اخبار آرشیوی

حامد علوی در سایت ایران هسته‌ای نوشت: آژانس بین المللی انرژی اتمی امروز با صدور بیانیه ای اعلام کرد مدیر کل این آژانس آمادگی در نظر گرفتن مدالیته سال 2007 در گفت وگو با ایران را ندارد. این بیانیه در اصل پاسخی است به سخنان دیروز علی اکبر صالحی وزیر خارجه و علی اصغر سلطانیه نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی که گفته بودند ایران آماده است مذاکراتی برای تدوین یک مدالیته جدید با آژانس را آغاز کند به این شرط که ابتدا آژانس عمل به مدالیته توافق شده در 27 اوت 2007 را کامل نماید. کامل شدن اجرای مدالیته به این معناست که آژانس باید اولا مختومه شدن تمام مسائل باقی مانده با ایران را اعلام کند و ثانیا پرونده ایران را در آژانس به حالت عادی (روتین) بازگرداند. آمانو در بیانیه خود گفته است که آژانس آماده چنین اقدامی نیست. در این بیانیه آمده است: «وزیر امور خارجه ایران در این دیدار اشاره کرد که مایل است آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با یک رویکرد جدید به مسائل باقی‌مانده بپردازد. مدیر کل آژانس نیز به نوبه خود موضع آژانس را مبنی بر این‌که ایران به وظایفش عمل نمی‌کند، تکرار کرد؛ چیزی که در گزارش ماه فوریه ارائه شده به شورای حکام آژانس نیز بیان شد». بیانیه ادامه می دهد: «وزیر امور خارجه ایران نیز اعلام کرد که اگر آژانس اعلام کند که طرح اقدام که در سال 2007 مورد توافق دو طرف قرار گرفت، تکمیل شده است، یک رویکرد جدید می‌تواند به وجود آید. مدیرکل آژانس گفت که در موقعیتی قرار ندارد که طرح اقدام را تکمیل‌شده در نظر بگیرد». در پایان بیانیه آژانس تاکید شده است که آمانو و صالحی علاقه خود به تداوم مذاکرات را ابراز کرده اند. برخی کارشناسان در تهران به «ایران هسته ای» گفتند آژانس پیش از این هم به ایران اعلام کرده بود که حاضر نیست به برنامه کار سال 2007 با ایران بازگردد. پرسشی که در اینجا وجود دارد این است که چرا آژانس از بازگشت به مدالیته 2007 و مبتنی کردن مذاکرات بر آن هراسان است؟ چند پاسخ مهم برای این سوال وجود دارد. 1- نخستین دلیل این است که هرگونه بازگشت به مدالیته اوت 2007 به وضوح نشان خواهد داد که از بین ایران و آژانس کدام طرف در عمل به تعهدات خود ناتوان بوده است. ایران در مذاکرات مدالیته به همه سوال ها درباره 6 موضوع باقی مانده پاسخ گفت، بدون اینکه اسناد مطالعات ادعایی را دریافت کرده باشد به بحث محتوایی و جدی درباره آن پرداخت و نهایتا هم یک ارزیابی 117 صفحه ای مبسوط درباره مطالعات ادعایی به آژانس ارائه کرد که به روشنی ثابت می کرد آنچه امریکایی ها به عنوان سند به آژانس ارائه کرده اند، در واقع جعلیاتی بیش نیست. اما آژانس در عمل به تعهدات اصلی خود در چارچوب مدالیته ناکام ماند. آژانس برخلاف تعهد رسمی و مکتوب خود به ایران نتوانست اسناد مطالعات ادعایی را از امریکا دریافت و به ایران ارائه کند، و مهم تر از آن با مختومه شدن رسیدگی به موضوعات باقی مانده، پرونده ایران در شورای حکام به حالت عادی در نیامد و همچنان در دستور نوبه ای این شورا قرار دارد. بنابراین، واضح است بازگشت به مدالیته برای آژانس تعهدآور خواهد بود و این چیزی است که آمانو از آن می گریزد. 2- دلیل دوم مربوط به این است که مطابق رویه حقوقی پذیرفته شده در آژانس، حتی اگر بنا باشد میان یک کشور عضو و دبیرخانه، توافق جدیدی صورت بگیرد، هر دو طرف باید تعهدات و توافقات قبلی را مد نظر داشته باشند. آژانس با فرار از در نظر گرفتن مدالیته اوت 2007 به عنوان مبنای مذاکرات آتی، می خواهد وارد مذاکراتی با ایران شود که در آن کاملا در موضع مطالبه گر قرار بگیرد بی آنکه خود بدهی به ایران داشته باشد. در واقع فرار از مدالیته، فرار از انجام تعهدات در مقابل ایران و تلاش برای کشاندن ایران به ورطه نوعی همکاری و اعتمادسازی یک طرفه است. یکی از مهم ترین ویژگی های مدالیته اوت 2007 این بود که به نحو پلکانی تنظیم شده بود به این معنا که در آن به ازای هر گام ایران گامی هم برای آژانس تعریف شده بود و برداشته شدن هر گام مستلزم کامل شدن گام های قبلی بود. هوشمندی ایران در گنجاندن این فرایند پلکانی درون مدالیته بود که موجب شد آژانس 6 موضوع باقی مانده را مختومه اعلام کند چرا که به باور برخی تحلیلگران تا این موضوعات را مختومه اعلام نمی کرد نمی توانست به مسئله مطالعات ادعایی برسد. 3- سومین دلیل، مربوط به مسئله سنتی استقلال حرفه ای آژانس است. تجربه مذاکرات مدالیته سال 2007 به ایران نشان داد که آژانس به وضوح مستقل نیست و به همین دلیل هیچ تضمینی وجود ندارد که وقتی آژانس در قبال ایران تعهدی کرد بتواند به آن پای بند باشد و عمل نماید. اکنون ایران به دنبال ضمانت هایی است که مطمئن باشد اگر این بار آژانس تعهداتی را برعهده گرفت حتما به آن عمل خواهد کرد. و نهایتا، یک نکته مهم این است که توجه شود مقام های ایرانی در وین دیروز نگفتند که ایران آماده پاسخگویی به سوال های آژانس در مورد مطالعات ادعایی است. این سوال ها فراتر از پادمان و حتی پروتکل است و ایران هیچ الزامی برای پاسخگویی به آنها ندارد. آنچه دیروز گفته شد دقیقا این است که اگر و تنها اگر آژانس اجرای مدلیته اوت 2007 را کامل کند، ایران آماده خواهد بود درباره تنظیم یک مدالیته جدید به منظور تعیین نحوه پاسخگویی به سوال های جدید آژانس مذاکره نماید. پاسخگویی به سوال ها زمانی آغاز خواهد شد که مدالیته جدید تنظیم شده و مورد توافق قرار بگیرد و این قطعا مستلزم مذاکراتی بسیار پیچیده خواهد بود. مسلما این مدالیته هم به نحو پلکانی تنظیم خواهد شدو به ازای هر گام ایران، آژانس هم باید گام های مشخصی بردارد.