حرمان و خسران؛ مروری بر زندگی سیاسی ابراهیم یزدی-۳

یزدی: مهندس بازرگان اصرار داشت دادگاه «ضد انقلاب» تشکیل شود/ خروج غیرقانونی اسناد ساواک توسط ابراهیم یزدی

کدخبر: 2127887

رئیس سابق مرکز اسناد انقلاب اسلامی درباره نقش یزدی در خروج غیرقانونی اسناد ساواک، نوشت نخستین گروهی که به مرکز اسناد ساواک راه یافت، عناصری از جبهه ملی و نهضت آزادی بودند و آقای یزدی اسناد و مدارک فراوانی را با کامیون و وانت بار از آن مرکز بیرون برده است.

گروه احزاب خبرگزاری فارس: در پی درگذشت ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت منحله آزادی و بررسی نقش و جایگاه این تشکل، خبرگزاری فارس در سلسله گزارش هایی به شرح مستند و تبیین برخی مقاطع زندگی سیاسی ابراهیم یزدی(1396-1310) می پردازد که از بخش های مختلف دوره دوجلدی کتاب «خط سازش؛ سرشت و سرگذشت نهضت آزادی ایران» به قلم مجتبی سلطانی، استخراج و اقتباس شده است.

مشخصات منابع و مآخذ پرشمار این گزارش که در کتاب مزبور یافت می شود، از سوی مؤسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی به زودی منتشر خواهد شد.

پرواز انقلاب، دولت موقت

به رغم آن که طی سه دهه اخیر دکتر یزدی مکرراً در مصاحبه ها و نوشته های خود، کوشیده حضورش در نوفل لوشاتو را با فعالیت ها و روابط حزبی اش پیوند زند و مهندس بازرگان و نهضت آزادی را درآن دخیل و تأثیرگذار نشان دهد، اما در بهمن 58 طی نامه ای رسماً چنین اعلام کرد: «از بدو همسفری و هجرت با امام از نجف به پاریس و طی دوران اقامت چهارماهه در پاریس، بنا به درخواست امام و شروطی که برای سفر به پاریس قائل شدند و به دلیل اهمیت و حساسیت وظایف اسلامی، در آن مرحله کمترین فعالیت سیاسی و گروهی نداشته ام.»

مسبوق به روابط قدیمی و رفت و آمدهای قبلی وی به نجف، رفتار و مواضع انقلابی و اسلامخواهانه دکتر یزدی در دوران اقامت امام در نوفل لوشاتو، نزد امام خمینی خوب جلوه کرد و موجب تقویت حُسن ظن و اعتماد ایشان به آقای یزدی شد. تا آنجا که در آستانه بازگشت به ایران، در پاسخ به پرسش یزدی از رضایت ایشان، امام خمینی در حاشیه یک جلد قرآن متعلق به وی چنین نوشت: «در سفری که ناچار به پاریس منتهی شد جناب آقای دکتر یزدی از لحظه اول همراهی نمودند و مدت چهار ماه و چند روز تحمل زحماتی ارزنده نمودند و خدمات ارزنده ای به نهضت مقدس کردند و در این چند ماه با کمال صداقت و امانت، تقبل اموری چند را نمودند. امید است خدای متعال ایشان را اجر و توفیق عنایت فرماید.»

دکتر یزدی با پرواز انقلاب از پاریس به تهران آمد، از طرف امام به عضویت شورای انقلاب منصوب شد و با اعتماد مطلق و حمایت مهندس بازرگان در تصدی مسئولیت معاونت نخست وزیر در امور انقلاب و سپس وزارت امور خارجه دولت موقت، تأیید امام را هم کسب کرد. وی در سال 58 گفت: «شرکت من در دولت، یک تکلیف شرعی از سوی امام است.»

گفتنی است که دکتر یزدی طی مصاحبه ای در ابتدای دهه هشتاد، برای اولین بار و تاکنون تنها فردی است که در مورد نحوه انتخاب مهندس بازرگان به نخست وزیری دولت موقت، گفته است: «اعضای شورای انقلاب، به اتفاق آرا، منهای یک نفر، به مهندس بازرگان رأی دادند.» یزدی در خاطرات خود تصریح کرده که آن یک نفر مخالف، آیت الله خامنه ای بود.

همچنین وی گفته است که: «من و آقای مطهری دو نفری نشستیم و حکم نخست وزیری آقای مهندس بازرگان را نوشتیم و برای امام خواندیم. ایشان اصلاح و تصویب و روز بعد امضاء کردند.» البته به گفته حجت الاسلام هاشمی رفسنجانی متن حکم مزبور پس از تعیین کلیات آن توسط امام، با مشورت آقایان بازرگان، مطهری، هاشمی رفسنجانی، مهدوی کنی، یدالله سحابی، ابراهیم یزدی و چند تن دیگر، تنظیم شد.

با آنکه امام خمینی در حکم انتصاب مهندس بازرگان، دوری از روابط حزبی را شرط کرده بود و مقامات وابسته به نهضت تعهد داده بودند که همزمان با مسئولیت حکومتی از فعالیت های گروهی اجتناب کنند، بنا به اسناد و تصریحات دکتر یزدی، مهندس بازرگان و خود وی و سایر وزرا و مقامات عضو نهضت آزادی بعضاً در جلسات شورای نهضت شرکت می کردند و همه آنان در کنگره تیرماه 58 حضور داشتند و رسماً تعهد خود را نقض کردند.به گفته یزدی: «تقریباً تمام افراد بودند، مهندس بازرگان، دکترسحابی، صدر حاج سیدجوادی، و...»

وی طی نامه ای منتشره در 28 بهمن 1358، برخلاف واقع، چنین نوشت: «از بدو ورود به ایران، با قبول مسئولیت در دولت مبعوثٍ امام و به موجب ضوابطی که امام برای کلیه دولتمردان تعیین فرمودند مبنی بر اینکه قبول مسئولیت در دولت نباید با فعالیت های گروهی و حزبی همراه باشد، در تمام مدتی که مسئولیت دولتی داشته ام هیچگونه فعالیت حزبی و گروهی نداشته ام.»

دکتر یزدی غالباً با تأکید و اغراق زیاد در باره نقش ویژه و محوری خود در تمهید نخست وزیری مهندس بازرگان، سخن می گفت. البته نه فقط در این مورد، بلکه در موارد دیگر نیز به گونه ای از جایگاهش در وقایع و تصمیم گیری های رهبری انقلاب از پاریس تا تهران یاد می کرد که بعضاً خود را در صدر حلقه اول و تأثیرگذار مشاوران و یاران امام، قرار می داد.

به رغم عدم تأثیر حیاتی و تعیین کننده هیچ گروه سیاسی در فرایند نضج و پیروزی انقلاب اسلامی 1357 و اجماع قریب به اتفاق مبارزین و جریان های مختلف سیاسی در تبعیت از رهبری امام خمینی، و با وجود آنکه گروه هایی مانند نهضت آزادی در آن زمان فاقد تشکیلات منسجم و نفوذ اجتماعی بودند، مع الوصف دکتر یزدی همچون مهندس بازرگان بارها با بزرگنمایی همکاری های فردی و محدود خود با امام و شورای انقلاب، سهم و جایگاه اصلی و ویژه ای برای گروه کوچک خود در انقلاب بزرگ ملت ایران، قائل می شد. از جمله آقای یزدی تأکید داشت که: «در دوران انقلاب، نهضت آزادی یکی از ارکان اصلی انقلاب بود.»

چنین ادعایی عطف به ویژگی ها و سوابق فکری و سیاسی او و برخی دیگر از سران گروه مزبور، بارها در تحلیل های برخی پژوهشگران خارجی و داخلی مبنای کج فهمی ها و داوری های مخدوش و ناصحیح در باره چیستی و چگونگی رهبری انقلاب اسلامی شده است.

تابعیت آمریکایی دکتر یزدی

از ابتدای شروع به کار دولت موقت مهندس بازرگان، اطلاعاتی نه چندان دقیق نیز درباره پاسپورت آمریکایی دکتر ابراهیم یزدی در مطبوعات آن زمان، طرح و نقل می شد، ولی در آنها استناد معتبر داخلی وجود نداشت. بعدها آشکار شد که در گزارش های ساواک نیز تابعیت آمریکایی یزدی ثبت شده است. در اسناد لانه جاسوسی هم به تابعیت آمریکایی یزدی تصریحاتی وجود دارد. روزنامه نیویورک تایمز در شماره مورخ 11 مارس 1979 مطابق با بیستم اسفند 1357 در گزارشی نوشت: « به گفته مقامات آمریکا دکتر یزدی یک شهروند آمریکایی است... دکتر یزدی یک متخصص داروشناسی بالینی... به مدت 10 سال در هیوستون به تحصیل و تدریس پزشکی اشتغال داشت، شهروندی آمریکایی را کسب کرده بود... سارا یزدی یکی از شش فرزند وی که در ایالات متحده باقی مانده اند، طی مصاحبه ای در این هفته، گفت که پدر 47 ساله اش یک شهروند آمریکایی باقی مانده است با وجود اینکه در دولت [موقت] کنونی ایران دارای مقام رسمی شده است... مقامات وزارت امور خارجه آمریکا می گویند که به علت نقش دکتر یزدی در دولت ایران، تمایلی به سخن گفتن درباره تابعیت آمریکایی وی ندارند. آنان گفتند که همچنین بعضی همکاران دیگر دولت [موقت] شهروند آمریکایی هستند.»

نشریه ایران تایمز چاپ واشنگتن به تاریخ 30 مارس 1979 مطابق با 10 فروردین 1358، با همسر و فرزندان دکتر یزدی که آن زمان هنوز در آمریکا به سر می بردند، مصاحبه نمود و در این باره نکات دیگری را انتشار داد. این نشریه با تأکید بر اینکه دو فرزند پسر، چهار دختر و همسر دکتر یزدی شهروند آمریکایی هستند و از سال 1961(1339) در آن کشور اقامت دارند، به نقل از همسر دکتر یزدی نوشت که وی با ابراز ناراحتی و اعتراض به مطالب منتشره در نیویورک تایمز و ایران تایمز، گفته بود «علاقه ای ندارم در این باره صحبت کنم. این یک موضوع شخصی است.»

بر طبق اسناد منتشره در ویکی لیکس، آن زمان داخل وزارت امور خارجه آمریکا درباره وضعیت تداوم تابعیت آمریکایی دکتر یزدی مکاتباتی انجام شده است که نهایتاً در تاریخ 20 سپتامبر 1979 (29/6/1358) رسماً اعلام می شود که: «وزیر امور خارجه ایران مجاز به حفظ شهروندی ایالات متحده است.»

لازم به ذکر است که با وجود انتشار متن برخی از اسناد محرمانه وزارت امورخارجه و سفارت آمریکا مربوط به سال 1979 درباره ایران، مشروح مکاتبات مربوط به تابعیت آمریکایی دکتر یزدی به رغم خروج از طبقه بندی محرمانه، هنوز تا سال 2017 در اسناد وزارت امور خارجه آمریکا یا حتی ویکی لیکس، قابل دسترسی نیست.

به سال1360، دکتر یزدی در جزوه منتشره نهضت آزادی، با اشاره به اولین ورودش در سال 1339 به آمریکا و اخذ اقامت دائم توسط دانشگاه و سپس استقرار در لبنان در اواخر دهه 1340، درباره «گذرنامه آمریکایی» خود چنین توضیح داده است: «گذرنامه های ایرانی دوستان ما در موقع مراجعه به سفارتخانه-ها برای تمدید مدت توقیف گردید و تهیه گذرنامه ضرورت حیاتی پیدا کرد... در زمان عبدالناصر توانستیم گذرنامه مصری بدست آوریم... پس از درگذشت ناصر، مقامات مصری از تمدید گذرنامه اینجانب خودداری کردند. در تحت چنین شرایطی تهیه گذرنامه آمریکایی تنها راهی بود که در برابر ما قرار داشت... اقدام گردید... با پیروزی انقلاب و مراجعت به میهن و قبول سمت های رسمی در دولت انقلاب، در سفرهایی به کشورهای خارجی با گذرنامه سیاسی ایران... تابعیت آمریکا به موجب قوانین تابعیت اتباع خارجی، خود به خود لغو و منتفی و بلاموضوع گردیده است.»

اما در پرونده باقیمانده یزدی از ساواک، نه تنها سندی وجود ندارد که نشان دهد گذرنامه دکتر یزدی در زمان رژیم شاه توقیف شده باشد بلکه اسنادی وجود دارد که ثابت می کند در سال 1349 توسط کنسولگری ایران در شهر سانفرانسیسکو گذرنامه ابراهیم یزدی به شماره 821 -1116474 تمدید و صادر شده است.

اسناد نشان می دهد که وی با وجود داشتن گذرنامه ایرانی، گذرنامه آمریکایی گرفته بود و در پاسخ مزبور، با ذکر بی ربط گذرنامه مصری در کنار گذرنامه «آمریکایی»، از پرداختن به علت حقیقی اخذ تابعیت آمریکا، که در بین مبارزین مسلمان خارج کشور کم سابقه بود، طفره رفته است. زیرا برای دکتر یزدی دارا بودن گرین کارد یا همان «اجازه اقامت دائم»، کفایت می کرد. به ویژه آ نکه اخذ تابعیت آمریکایی برای یک ایرانی مشتهر به مبارزه علیه رژیم شاه تحت الحمایه آمریکا، بسیار دشوار و گاه غیرممکن به نظر می رسید. زیرا اعطای «تابعیت»، مستلزم تأییدیه های سیاسی و امنیتی مختلفی بود که دولت آمریکا علی القاعده آنها را برای «مبارزین علیه رژیم آمریکایی شاه» صادر نمی کرد. البته قانونی هم برای لغو اتوماتیک یا خودبخود تابعیت آمریکایی نه در ایران و نه در ایالات متحده وجود ندارد، و ادعای آقای یزدی مبتنی بر آن، به کلی بی اساس و نادرست بود.

بنا به خبر منتشره توسط خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از واشنگتن پست در سال 1360؛ ابراهیم یزدی در سال 1971 (50 - 1349)، تابعیت آمریکا را به دست آورده و آن را ترک نکرده است. و حتی دیوان عالی آمریکا در 17 می 1982 (27/2/1361) به اتفاق آراء در مقابل درخواست قانونی روزنامه واشنگتن پست برای دسترسی به اسناد تابعیت دکتر ابراهیم یزدی و دکتر علی بهزادنیا (عضو شورای مرکزی نهضت آزادی، معاون وزارت ارشاد ملّی در دولت موقت و رئیس سازمان هلال احمر در دوره بنی صدر)، مخالفت کرد. روزنامه مزبور ابتدا طبق قانون آزادی اطلاعات، از وزارت امور خارجه آمریکا درخواست بررسی اسناد فوق را نموده بود که پس از مخالفت وزارت خارجه، به دادگاه شکایت کرد. دیوان عالی آمریکا با ادعای اینکه افشای اسناد فوق زندگی دو فرد مزبور را در ایران به خطر خواهد انداخت، به نفع وزارت امور خارجه رأی داد.

روزنامه کیهان تحت مدیریت آقای سیدمحمد خاتمی به تاریخ 28 آبان 1360 در صفحه اول، تیتر درشتی به این خبر اختصاص داد و نوشت: «ادعای واشنگتن پست درباره تابعیت آمریکایی دکتر یزدی ». در سوتیتر همین صفحه اول چنین آمده بود: « «دکتر یزدی: هیچگونه اعتراضی به افشای اسناد وزارت خارجه آمریکا در مورد به اصطلاح تابعیت این کشور ندارم.» همچنین در خبر کوتاه مربوط به این تیتر، روزنامه کیهان نوشت: «دکتر یزدی در رابطه با این موضوع گفت: دشمنان اسلام کوشش می-کنند که موج اخیر تبلیغات علیه جمهوری اسلامی را افزایش دهند و وانمود کنند که اوضاع آنقدر در ایران خراب است که انتشار یک داستان ساختگی می تواند زندگی یک نماینده مجلس را به خطر اندازد.»

دکتر یزدی که در آن زمان نماینده مجلس بود و به ترمیم و بهبود روابط شخصی خویش با جناح هایی در داخل حاکمیت پرداخته بود، در مورد عدم تهدید امنیت خود درست گفته بود، اما چیزی به نام «داستان ساختگی» تابعیت، وجود نداشت. هما نگونه که واشنگتن پست نوشته بود، استمپل هم می نویسد: «یزدی هرگز از تابعیت خود از آمریکا صرفنظر نکرد و حتی امروز یک شهروند آمریکایی است.»

سه دهه بعد از گزارش واشنگتن پست، یزدی در خاطراتش نوشت که در سال 1962 (1340) «ویزای اقامت دائم خود و خانواده اش» در آمریکا صادر شده و در سال 1351 درخواست گذرنامه آمریکایی داده و در سال 1972 (1353) برای اخذ آن اقدام کرده بود. یک بیانیه نهضت آزادی منتشره در سال 1363، نیز تأکید کرد: «تابعیت آقای دکتر یزدی از آمریکا پس از قبول مسئولیت در دولت موقت خود به خود منتفی شده».

دکتر ابراهیم یزدی در خاطرات خود که به سال 1393 ابتدا در خارج از کشور انتشار یافت، برای اولین بار از ادعای مکرّر خود و نهضت آزادی مبنی بر «لغو خودبخودی » دست برداشته و گفته که پس از دی ماه 57 گذرنامه آمریکایی اش را رسماً به سفارت آمریکا (در کجا؟) پس داده است: «تا سال 1351 فرصتی برای سفر به خارج از آمریکا نداشتم... نیازی هم به گذرنامه نداشتم... در این تاریخ با مشورت دوستانم، بر طبق قوانین مربوطه درخواست گذرنامه آمریکا را کردم... در سال 1972(1353) به دلیل نیاز مبرمی که به مسافرت به اروپا و خاورمیانه پیدا شده بود، اقدام کردم. در ژانویه 1979(دی-ماه 1357)، در سفر کوتاهی که از نوفل لوشاتو(پاریس) به هیوستون داشتم، کنسولگری هیوستون گذرنامه ایرانی جدیدی برایم صادر کرد. از آن پس چون نیازی به گذرنامه آمریکا نداشتم، آن را رسماً به سفارت آمریکا پس دادم.»

لازم به ذکر است که در مورد اخذ «تابعیت » آمریکایی که یزدی از بردن نامش پرهیز کرده و فقط به ذکر کلمه «گذرنامه» اکتفا کرده، وی همانند موارد گذشته، تاریخ ها را متفاوت و غیردقیق بیان کرده است. اما دکتر یزدی که تصویر بسیاری از اسناد و مدارک خویش و دیگران را در کتابش منتشر ساخته، مشخصات و یا تصویر مدرک تحویل «رسمی» گذرنامه آمریکایی اش به سفارت را ارائه نداده است. البته علت اینکه چرا پس از سی سال، آقای یزدی روایت ماجرا را تغییر داده است و این داستان جدید را ساخته و پرداخته، چندان روشن نشده است.

در قوانین ایران، تابعیت دوگانه به رسمیت شناخته نمی شود و بنا بر ماده 989 قانون مدنی، دارندگان تابعیت خارجی حق اشتغال در مشاغل دولتی ندارند: «هر تبعه ایرانی که بدون رعایت مقررات قانونی بعد از تاریخ 1280 شمسی تابعیت خارجی تحصیل کرده باشد تابعیت خارجی او کأن لم یکن بوده و تبعه ایران شناخته می شود. ولی در عین حال ... از اشتغال به وزارت و معاونت وزارت و عضویت مجالس مقننه و انجمنهای ایالتی و ولایتی و بلدی و هرگونه مشاغل دولتی محروم خواهد بود.» این ماده قانونی تا سال 1395 تغییر نکرده و در جمهوری اسلامی تنفیذ و تأیید شده و از اعتبار قانونی برخوردار بوده است. در واقع مشروعیت قانونی تصدی مقام حکومتی توسط دکتر یزدی و افراد مشابه وی، با ممنوعیت قانونی صریح مواجه بوده است.

گفتنی است پایبندی به اصول قانون اساسی و سایر قوانین آمریکا، و سوگند وفاداری و خدمت به منافع دولت ایالات متحده، از شروط اصلی اخذ تابعیت آمریکاست. در بروشور رسمی بخش خدمات شهروندی و مهاجرت ایالات متحده تحت عنوان «راهنمای اخذ تابعیت»، که مراحل و چگونگی اقدام برای کسب شهروندی این کشور توضیح داده شده، مسئولیت های اصلی هر فردی که به تابعیت آمریکا درمی آید مطابق متن سوگندنامه آن عبارت است از: «ترک تابعیت هر ملت یا حاکمیت دیگر و سوگند وفاداری به تابعیت ایالات متحده، پشتیبانی و حمایت از قانون اساسی و قوانین ایالات متحده، و خدمت به کشور آمریکا هر گاه که لازم باشد.»

ارتباط آمریکایی و امیرانتظام

در یک گزارش سفارت آمریکا در تهران مورخ 22 اسفند 57 «بزرگترین نقطه ضعف» دکتر یزدی برای نیل به قدرت سیاسی، با تعبیر «ارتباط آمریکایی» توصیف شده است.

ارتباط و آشنایی قدیمی وی از دهه سی شمسی با ریچارد کاتم و جرج کِیو، مأموران سازمان سیا، در اسناد منتشره ثبت شده است. در دوران اقامت در آمریکا نیز با برخی مقامات سیاسی دولت آمریکا روابط و مراوداتی داشته که به تعبیر خودش در جهت مبارزات سیاسی علیه رژیم شاه بوده است. در حالی که به گفته دکترسنجابی حتی دکتر مصدق هم با برقراری چنین روابطی با مقامات و مأموران دولت های خارجی توسط فعالان سیاسی فاقد مسئولیت رسمی و دولتی، مخالف بوده است.

ملاقات علنی کاتم با امام خمینی در پاریس با عنوان استاد دانشگاه پیتسبورگ، با وساطت دکتر ابراهیم یزدی ترتیب داده شد. یزدی در خاطرات خود تصریح کرده که: «من شخصاً کاتم را از مدتها قبل می شناختم.» به گزارش وبگاه بی بی سی، جرج کیو «مأمور کهنه کار سیا که به فارسی هم تسلط داشت... در دوران حکومت شاه سال ها به عنوان دیپلمات در تهران فعالیت داشت و بسیاری از مخالفان ملی گرای شاه را از نزدیک می شناخت... می گوید که وظیفه اش جمع آوری اطلاعات و زیر نظر گرفتن گروه بازرگان بود... او می افزاید: «[امیر] انتظام را خوب می شناختم. حسن نزیه را هم می شناختم. سال 1961(1339 شمسی) [ابراهیم] یزدی می خواست برای مطالعه پزشکی به آمریکا سفر کند، در میهمانی خداحافظی اش بودم.» کیو می گوید با ابراهیم یزدی به اندازه عباس امیرانتظام یا حسن نزیه، آشنا نبوده...»

هنری پرشت (پرکت) مسئول میز ایران در وزارت امور خارجه دولت کارتر، طی ماه های آخر منتهی به پیروزی انقلاب با دکتر ابراهیم یزدی نماینده نهضت آزادی در خارج، کانال ارتباطی ایجاد کرده بود. وی در این باره میگوید: «بعد از آن که [ابراهیم] یزدی را در واشنگتن ملاقات کردم [در 21 آذر 1357]، او به پاریس رفت و من شماره تلفنش را داشتم. بنابراین، یک کانال ارتباطی بین ما وجود داشت. من با او تماس می گرفتم و او نیز با من تماس داشت. اما، سفارت [آمریکا درفرانسه] نیز در این وسط نقش واسطه را داشت. وارن زیمرمن، کنسول سیاسی ما درآنجا [پاریس] بود. به وارن تلگراف می زدیم که برود یزدی را ببیند و با او صحبت کند و ببیند که او چه میگوید. بنابراین دو کانال ارتباطی [با یزدی] داشتیم. یکی رسمی از طریق وارن، که واقعا عالی کار میکرد، و دیگری غیررسمی از طریق تلفن منزلم.»

دکتر ابراهیم یزدی درباره تماس ها و ارتباطات آمریکایی ها برای ارسال پیام به امام خمینی در فرانسه، تأکید داشت که آن تماس ها با ابتکار آنها شروع شد. علت اقدام آمریکایی ها، هما نگونه که دکتر یزدی نوشته است، آن بود که شواهد و علائم سقوط اجتناب ناپذیر رژیم شاه آشکار شده بود. به تعبیر وی، مذاکرات آمریکایی ها برای «تسلیم شدن به انقلاب ملت ایران» بود.

با آ نکه دکتر یزدی به مواردی از مذاکرات خود با آمریکایی ها اشاره می کند، به جز پنج مورد که در نقش انتقال پیام بین نماینده دولت آمریکا و امام خمینی بوده است، در سایر موارد، هیچ اشاره و یا تصریحی ندارد که وی از طرف امام خمینی یا شورای انقلاب، مجوز و یا مأموریتی برای مذاکره با آمریکایی ها داشته است.البته این تماس ها، از کشور آمریکا و مدتها قبل از سفر دکتر یزدی به فرانسه و پیش از تشکیل شورای انقلاب، آغاز شده بود و تا مدت ها بعد ادامه داشت. از جمله لازم به ذکر است که ملاقات آذرماه57 هنری پرشت )پرکت ( به اتفاق رابرت هیرشمن و ماروین زونیس از مأموران و مشاوران سیا و دولت آمریکا با دکتر ابراهیم یزدی در رستوران دومینیک شهر واشنگتن انجام شد.در پایان این گفتگو طرفین توافق کردند که این ملاقات به منزله تماس رسمی بین امام خمینی و حکومت ایالات متحده محسوب نمیشود. یعنی دکتر یزدی، نماینده امام و ملاقات، رسمی نبوده است.

البته بسیاری از این روابط و جزئیات آنها را امام خمینی و یاران ایشان در شورای انقلاب اطلاع نداشتند و به علل زیادی از جمله مواضع علنی اسلامی و انقلابی دکتر یزدی و دوستانش، پس از پیروزی انقلاب، آنان در تشکیل دولت موقت نقش اساسی و محوری ایفا کردند که با استقبال آشکار و پنهان آمریکایی ها روبرو شد.

حجت الاسلام هاشمی به سال 82 در مصاحبه ای تصریح کرد که آمریکایی ها، «وقتی دولت مهندس بازرگان را تشکیل دادیم، کمی راضی شدند. فکر می کردند این روند، خوب است.»

جیمز بیل درکتاب مشهور خود به نام «شیر و عقاب»، در بارۀ توجه و تمرکز دولت آمریکا بر «میانه روهای» غربگرای دوران انقلاب و دولت موقت، چنین می نویسد: «آنها کسانی بودند که دیدگاههای لیبرالشان با فلسفه سیاسی آمریکا مطابقت داشت. چرا که از لحاظ فرهنگی و سیاسی با آنها احساس مشترک داشتند. بیشتر این افراد به زبان انگلیسی آشنا بوده و تحصیلات خود را در آمریکا و یا دست کم در اروپا گذرانده بودند. سوای سه نمونه روشن اولیه (بختیار، بازرگان، بنی صدر) بقیه آنها افرادی چون: عباس امیرانتظام، ابراهیم یزدی، صادق قطب زاده، هدایت الله متین دفتری، ناصر میناچی، حسن نزیه و شخصیت های قدیمی جبهه ملّی چون یدالله سحابی و کریم سنجابی بودند... ایالات متحده با این افراد رابطۀ مستقیم برقرار کرده بود...»

منصور رفیع زاده رییس نمایندگی ساواک در آمریکا و عضو سیا، در کتاب خود به نام «شاهد» که به سال 1366 درآمریکا منتشر ساخت و ترجمه آن، دی ماه سال 1376 در ایران عرضه شد، از قول سپهبد مقدم آخرین رییس ساواک چنین نقل کرده است: «اگر بختیار از عهده نخست وزیری برنیاید، بازرگان جایش را می گیرد. دست راست او، یعنی دکتر یزدی بین ما و آمریکا میانجیگری می کند.همان طور که می دانی او با سیا کار کرده است.» به ادعای رفیع زاده، مقدم دو روز پس از پیروزی انقلاب در تماس با او گفت که سیا در شورای انقلاب، «آدم» دارد: «دکتر ابراهیم یزدی و صادق قطب زاده». همچنین رفیع زاده بخشی از گفتگوی خود با شاه در بیمارستان کُرنل نیویورک را نقل کرده که قسمتی از آن در باره یزدی به این شرح بوده است:

شاه پرسید: «این دکتر یزدی کیست که می خواهد پرونده ها را بررسی نماید تا ببیند آیا من سرطان دارم یا نه؟ آیا او عامل سیا است؟»

جواب دادم: «این شایعه قوی است.»

ــ «او تماس نزدیکی با دولت آمریکا داشته است و با گذرنامه آمریکایی مسافرت می نماید. آیا او تبعه آمریکاست؟»

ــ «بله اعلیحضرت، طبق اسناد ما همین طور است.»

با آنکه دکتر یزدی در جایی مطالب کتاب مزبور را بی اساس و مغرضانه، توصیف کرده ولی هیچگاه نه در ایران و نه در آمریکا، رسماً ادعاهای آن را تکذیب نکرد. وی که با پاسپورت آمریکایی و ایرانی، از میانه دهه شصت به بعد بارها به آمریکا مسافرت کرد و گاهی اقامت های طولانی مدت در آن کشور داشت، علیه نویستده و ناشر آمریکایی کتاب مزبور هیچگونه اقدام حقوقی و یا رسانه ای نکرد. مدتی پس از انتشار این کتاب در ایران، در پاییز 1377 یزدی سفری به آمریکا داشت که طی آن در مهمترین و بانفوذترین نهاد غیر رسمی آن کشور یعنی «شورای روابط خارجی آمریکا» سخنرانی کرد. گفتنی است که تأسیس سازمان اطلاعات مرکزی(سیا)، حاصل یکی از طرح های این شورا بوده و همه رؤسا و برخی مقامات ارشد سازمان مزبور در کنار سایر گردانندگان حقیقی آمریکا، همواره در این شورا عضویت داشته اند.

دکتر فرهاد بهبهانی از همفکران سیاسی مهندس بازرگان و مؤتلفین نهضت آزادی که در سال 69 بازداشت شد و در مصاحبه ای به ارتباط با عوامل سیا در آمریکا اعتراف کرد، در کتابی که سال 82 برای تکذیب و توضیح و توجیه آن اظهارات منتشر ساخت، از جمله در باره دکتر یزدی چنین نوشت: «در جلسه بازجویی...از ماجرای نامه بهرامیان در باره دکتر یزدی سخن گفتم...که بهرامیان از تماس های دکتر یزدی با مقامات آمریکایی نوشته و مدعی شده بود که برخی سناتورها و روزنامه نگاران منتسب به سازمان سیا او را از دوستان خود نامیده اند... و در پاسخ به این سؤال که از چه روی افراد از یک سو دکتر یزدی را وابسته به آمریکا و از سوی دیگر علاقمند به جمهوری اسلامی می دانند، نوشتم که افرادی که این نسبت را به دکتر یزدی می دهند، جمهوری اسلامی را چندان بی ارتباط با آمریکا نمی دانند و معتقدند دکتر یزدی از تماس ها و نفوذی که در آمریکا دارد به نفع جمهوری اسلامی استفاده می کند.» بهرام بهرامیان از دوستان دوران تحصیل بهبهانی در انگلستان، از مرتبطین قدیمی برخی رهبران نهضت آزادی بود که اسناد روابط اطلاعاتی وی با آمریکا از لانه جاسوسی به دست آمد، و سپس وی به آمریکا گریخت. اما ارتباط مکاتبه ای و تماس های وی با داخل کشور همچنان ادامه داشت.

امیرانتظام به عنوان سخنگوی دولت موقت طی مصاحبه مطبوعاتی در فروردین 58 با اشاره به شایعات موجود درباره خود، دکتر یزدی، قطب زاده و بنی صدر، چنین گفت: «ما از زمانی که دانش آموز و در دبیرستان مشغول تحصیل بودیم در ملی شدن نفت مبارزه کردیم و سهم داشتیم. بعد از حکومت دکتر مصدق در نهضت مقاومت ملی و سپس در نهضت آزادی به رهبری مهدی بازرگان همکاری داشتیم. ما کسانی نیستیم که امروز به هم رسیده باشیم... بنده آمریکایی نیستم و دکتر یزدی عضو سیا نیست.»

مهندس عباس امیرانتظام در 28 آذر 58 به اتهام همکاری با سازمان جاسوسی سیا و ارتباط پنهانی با آمریکا توسط دادستانی کل انقلاب بازداشت شد. در اسناد کشف شده لانه جاسوسی چندین برگ سند درباره امیرانتظام وجود دارد که مخلوطی از روابط دیپلماتیک و اطلاعاتی وی با آمریکایی ها را نشان می دهد. تیتر نخست بسیاری از روزنامه ها چنین بود: امیرانتظام به اتهام همکاری با «سیا» بازداشت شد. محاکمه علنی وی از روز 26 اسفند 1359 در دادگاه انقلاب اسلامی آغاز شد. دادگاه امیرانتظام از معدود دادگاه هایی بود که متن کامل آن را بسیاری از مطبوعات آن زمان منتشرکردند. این محاکمه مجموعا 17 جلسه به طول انجامید. مهندس بازرگان و برخی دیگر از اعضای دولت موقت مانند دکتر یدالله سحابی، دکتر احمد صدرحاج سیدجوادی، مهندس محمد توسلی و دکتر ابراهیم یزدی به حمایت از امیرانتظام در این دادگاه حضور یافتند و از او دفاع کردند.

در 21 خرداد 1360، متن حکم دادگاه انقلاب اسلامی درباره مهندس عباس امیرانتظام صادر گردید که طبق آن، نامبرده به جرم شرکت در توطئه انحلال مجلس خبرگان، انجام ملاقاتها و تماسهای سرّی با دشمنان انقلاب و دادن اطلاعات به آنها در مورد مسائل و مشکلات داخلی، فراری دادن سران فاسد رژیم شاه و مأموران سیاسی سفارت رژیم شاه در اسرائیل، به حبس ابد محکوم شد. روزنامه کیهان که تحت سرپرستی حجت الاسلام سید محمد خاتمی قرار داشت، خبر مزبور را با این تیتر منتشر کرد: «امیرانتظام به جرم جاسوسی برای آمریکا به حبس ابد محکوم شد.»

قبلاً هم متعاقب افشاگری دانشجویان پیرو خط امام و بازداشت امیرانتظام، روزنامه جمهوری اسلامی که به سردبیری مهندس میرحسین موسوی منتشر میشد در صفحه اول با تیتر بسیار درشت چنین نوشته بود: «امیرانتظام به جرم جاسوسی به نفع «سیا» دستگیر شد.»

با آن که تعابیر و لحن دانشجویان ارائه کننده چند سند اولیه درباره امیرانتظام، تند و تهاجمی بود اما آنان از عبارت «جاسوسی» استفاده نکرده بودند و از اینکه چنین تیتری در روزنامه جمهوری اسلامی به کار رفته بود، راضی نبودند. بعدها آیت الله دکتر بهشتی نیز فاش ساخت که ایشان نیز از این کار تندروانه انتقاد کرده بود.

اما روزنامه تحت مدیریت مهندس موسوی مجدداً به تکرار «اتهام» جاسوسی برای امیرانتظام ادامه داد و در سرمقاله شماره بعدی چنین تأکید کرد: «سزای کسانی که جاسوسی برای آمریکا می کنند نیز چیزی غیر از اعدام نمی تواند باشد.»

بعدها مهندس میرحسین موسوی در مصاحبه ای، احساسات و دیدگاه خود درباره افشاگری علیه امیرانتظام را اینگونه توصیف نمود: «... خاطره آن شبی را نقل می کنم که اسناد لانه جاسوسی در رابطه با امیرانتظام افشا شد. واقعا احساس می کردم کوه سنگینی از روی دوش من برداشته شد... بعد از انقلاب ما شاهد یک چهره ای بودیم به عنوان سخنگوی دولت که یک سنجاق طلا روی کراوات خود میزد... آن سنجاق همیشه مانند یک تیغی بود که در چشمان من فرو می رفت... مسائل پشت پرده ای بود که درشورای انقلاب و این سو و آن سو شاهد و ناظر بودیم... افشا شدن این چهره به نظر من مقدمه ویرانی عظیمی [درجریان لیبرالها] بود که ما طبیعتاً پیشگویی آن را می کردیم و واقعا هم چنین شد. من هیچ موقع خوشحالی آن شب را فراموش نمی کنم...اینکه شروع شد به افشاگری این جریان [لیبرالها]، این امید را به ما می بخشید، با معجزاتی که در انقلاب دیدیم، این انقلاب تا آخر بتواند پیش برود و این جریان را جارو کند و چنین هم کرد. »

اما دکتر یزدی بارها و مکرراً به انحاء مختلف از امیرانتظام دفاع کرده و اورا بی گناه خوانده است. یکی از جرایم اثبات شده امیرانتظام، طراحی انحلال مجلس خبرگان قانون اساسی بود که به رغم عدم امضای اولیه طرح مزبور در سال 58، دکتر یزدی در اردیبهشت 1360، به همراه ده تن ازکسانی که آن طرح را امضا کرده بودند طی اطلاعیه ای در دفاع از امیرانتظام با ذکر «مسئولیت مشترک وزرا» بر مسئولیت و موافقت حقوقی خود با آن توطئه کودتاگونه پای فشردند. طرح انحلال مجلس خبرگان که در جلسه ای با حضور «سران نهضت آزادی» ریخته شده بود، به قول امیرانتظام: «اگر این طرح، تصویب و از رادیوتلویزیون اعلام می شد، انقلاب دیگری بود در انقلاب.»

طی سال های گذشته دکتر یزدی بارها در سخنان و مصاحبه های خود به طراحی ابرقدرت ها برای نفوذ در بین مقامات ایران پسا انقلاب اشاره کرده والبته آدرس مصادیق آن را بیشتر در مخالفان خود و نهضت آزادی معرفی می کرد. از جمله در مصاحبه ای به سال 1394، گفت: «دولت های آمریکا، انگلیس و اسرائیل... قدرت های شکست خورده از انقلاب، سه سناریو برای مقابله با انقلاب تدارک دیده بودند که به نظر من در دو مورد آن ناکام ماندند، اما در مورد سوم موفق شدند. اولین سناریو، بی ثبات سازی... سناریوی دوم، حمله نظامی... اما سناریوی سوم، ورود نفوذی ها به درون نهادهای نظام جدید بود. به نظرمی رسد که در این سناریو موفق شدند... بسیاری از اتفاقات دهه های 60 و 70 و بعد از آن زیر سر همین نفوذی هایی بوده است که داخل سیستم شده اند. شما وقتی به اتفاقات غیرعادی و غیرطبیعی آن سال ها نگاه می کنید متوجه می شوید که اکثر آن ها زیر سر همین نفوذی ها بوده است... به فهرست اسامی کسانی که در نهادهای مختلف نظام بوده اند و فرار کرده و به کشورهای خارجی پناهنده شده اند و یا در سال های اخیر به جرم جاسوسی برای موساد دستگیر و زندانی یا اعدام شده اند، رجوع کنید.» البته آقای یزدی به این واقعیت نمی پرداخت که بخش عمده ای از این فهرست شامل اعضا، هوادران و مرتبطان نهضت آزادی و دوستان نزدیک آقای دکتر یزدی است. چه آنها که در نهضت آزادی خارج از یاران و دستیاران شخص وی بوده اند و چه آنان که با نهضت آزادی داخل و مؤتلفان آن سابقه ارتباط و همکاری زیاد داشته-اند، و چه خیل قابل توجهی از کسانی که از بدو روی کارآمدن دولت موقت و سال های بعدی به حلقه سیاسی و فکری و محفلی دکتر یزدی پیوسته اند، و اکنون جمع کثیری از خواستاران براندازی جمهوری اسلامی در خارج کشور را تشکیل می دهند. البته، به باور بسیاری از پژوهشگران سیاسی و برخی مسئولان ارشد گذشته و حال کشور، آقای دکتر یزدی در صدر فهرست «مظنونین همیشگی» نفوذ آمریکایی در انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، قرار داشته است.

نشریه سازمان مجاهدین انقلاب در سال 1377 و در شرایطی که دکتر یزدی با دعوی ایفای نقش در پیروزی رییس جمهور دولت هفتم خود را شریک سیاسی آن دولت و سازمان مزبور معرفی می کرد، در مورد احتمال تماس نامشروع و پنهان با بیگانگان توسط گروه وی، چنین نوشت: «پرسیده بودیم که چگونه نهضت آزادی به عنوان یک حزب سیاسی خود را مجاز به تماس و مذاکره با ابرقدرت های سلطه گر خارجی بر سر آینده ایران دیده است، و چه تضمینی وجود دارد که این مذاکرات و تماس ها هم اکنون در جریان نباشد؟... ما حق مذاکره با قدرت های سلطه گر در باره آینده کشور را برای هیچ حزب و گروهی قائل نیستیم و همچنان منتنظر می مانیم تا نهضت آزادی به این سؤال مشخص پاسخ دهد چه تضمینی وجود دارد که این حزب در حال حاضر یا در آینده به چنین مذاکراتی اقدام نکند؟»

مرکز اسناد ساواک

طبق خاطرات دکتر یزدی، مهندس بازرگان، رسیدگی به ساختمان و اسناد ساواک و کارمندان آن را بر عهده وی واگذار کرده بود که تا زمان انتصاب به وزارت امور خارجه این کار را مستقیماً بر عهده داشت و تا مدتی بعد هم، بعضی افراد منصوب و مورد اعتماد وی کماکان دارای مسئولیت و اختیار در مرکز اسناد ساواک بودند. وی به سال 94 در مصاحبه ای چنین گفت: « چون ساواک به جهت اداری زیرمجموعه نخست وزیری بود، مهندس بازرگان سرپرستی آن را به ما واگذار کرد و من مسئولیت را به یک هیات 5 نفره شامل آقایان مهندس عبدالعلی بازرگان، مجید حدادعادل، مهندس [باقر ] ذهبیون، مهندس هادی نژادحسینیان و [حسام الدین] انتظاری واگذار کردم... ساواک دارای چندین اداره بود که از مهم ترین آن ها اداره های دوم و اداره هشتم بود که مربوط به ضد جاسوسی در داخل و خارج از کشور بود... هنوز همه مدیران ساواک از ایران بیرون نرفته بودند. تحقیق کردم یکی از این مدیران را که هنوز در ایران بود به نخست وزیری احضار کردم، به او اطمینان داده شد که منظور، بازداشتش نیست. آمد و به اتفاق او به ساختمان ساواک رفتیم. او اسناد بسیار مهمی را از فعالیت دو اداره هشتم و دوم به ما نشان داد... ساواک خیلی منظم و دقیق کار می کرده و همه چیز در ساواک با برنامه و دقیق اجرا می شده است. تمام فعالیت هایش مکتوب و اسناد آن در پرونده ها و یا در کامپیوترها ذخیره می شده است... در ساواک بخش های مختلفی وجود داشت و قطعاً با سیا و موساد در ارتباط بوده و توسط آمریکا و اسرائیل مجهز شده و آموزش دیده بودند.»

به گفته دکتر یزدی: «شورای مدیریت ساختمان و اسناد ساواک، از نخست وزیری به ساختمان مرکزی ساواک منتقل شد. اولین کار آن ها رسیدگی به وضعیت اسناد اداره سوم [امنیت داخلی] بود...یکی دیگر از اقدامات گروه سرپرستی ساختمان و اسناد ساواک، بررسی پرونده های محرمانه در اداره گذرنامه بود.»

وی در اواخر اسفند 58، طی مصاحبه ای گفت: «تمام مدارک و اسناد در اختیار من نیست. وقتی که مردم مراکز ساواک و جاهای دیگر را تسخیر کردند در دو هفته اول این مراکز در دسترس خیلی از افراد بوده بنابراین، مدارکی در منازل اشخاص و جاهای مختلف است و اخیراً دولت تصمیم گرفته و کمیته ای را مأمور کرده است که به تدریج این مدارک و اسناد را جمع آوری کند. بعضی از این اسناد از نظر امنیت مملکت مهم است و برخی از آن ها از نظر شناسایی و جهت گیری در پاک سازی سازمان ها مهم است.»

حجت الاسلام سید حمید روحانی رییس سابق مرکز اسناد انقلاب اسلامی درباره نقش دکتر یزدی در خروج غیرقانونی اسناد ساواک، چنین نوشته است: «نخستین گروهی که به مرکز اسناد ساواک راه یافت، عناصری از جبهه ملی و نهضت آزادی بودند. طبق خبرهای تأییدشده و مورد اعتماد و گواهی شاهدان عینی، آقای دکتر یزدی اسناد و مدارک فراوانی را با کامیون و وانت بار از آن مرکز بیرون برده است.» گفتنی است که علاوه بر نقص و کاستی در پرونده های بسیاری افراد و گروه ها مانند نهضت آزادی و سران آن، بررسی های مسئولان ذیربط نشان می داد که بخش قابل توجهی از اسناد پرونده دکتر یزدی نیز موجود نیست، و متناسب با حضور 18 ساله وی در فعالیت های سیاسی خارج کشور و چند سال قبل از خروج وی از ایران، و مراقبت های متعارف ساواک در داخل و خارج، تعداد اسناد وی بسیار کمتر از حد معمول است و در باره خیلی از موارد مخفی و حتی فعالیت های علنی وی در خارج، هیچ گزارش و سندی در پرونده اش وجود ندارد. دکتر یزدی جایی تعریف کرده بود که مهندس هادی نژاد حسینیان (عضو شورای مرکزی نهضت آزادی خارج و منصوب دکتر یزدی در کمیته مدیریت ساختمان و اسناد ساواک) به وی اطلاع داده که پرونده اش در ساواک را بعد از مدت ها پیدا کرده و در گاوصندوق آنجا نگهداری می کرد.

دادگاه انقلاب، محاکمه هویدا

در 23 بهمن 57، دو گروه جداگانه از مقامات بازداشتی رژیم شاه در مصاحبة رادیوتلویزیونی و مطبوعاتی شرکت کردند که اداره کنندة هر دو مصاحبه، دکتر ابراهیم یزدی بود و گاه نیز با سؤالات شبیه بازجویی یا اظهارات خود، در روند گفتگوها مشارکت می کرد. یزدی در سمت معاون نخست وزیر در امور انقلاب، طی مصاحبه ای که سوم اسفند 57، انتشار یافت در بارة دادگاه های انقلاب و مجازات اعدام مقامات مجرم رژیم پهلوی، اینگونه اظهار داشت: «به موجب پیشنهاد شورای انقلاب اسلامی و دستور صریح رهبر انقلاب حضرت آیتالله العظمی امام خمینی ، دستور تأسیس دادگاه های فوق العاده انقلاب اسلامی را به دولت صادر فرموده اند و بر اساس امر امام، دادگاه های مخصوص تشکیل شده است تا به حساب جنایت ها، آدمکشی ها، خیانت ها و چپاول ها و غارتگریهایی که به دست عمال کثیف رژیم سابق انجام شده است ، رسیدگی نماید و بر طبق موازین قضاء شرع اسلام و مقررات اسلامی، آنها را به مجازات برساند. و همانطور که می دانید دو گروه از این جنایتکاران در دادگاه انقلابی محاکمه و به جزای اعمال خودشان رسیده اند.»

اواخر دهه هفتاد شمسی دکتر یزدی در باره شکل گیری دادگاه های انقلاب چنین نوشته است: «پایه های دادگاه های انقلاب در نخست وزیری ریخته شد. اولین آیین نامه و اساسنامه دادگاه انقلاب در معاونت نخست وزیری در امور انقلاب ریخته شد تا رسیدگی به ضد انقلاب قانونمند باشد. علاوه بر این مهندس بازرگان اصرار داشت که کار اصلی دادگاه انقلاب، نه معطوف به گذشته، بلکه به حال و آینده باشد و دادگاه «ضد انقلاب» بشود.»

لازم به ذکر است که از طرف مهندس بازرگان، سه حکم برای دادگاه انقلاب صادر شده بود: یکی به نام آقای سید رضا زواره ای از وکلای دادگستری به عنوان مسئول دادسرای انقلاب، یک حکم به نام آقای علی نراقی از قضات جوان دادگستری به عنوان حقوقدان دادگاه انقلاب و یک حکم هم به نام ابوالفضل حکیمی(عضو قدیمی نهضت آزادی و برادر رییس دفتر بازرگان) به عنوان مشاور دادسرای انقلاب (وی تا اول خرداد 58 در زندان قصر به کار مشغول بود). از سوی رهبر کبیر انقلاب نیز حجت الاسلام خلخالی در تاریخ 5 اسفند 57 با تأکید بر رعایت عدل و موازین شرعی به عنوان قاضی و حاکم شرع دادگاه انقلاب، منصوب شد. «عدالت و قاطعیت» آقای خلخالی به عنوان یک مجتهد مبارز و شجاع برای اغلب شاگردان و یاران امام محرز بود. و حتی آیت الله طالقانی در شورای انقلاب تصریح کرد که او را «عادل» می داند، و افرادی مانند مهندس سحابی هم به قاطعیت و درستی اقدامات وی در محاکمه سران رژیم شاه تصریح داشتند. البته در همان ابتدا انتقاداتی به شیوه و سرعت محاکمه های وی وارد شد و به سرعت دستورات و مقررات لازم از سوی امام و شورای انقلاب ابلاغ گردید. اما در مورد محاکمه سران مجرم و شناخته شده رژیم پهلوی، با توجه به شرایط حساس انقلاب و امکان وقوع کودتا و بازگشت رژیم پهلوی، و مطالبات مردم خشمگین و داغدیده برای مجازات سریع آنان، نوعی اجماع در افکار عمومی ایجاد شده بود.

به تعبیر حجت الاسلام حسن روحانی: «اقدامات انقلابی دادگاه انقلاب در روزهای اولیه پس از پیروزی انقلاب، باعث یأس قدرت های غربی و طرفداران رژیم گذشته و عامل بزرگی برای تثبیت انقلاب اسلامی بود.»

آیت الله طالقانی طی مصاحبه مطبوعاتی در 26 اسفند 57، دربارة دادگاه های انقلاب و مجازات اعدام مقامات مجرم رژیم شاه، به سؤال یک خبرنگار خارجی چنین پاسخ داد:

«در همة کشورهای انقلابی هزاران نفر در روزهای اول انقلاب، اعدام می شوند. اگر ما می خواستیم مانند همة کشورهای انقلابی عمل کنیم با عصبانیتی که مردم ما از عوامل رژیم سابق داشتند، باید روزی صد نفر را اعدام کنیم. از ابتدای سقوط رژیم تا به حال، من خیلی در این محاکمات وارد نیستم و نمی خواهم دخالت کنم، ولی در روزنامه ها که می بینم و می خوانم اکثر اینها را که می شناسم دستشان به خون جوانان ما آلوده است و هزاران شهود عینی برای مجرمیت آنها در میان مردم موجود است.

[ در دادگاه انقلاب] احتیاج به آن طرز روش دادگاه های معمول، هیچ نیست. از جهت دیگر، کسی وکالت آنها را قبول نمی کند. حتی آن وکلای عادی و بی تفاوت نیز در خودشان احساس شرمندگی می کنند و قدرت دفاع ندارند... گفته های اینها، دلایل جرم آنها، در روزنامه ها منعکس می شود.

متأسفانه قریب یک دهه یا بیشتر است که در ایران در رژیم سابق، دائماً دادگاه های مخفی فعالیت داشته و دسته دسته می کشتند، و نه علل جرمش برای مردم معلوم بوده و نه هم شهود عینی در آن حضور داشتند. و از شما غربی ها هم هیچ وقت اعتراض ندیدیم، و حالا سر و صدا راه می اندازند. در کشورهای غربی، آنها که منافعشان به خطر افتاده، این را یک نقطه ضعفی برای ما کرده، مشغول تبلیغات در دستگاه ها و رسانه های عمومی شان هستند.»

در ادامه، خبرنگار خارجی سؤال کرد چرا آنها را به مرگ محکوم می کنید و چرا به حبس ابد محکوم نمی شوند؟ آیت الله طالقانی در پاسخ گفت:

«در قانون اسلام، اساساً مسئله زندان و محکومیت زندان به صورتی که در دنیا معمول است نیست و اینها دلایلی دارد که من بارها گفتم و خواهم گفت... چون کسی که جانی و آدمکش باشد و مفسد در زمین و قابل اصلاح نباشد، در همة دنیا محکوم به مرگ است. بعضی از کشورهایی هم که قانون اعدام را ندارند به صورت دیگر مردم را می کشند. اسرائیل مثلاً مدعی است که قانون اعدام ندارد. فلسطینی ها را در کوی و برزن و هر جا شکار می کنند، مردم بی گناه جنوب لبنان را زن و کودک و زارع و کاسب را زیر بمب ها از بین می برند، بدون اینکه گناهی داشته باشند. و یا [همان طور] آمریکای به اصطلاح آزادیخواه.

به عقیده شما، روی این اصل، همة آدم کش ها آن هم نه آدمکش فردی بلکه آدمکش حرفه ای، باید در زندان ها پذیرایی بشوند و از نظر تغذیه و بهداشت و وسائل زندگی تأمین باشند. یک روز هم باز می آیند بیرون و کارهایشان را از سر بگیرند. آیا این درست است؟

بگویید اگر شما بودید با این جانی ها چه کار می کردید؟ این همه جوان های ما را از بین بردند، [شما خارجی ها چرا] نَفَس ها را حبس کردید؟ این همه جوان ها را یک کتاب[= بی حساب]، پی در پی حکم اعدام صادر می

منبع: فارس

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

ارسال نظر: