معاون سابق سازمان انرژی اتمی: بازطراحی راکتور اراک بیمعنا است
آبنیکی در گفتگو با «نسیم» با بیان اینکه توسعه فناوری هستهای کشور در شش ماهه گذشته متوقف شده است گفت: هرگونه تغییر در راکتور اراک با ۹۰ درصد پیشرفت، به معنای از دست رفتن زمان و هزینه است
مهمترین محورهای گفتگوی نسیم با حسین آبنیکی، معاون سابق سازمان انرژی اتمی بدین شرح است:
- تحقیقات هستهای در حوزه پزشکی و کشاورزی قطعا باید ادامه پیدا کند، هرچقدر پیشرفتها در این حوزه ادامه پیدا کند به نفع کشور است البته در این مسیر کم کاریهای قابل توجهی طی سالهای گذشته داشتهایم اما ظرفیتهای بسیار زیادی در این حوزه وجود دارد که میتواند به ما کمک کننده باشد.
- در حوزه پزشکی لازم است مجموعه رادیوداروهایی تولید شده با افزایش و توسعه همراه باشد و هراندازه در این مسیر کار و تلاش انجام شود و دستاوردهای جدید به دست آید در جهت مثبت است اما اگر توسعه در حوزه پزشکی به معنای این باشد که در مسیر فناوریهای هستهای تنها به این مسیر روی بیاوریم و در طرف مقابل تولید سوخت و چرخه سوخت هستهای را برای راکتور بومی و تولید انرژی را تضعیف کنیم به هرشکل اقدام پسندیدهای نیست.
- لازم است در همه حوزههای انرژی هستهای کار شده و کشور از آن بهرهمند شود.
- اگر میخواهیم کشوری توسعه یافته داشته باشیم باید از همه حوزههای این فناوری چه در کشاورزی، چه در غنیسازی و چه در پزشکی استفاده کنیم و نمیتوان یکی از این فناوریها را به نفع دیگری کنار گذاشت.
- رویکرد توسعه فناوری هستهای در فضای پزشکی توسعه رویکرد مثبتی است اما هر اتفاقی که بخواهد چرخه سوخت هستهای را برای راکتورهای داخلی تضعیف کند قطعا اقدام درستی نیست.
- لازم است راکتورهای بومی برای تولید انرژی یا دارو در کشور توسعه پیدا کند و همه ابعاد این صنعت همزمان در حوزههای مختلف جلو رود.
- مطلوب فعلی غرب محدودیت ایران در فضای تولید سوخت و کاهش فعالیت در تعداد ماشینهای سانترفیوژهای ایران است.
- چه بسا غرب در کوتاه مدت توسعه در حوزه پزشکی را با اغماض قبول کرده و مثلا فشار خود در این بخش را کم کند تا ما را به این طرف متمایل سازد اما منطقی نیست که بخواهیم یک فعالیت هستهای را به نفع فعالیت دیگری کاهش دهیم و حتما لازم است در همه زمینههایی که صنعت هستهای جلو رویم.
- هیچکدام از زمینههای فعالیت هستهای نمیتواند جای دیگری را بگیرد. برای پیشرفت کشور و توسعه صنعت، کشاورزی و ابعاد دیگر توسعه اقتصادی قطعا نیاز به فعالیت در همه ابعاد داریم.
- ممکن است غربیها محدودیتهایی را در بخشی از اجزای صنعت و فناوری هستهای مدنظر داشته و حتی در مذاکرات طرح و یا خواستار اعمال آن باشند اما قاعدتا این رفتار نباید مورد پذیرش واقع شود، باید هدف پیش برد فناوری هستهای بر همان اساس پذیرفته شده در جامعه بین الملل و مصرح در انپیتی باشد.
- براساس موافقتنامه ژنو محدویتهایی را در حوزه عدم تولید سوخت 20 درصد و عدم تولید و یا تبدیل سوخت موجود به زیر 5 درصد پذیرفتهایم و قرار بر این شده است که در ماشینهای سانترفیوژ منصوب تغییری اتفاق نیفتاده همچنین ماشینی جدید نصب نگردد، اگر ماشینی نیز از بین رفت با ماشینی از همان نسل جایگزین گردد و حتی قرار شده است تعداد تولید سانترفیوژها و مواردی از این دست را نیز تغییر ندهیم. همه این محدودیتها در دور اول مذاکرات و در برنامه اقدام مشترک پذیرفته شده و برهمین اساس روند توسعه فناوری هستهای در کشور در شش ماهه گذشته متوقف شده است.
- اگر در هر زمانی خواستار شروع مجدد برنامه غنیسازی باشیم هزینهای دربرخواهد داشت. طبیعی است که هر صنعت یا فناوری در صورت توقف برای شروع مجدد به اصلاح یک "warm off" یا زمان راهاندازی مجدد نیاز است و بدیهی است که هزینههایی در این دوره اتفاق میافتد و فرصتهایی از دست میرود. کمترین فرصت، زمانی است که فرصت توسعه بوده است و اکنون از دست رفته است.
- هر عقل متینی میپذیرد که وقتی شش ماه توسعه ادامه پیدا نمیکند به اندازه شش ماه فرصت برای توسعه یک صنعت و فناوری از دست رفته است.
- اگر بعد از شش ماهی که در توافقنامه ژنو آمده است یا هر دوره زمانی دیگری برگردیم و بخواهیم روند سابق را ادامه دهیم ممکن است برخی از موارد تغییر خاصی پیدا نکند مثلا اگر ارتباط دو زنجیره سانترفیوژ را قطع کرده باشیم برای غنیسازی دوباره 20 درصد زمان زیادی نخواهد برد و در یک روز این کار را انجام میشد اما این بدیهی است که پیمانکاران و عناصری که در این صنعت درگیر هستند برای شروع مجدد و بازگشت به همان سطح توانمندی سابق زمان زیادی را لازم دارند و قطعا راهاندازی مجدد زمانبر و هزینهبر خواهد و این موضوعی اجتنابناپذیر و غیرقابل رد است.
- راکتور اراک، راکتور آب سنگین است و کشور نیاز دارد که آن را به همین شکل ایجاد کند و در همین فضا و فناوری نیز جلو برود. در دوره قبلی کار ساخت این راکتور در حدود 90 درصد جلو رفته بود و امروز هرگونه تغییری در طراحی آن به معنای از دست دادن است که این خود هزینه فرصت زمانی قابل توجهی به ما بار میکند.
- هرگونه تغییر در پروژهای که 90 درصد پیشرفت داشته و باید به زودی وارد فضای راهاندازی و تستهای لازم آن میشدیم به معنای از دست رفتن زمان و هزینه صرف شده برای آن است.
- درخواست بازطراحی راکتور اراک توسط مجموعهای خارج از انپیتی منطقی نیست، کشور ایران انپیتی را امضا کرده است و براساس آن میتواند فناوری صلحآمیز هستهای برای تحقیق و توسعه و به کارگیری در همه عرصهها داشته باشد و برهمین اساس موضوع بازطراحی راکتور اراک بیمعنا است.
- راکتورها انواع مختلفی دارند و نیز نیاز به دسترسی به همه آنها داریم در نتیجه دلیل وجود ندارد که در این فضا عقبنشینی صورت گیرد مگر اینکه همانگونه که آقایان میگویند به دنبال اعتمادسازی هستند که به هرحال این روش هزینه خواهد داشت و زمان را از ما خواهد گرفت و این پروژه را دچار مشکل میکند.
- پروژه راکتور اراک که در پایان خود به سرمیبرد و قرار بود به زودی راه اندازی شود اینگونه به تاخیر افتاده است و هزینههای زیادی را برما بار کرده است.
- ما در چارچوب وظایف و محدودیتهای منطقی که براساس انپیتی داشتیم میتوانستیم این راکتور را راهاندازی کنیم و براین اساس هزینههای تغییر در طراحی برما تحمیل نمیشد.
- در حالی که کارشناسان ایرانی تا به اینجا کار ساخت راکتور اراک را پیش بردهاند گفته شده است که غربیها راکتور اراک را تغییر طراحی خواهند داد؛ این راکتور اولین راکتور بومی بود که با دانش ایرانی ساخته میشد و باید به همین شکل نیز به نتیجه میرسید.