خرید ۸۰۰ هزار بشکه نفت ایران توسط اروپا؛ استفاده حداکثری از ابزار حداقلی اینستکس
آیا اروپا از ایران نفت خواهد خرید؟
اینستکس در حالی آغاز به کار کرده که اروپاییها مدتهاست از ایران حتی یک بشکه نفت هم وارد نکردهاند اما بااینحال در حال چانهزنی برای مدیریت فروش نفت ایران هستند.
نسیم آنلاین ؛ هدی صادقی: پیش از شروع تحریمها بنا به گزارش EIA، مقاصد صادرات نفت خام و میعانات گازی ایران در سال ۲۰۱۷ میلادی، به قرار نمودار زیر بوده است.
طبق ساختار تحریمی نفت ایران که از سال 2012 وارد فاز جدید خود شده است؛ تنها کشورهایی مجاز به واردات نفت ایران هستند که بتوانند از دولت آمریکا معافیت بگیرند. تحریم های نفتی در این سال به گونه ای طراحی شده بود که این معافیت ها هر 6 ماه یکبار به تمدید نیاز داشته باشد. آخرین بار 13 آبان سال گذشته بود که 8 کشور توانستند این معافیتهای برای خرید نفت ایران را بگیرند که دراینبین تنها اسم دو کشور اروپایی یونان و ایتالیا دیده میشد. همان روزها، زنگنه وزیر نفت در مصاحبه مطبوعاتی خود گفته بود که این دو کشور از همان آغاز دور جدید تحریمها، نفتی از ایران وارد نمیکنند و حتی جواب تلفن وزارت نفت ایران را هم نمیدهند.
ماه می (اردیبهشتماه) در حالی از راه رسید که معافیتهای نفتی دیگر تمدید نشد. در این شرایط هر کشور یا شرکتی که از ایران نفتی دریافت میکرد مشمول تحریمهای ثانویه آمریکا میشد. همین تحریمهای ثانویه آمریکا بود که اقتصاد نفتی ما را با دستاندازهایی روبهرو کرد. ایران که یک سال بعد از خروج آمریکا از برجام، بارها بیعملی و خلف وعده اروپا برای عمل به تعهداتش را دیده بود، این بار با اتخاذ موضع فعالتری در قالب کاهش گامبهگام تعهدات برجامی، وارد عمل شد. تنها چند روز مانده به اتمام فرصت 60 روزه دومین گام کاهش تعهدات برجامی دوازدهمین نشست برجامی در وین برگزار شد که یکی از مهم ترین خروجی های آن اعلام راه اندازی ابزار پشتیبان تجاری موسوم به اینستکس که از بهمنماه سال گذشته زمزمههای ایجاد آن به گوش میرسید با چند تراکنش آغاز به کارکرده است.
اینستکس کانال مالی نیستاینستکس که ضعیفترین شکل مراوده مالی ایران و اروپا است، در حالی آغاز به کارکرده که کارایی آن موردتردید می باشد. دراینباره فرانسه، انگلیس و آلمان بهمنظور نشان دادن اراده خود برای حفظ برجام پیشنهادهایی را به ایران ارائه کردهاند که در مرکز آن اینستکس است. این مکانیسم برای دور ماندن مبادلات تجاری با ایران از سیستمهای مالی بینالمللی است که میتواند هدف تحریمهای آمریکا قرار گیرد. اما برخلاف این ظاهر فریبنده، اینستکس در عمل اراده یا توانی برای مقابله با تحریمهای آمریکا ندارد و بهصراحت اعلامشده که تنها در زمینه تجارت مشروع (بخوانید دارو و غذا و تجهیزات پزشکی) فعالیت خواهد کرد. به عبارت دیگر کشورهای اروپایی به قدری ساز و کار اینستکس را محدود کرده اند که هیچ اصطحکاکی با تحریم های آمریکا پیدا نمی کند. تا آن جا که یک مقام آمریکایی دراین باره میگوید: «نیازی به اینستکس نیست. تجارت کالاهای بشردوستانه تحریم نیست و کشورهایی که بخواهند با ایران در این زمینه تجارت کنند مشکلی ندارند؛ بنابراین ما هرگز احساس نمیکنیم که این سازوکار اصلاً نیاز باشد».
سناریوهایی برای استفاده حداکثری از ابزار حداقلی اینستکسبه هر حال این کانال مالی آغاز به کارکرده است و برای استفاده حداکثری از همین ابزار حداقلی هم در این شرایط باید تلاش نمود. یکی از مرکزیترین ایرادات اینستکس این است که اروپا در پیروی از تحریم های آمریکا از ایران نفت نمی خرد و به همین دلیل این سازوکار عملاً کارایی خود را از دست می دهد. دراینبین سناریوهای مختلفی برای ادامه کار اینستکس وجود دارد که به بررسی آنها پرداخته میشود.
اولین و بدیهیترین سناریو با توجه به حجم عمده صادرات نفتی و فرآوردههای نفتی ایران خرید نفت کشور توسط این دولتها و تهاتر بدهی های ناشی از کالاهای وارداتی به کشور است. با توجه به خرید 800 هزار بشکه نفت در روز توسط این دولتها قبل از خروج آمریکا از برجام ، به نظر میرسد این میزان خرید بتواند ماشین بدون بنزین اینستکس را با نفت بهپیش ببرد.
سناریوی دوم که توسط بسیاری از کارشناسان رد شده، صادرات نفت به مقصدهای سنتی ایران ازجمله روسیه و چین از طریق اینستکس و سپس تهاتر بدهی های ناشی از واردات کالاهای اروپایی است که این سناریو منافع کشور را با چالش جدی مواجه می کند. زیرا سبب کانالیزه شدن تجارت ایران می شود و محدودیت های اینستکس را به تجارت ایران با سایر کشورها سرایت میدهد. از سوی دیگر سبب شناسایی بازیگران فعال اقتصاد ایران برای طرف اروپایی می شود و خطر درز اطلاعات اقتصادی کشور را به همراه خواهد داشت. سناریوی سوم هم همان سناریوی دوم است با این تفاوت که درآمد حاصل از این صادرات در همان کشور خریدار برای خریدهای کشور فریز شود که در این صورت نیز نیازی به این ابزار پشتیبان تجاری نخواهد بود و با ابزار قویتری به نام پیمان پولی دوجانبه قابل انجام خواهد بود. دراینبین اما فرانسه به نمایندگی از تروئیکای اروپایی و ژاپن با وعده برخی معافیتهای محدود نفتی در حال سناریوسازی چهارمی بودند که با جواب قاطع منفی تهران روبهرو شدند.
بنابراین به نظر میرسد تنها راه موجود برای اینکه اینستکس کارایی لازم را داشته باشد، این است که کشورهای اروپایی نفت ایران را بخرند. البته این اولین گام است. به گفته ظریف، وزیر امور خارجه، اروپاییها 11 تعهد دادهاند که در هیچکدام از آنها اینستکس نیست و اینستکس تنها پیشنیاز انجام سایر تعهدات اروپاییهاست در غیر این صورت ایران باید گام سوم کاهش تعهدات برجامی خود را محکمتر از پیش بردارد و فرضیه خروج ایران از برجام محتملتر از پیش خواهد بود.