستم‌های پایش و نظارت یعنی حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای و حجم آلاینده‌هایی که تولید می‌شود بایستی پایش و نظارت شود اشاره دارد و به صورت صریح در یکی از بندها به اقتصاد سبز اشاره دارند. اقتصاد سبز یعنی باید حجم گازهای گلخانه‌ای کاهش پیدا کند و بنابراین اینطوری خیلی از دغدغه‌ها و نگرانی‌ها برطرف خواهد شد و اگر کشور به قوانین داخلی خود پایبند باشد به صورت بسیار راحت خواهد توانست به تعهدات بین المللی خود هم عمل کند.