نگاهی به ساختار حکومت و نظام انتخاباتی روسیه

مقدمه

انتخابات مهم‌ترین عرصه مشارکت و رقابت سیاسی در کشورهاست. در این عرصه، مردم می‌توانند اراده خودشان را برای تعیین سرنوشت کشور اعمال کنند؛ در این راستا، نظام‌های انتخاباتی یکی از اساسی‌ترین اجزای فرآیند تحقق مردم‌سالاری در کشورها به شمار می‌روند که تأثیرات شگرفی بر تحقق اهداف و رفتارهای نظام‌های سیاسی دارند.

از آنجاکه نظام‌های انتخاباتی بر بخش‌های مختلف نظام‌های سیاسی اثرگذارند، کشورهای مختلف به اقتضای شرایط سیاسی- اجتماعی حاکم بر آن‌ها، نوع خاصی از نظام­های انتخاباتی را برگزیده و بالطبع در صورت نیاز، به تغییر آن مبادرت می‌ورزند. به‌طورکلی 3 دسته نظام انتخاباتی در کشورهای مختلف جهان وجود دارد.

نظام‌های انتخاباتی اکثریتی نظام‌های انتخاباتی تناسبی نظام‌های انتخاباتی ترکیبی

حکومت روسیه

فدراسیون روسیه به‌عنوان یک کشور فدرال در زمره‌ی نظام‌های نیمه ریاستی۔ نیمه پارلمانی قرار دارد. رئیس‌جمهور عالی‌ترین مقام رسمی روسیه است که ریاست کشور را در اختیار دارد. قانون اساسی و قانون انتخابات ریاست جمهوری روسیه ترتیب انتخاب رشید مقرر کرده‌اند. بر اساس قانون اساسی و قانون انتخابات ریاست جمهوری، رئیس‌جمهور فدراسیون در برای مدت شش سال و حداکثر برای 2 دوره متوالی انتخاب می‌شود.

قدرت اجرایی فدراسیون روسیه توسط دولت اعمال می‌شود. ریاست دولت را نخست‌وزیر بر عهده دارد. مطابق قانون اساسی روسیه نخست‌وزیر دومین مقام عالی رسمی فدراسیون است که با تأیید پارلمان توسط رئیس‌جمهور منصوب می‌شود. رئیس‌جمهور حداکثر تا دو هفته پس از در اختیار گرفتن منصب ریاست جمهوری، نامزد نخست‌وزیری را به مجلس نمایندگان معرفی می‌کند. درصورتی‌که نامزدهای پیشنهادی رئیس‌جمهور تا سه مرتبه به تأیید نمایندگان نرسند، مجلس نمایندگان منحل شده و برگزاری انتخابات جدید در دستور کار قرار می‌گیرد.

مجلس فدرال روسیه - پارلمان روسیه - نهاد قانون‌گذار فدراسیون به شمار می‌رود که مشتمل بر دو رکن است:

«مجلس دوما» به‌عنوان مجلس نمایندگان و مشتمل بر 450 نماینده «شورای فدراسیون» به‌عنوان نماینده‌ی واحدهای سرزمینی فدراسیون و مشتمل بر ۱۷۰ مشاور.

نظام انتخاباتی روسیه

* مجلس دوما

قانون انتخابات مجلس دومای فدراسیون روسیه چندین بار تغییراتی کرده است. در حال حاضر نظام انتخاباتی مجلس دومای روسیه نظام انتخاباتی ترکیبی است. بر اساس این قانون انتخاباتی، نیمی از نمایندگان مجلس دوما بر مبنای نظام اکثریتی ساده از ۲۲۵ حوزه انتخاباتی تک کرسی و 225 نماینده دیگر بر مبنای نظام انتخاباتی تناسبی فهرستی در یک حوزه‌ی انتخاباتی واحد (کل قلمرو فدراسیون) انتخاب می‌شوند. هر یک از احزاب سیاسی برای آنکه بتواند کرسی‌های نمایندگی را تصاحب کند باید حداقل 5 درصد آراء را به دست آورده باشد.

درواقع در این نظام انتخاباتی کشور در دو سطح حوزه‌بندی شده است و هر دو سازوکار انتخاباتی اکثریتی و تناسبی بر همه‌ی رأی‌دهندگان حاکم است. بر روی برگه‌های رأی نیز امکان دو انتخاب پیش‌بینی‌شده است و تمامی رأی‌دهندگان از دو حق رأی برخوردارند. همچنین نتایج حاصل از رأی‌گیری‌ها بر مبنای هر یک از سازوکارهای مزبور به‌طور مستقل محاسبه می‌شوند و تلاشی برای تضمین تناسب کلی میان کرسی‌های احزاب صورت نمی‌پذیرد؛ بنابراین صرف‌نظر از نتایج انتخابات در حوزه‌های تک کرسی، چنانچه یک حزب حداقل ۵ درصد از آراء را به دست آورده باشد، به همان نسبت کرسی‌های مجلس تصاحب می‌کند. مطابق با قانون انتخابات مجلس دوما، در حوزه‌های انتخاباتی تک کرسی باید به‌طور تقریبی تعداد رأی‌دهندگان برابری را نسبت به یکدیگر داشته باشند. میزان جمعیت هر حوزه نباید بیش از ده درصد از متوسط جمعیت رأی‌دهندگان در حوزه‌های انتخابیه انحراف داشته باشد. البته این معیار انحراف برای مناطق دورافتاده و مناطقی که به لحاظ جغرافیایی شکل پیچیده‌ای دارند، پانزده درصد است. کمیسیون مرکزی انتخابات فدراسیون روسیه مسئولیت بررسی و باز ترسیم حوزه‌های انتخابیه را بر عهده دارد.

شورای فدراسیون

در حال حاضر فدراسیون روسیه دارای 85 واحد فدرال است. هر واحد فدرال در شورای فدراسیون روسیه دارای دو نماینده است. این مشاوران منتخب مستقیم مردم نیستند، بلکه توسط مقامات واحدهای سرزمینی انتخاب می‌شوند یکی توسط نهاد قانون‌گذار واحد سرزمینی و دیگری توسط نهاد اجرایی آن واحد.

جمع‌بندی

مجلس فدرال روسیه نهاد قانون‌گذار فدراسیون به شمار می‌رود که مشتمل بر دو رکن مجلس دوما و شورای فدراسیون است.

«مجلس دوما» به‌عنوان مجلس نمایندگان و مشتمل بر 450 نماینده است و «شورای فدراسیون» به‌عنوان نماینده‌ی واحدهای سرزمینی فدراسیون و مشتمل بر ۱۷۰ مشاور است.

نظام انتخاباتی مجلس دومای روسیه نظام انتخاباتی ترکیبی است. بر اساس این قانون انتخاباتی، نیمی از نمایندگان مجلس دوما بر مبنای نظام اکثریتی ساده از ۲۲۵ حوزه انتخاباتی تک کرسی و 225 نماینده دیگر بر مبنای نظام انتخاباتی تناسبی فهرستی در یک حوزه‌ی انتخاباتی واحد (کل قلمرو فدراسیون) انتخاب می‌شوند. هر یک از احزاب سیاسی برای آنکه بتواند کرسی‌های نمایندگی را تصاحب کند باید حداقل 5 درصد آراء را به دست آورده باشد.

در حال حاضر فدراسیون روسیه دارای 85 واحد فدرال که از هر واحد فدرال در شورای فدراسیون روسیه دارای دو نماینده است. این مشاوران منتخب مستقیم مردم نیستند، بلکه توسط مقامات واحدهای سرزمینی انتخاب می‌شوند یکی توسط نهاد قانون‌گذار واحد سرزمینی و دیگری توسط نهاد اجرایی آن واحد.

فارس