'کاسه همسایه'؛ انفاق کرمانشاهیان در ماه رحمت و مغفرت
مردم استان کرمانشاه نیز چون دیگر مردمان کشورمان دارای سنن و آداب مختلفی در ماه مبارک رمضان هستند که کاسه همسایه یکی از رسمهای پسندیده در استان و نوعی انفاق است
خبرگزاری «نسیم» -طیبه قدمی- رمضان در كرمانشاه با پیچیدن صدای کلام خدا و نوای ربنا حال و هوای استان را پر از معنویت کرده است. سفرههای خرما، حلیم، شیر برنج و آش عباسعلی با دستهایی رو به آسمان و دعاهای زیر لب همه از نشانههای ماه میهمانی خداست. ماهی که در بسیاری از نقاط ایران و خارج از کشور هم با آداب و رسومی خاص دنبال میشود.
رویت هلال ماه در پس ارتفاعات استان
از جمله رسوم مردم کرمانشاه در استقبال از رمضان این است که در آخرین روزهای ماه شعبان به استقبال ماه رمضان رفته و بسته به توانشان، چند روزی را نیز روزه میگیرند. آنان برای رویت هلال ماه مبارک به بلندترین ارتفاعات استان میروند و سعی میکنند اولین نفری باشند که هلال ماه پربرکت رمضان را رویت میکنند.
رسم غبارروبی از دیگر رسوم پسندیده کرمانشاهیان در ماه مبارک است. به نحوی که همچون مردم سایر نقاط کشور پیش از ماه مبارک به غبارروبی مساجد و تکایای شهر میپردازند. البته آنان در گذشته داوطلبانه جمع میشدند و علاوه بر مساجد به رفت و روب کوچهها و خیابانهای شهر نیز میپرداختند.
آشتیکنان
یکی دیگر از رسوم کرمانشاهیان پیش از رمضان آشتیکنان است. ریش سفیدهای محل، دست به کار آشتی دادن كسانی میشوند كه به هر دلیلی از همدیگر کینه به دل گرفته بودند تا ماه مبارک را به دور از هرگونه غبار کینهای آغاز کنند. کوچکترها خود را برای روزه کله گنجشکی آماده میکردند. در گذشته پیشتر شلیك گلوله توپ لحظه آغاز اذان صبح و اذان مغرب را به مردم شهر اعلام میکرد و جمعیت کم و متمرکز شهر، بهانهای بود تا مردم شبیه یک خانواده بزرگ، همدیگر را از روی دیوارها صدا کنند و سر سفرههای سحری و افطاری همدیگر بنشینند و روزهداریشان را با یکدیگر تقسیم کنند.
آش عباسعلی
در سفره رمضان بازار غذاهای سنتی و محلی کرمانشاه به راه است. سر سفره کرمانشاهیها که مینشینید، میتوانید طعم لذیذ حلیم با روغن کرمانشاهی، آش عباسعلی(آش معروف کرمانشاه)، آش ترخینه، خورشت خلال، سیب پلو، خوراک چنگال(نوعی خوراک با نان، روغن حیوانی و شکر)، شیر برنج، كوفته، شلهزرد و كلهگنجشكی را بچشید که البته در همه آنها از روغن معروف کرمانشاهی استفاده شده است. شیرینیهای محلی کرمانشاهی چون کاک، نان خرمایی و نان برنجی نیز پای ثابت سفرههای رمضانی مردم این منطقه بوده که در کنار نانروغنی، زولبیا و بامیه، شیره انگور، حلوا و خرما قرار میگرفته است. خوراک چنگال نیز یکی دیگر از خوردنیهای پرطرفدار کرمانشاهی است که نوعی شیرینی محسوب میشود. این خوراک مخلوطی از نان و روغن کرمانشاهی و شکر است که به عقیده کرمانشاهیها، روزه دار را تا افطار نگه میدارد.
آش عباسعلی که یکی از غذاهای محلی و معروف سفرههای رمضان کرمانشاهیان است. بیش از 200 سال قدمت دارد. "در آن زمان آشپز متدین و ماهری به نام عباسعلی نذر میکند که هر شب در مسجد به مردم آشی ویژه بدهد تا آنها روزه خود را با آن آش افطار کنند. در این آش از گوشت، نخود، لوبیا، عدس، پوره گندم، سبزیجات معطر، روغن کرمانشاهی و ادویه جات استفاده شده بود که مزهای منحصر به فرد به آن میداد. سالها بعد، این آش پرملات به نام آشپز آن یعنی عباسعلی در کرمانشاه معروف و به یکی از غذاهای مورد علاقه مردم و پای ثابت سفرههای افطار کرمانشاهیان تبدیل شد. و هماکنون که 200 سال از این اتفاق میگذرد، یاد عباسعلی متدین همچنان و در هر ماه رمضان بر سر سفرههای افطاری مردم کرمانشاه زنده است و مردم با این عقیده که چنین آشی متبرک و خوش یمن بوده، آن را نذری میدهند."
"کاسه همسایه" انفاق کرمانشاهیان
از دیگر رسوم پسندیده کرمانشاهیان در ماه مبارک رسم "کاسه همسایه" است که سنتی بسیار پسندیده بوده و به نوعی انفاق محسوب میشود. مردم کرمانشاه در گذشته در خانههایی زندگی میکردند که اغلب 20 اتاق و حتی بیشتر داشت. به دلیل اینکه درآمدهای پایینی داشتند و مثل امروز نیز توقعات بالا نبود، هر خانوادهای در اتاقی به سر میبرد و تقریبا 20 خانواده در یک خانه سر میکردند.
خانه های قدیمی کرمانشاه
این در کنار هم زندگی کردن و اجتماع 20 خانواده در یک حیاط باعث میشد که بوی غذایی که توسط یک خانواده آماده میشد به مشام سایر همسایهها نیز برسد، لذا هر خانواده یک کاسه از غذای خود را برای همسایه میبرد و این باعث شد که رسم پسندیده کاسه همسایه به وجود آید. در واقع این رسم نوعی انفاق از سوی همسایگانی که توان مالی بیشتری دارند برای همسایگان کمبضاعت است. رسمی که هماکنون و در زندگی امروزی کمرنگ شده است.
بسیاری از این رسوم زیبا که حتی به ماه رمضان هم محدود نمیشده، دقیقا برگرفته است قرآن و سنت پیامبر اسلام بوده و نشانگر پیوستگی زندگی مردم استان با اعتقادات دینیشان. خداوند در قرآن کریم در بر شماری مجموعهای از حقوق اسلامی مسلمانان در قبال یکدیگر، نیکی به چند گروه از جمله همسایگان را به بندگانش سفارش می کند و می فرماید:"وَ الْجارِ ذِی الْقُرْبی وَ الْجارِ الْجُنُبِ. (نساء: 36)""و به همسایه نزدیک و همسایه دور احسان کن." رسم انفاق و رسیدگی به همسایه همواره تاکید دین اسلام، پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین است که در رسم کاسه همسایه کرمانشاهیان این موضوع دیده میشود.
سحرخوانی
از دیگر رسوم دیرپای مردم کرمانشاه در ماه رمضان رسم سحر خوانی، بوده است. رسمی که امروزه با آمدن وسایل ارتباط جمعی چون رادیو و تلویزیون در شهرها به حاشیه رفته است. البته هنوز هم این رسم در برخی از روستاهای استان اجرا میشود و روزهداران سحر خود را با نوای دلنشین سحری خوانان سر میکنند. سحری خوانان معمولا یک ساعت پیش از اذان صبح در کوچههای شهر و روستا حرکت و با صدای دلنشین خود مردم را از خواب بیدار و فضایی روحانی به سحرهای رمضان مردم کرمانشاه میدادند.
از دیگر رسوم کرمانشاهیان در ماه مبارک رمضان که در اغلب نقاط ایران نیز رواج دارد برگزاری جشن میلاد امام حسن(ع) در مساجد، تکایا و هیئتها است و کسانی که از توانایی مالی بیشتری برخوردارند سعی میکنند به برکت وجود امام حسن(ع) تعدادی از فقرا و ایتام را با کاسه آش یا حلیم در کنار لیوانی شیر و خرما اطعام کنند.
از دیرباز به دلیل ارادت خاصی که مردم این استان به امیرالمومنین دارند، برگزاری مراسمات شب قدر و ایام شهادت این بزرگوار از جایگاه خاصی برخوردار است. حضور گسترده در تکایا و مساجد چون تکیه معاون الملک، تکیه بیگلربیگی، حسینیه ضرابیها، حسینیه آقا رحیم کنجوری و غیره به حدی بود که از همان ساعات اولیه این اماکن مملو از عاشقان شده و بعضا مردم در خیابانها و کنار مساجد و تکایا به عزاداری میپرداختند.
ماه رمضان در کرمانشاه چون سایر نقاط با پرداخت زکات فطره و برپا داشتن نماز عید فطر پایان مییابد اما آنچه در این روز و عید به پاسداشت یک ماه روزهداری مطرح بود همان زکات فطریه است که باید به مستحقان داده شود. رسم دیرینه کرمانشاهیها این است که مبلغ فطریه را شب قبل و پیش از شام در سفره شام تعیین و بین اعضای خانواده دست به دست کنند سپس سرپرست خانواده آن زیر بالشت خود بگذارد و فردا اول وقت، به خانواده مستمندی كه آبرومند و اهل نماز و روزه است، هدیه بدهند. این شیوه پرداخت فطریه اگرچه این روزها دیگر همهگیر نیست اما هنوز هم در محلههای قدیمی و روستاهای کوچک دیده می شود.
کرمانشاهیان سعی میکردند در بین آشنایان و همسایگان خود کسانی را که مستحقترند شناسایی و زکات فطریه را به این افراد دهند تا شادی و برکت یک ماه روزهداریشان دوچندان شود. در گذشته به دلیل کوچک بودن شهر و نزدیک بودن ارتباطات، اکثر همسایگان از حال و روز یکدیگر آگاه بودند و خانوادههای بی بضاعت کوچه و محله خود را می شناختند اما هماکنون این امر بسیار دشوار شده و اغلب مردم در روزهای عید فطر سعی می کنند فطریه خود را به صندوق نهادهای حمایتی چون کمیته امداد و بهزیستی بریزند. در پایان رمضان و پس از برگزاری نماز عید مردم کرمانشاه به منزل بزرگان فامیل به خصوص سادات میرفتند تا علاوه شکرانه یک ماه روزهداری امر پسندیده صله رحم را نیز بهجای آورند. این رسم هم اکنون در بسیاری از نقاط استان بویژه در روستاها و میان عشایر وجود دارد.
لازم بهذکر است که اغلب آداب و رسوم مردم کرمانشاه در ماه مبارک رمضان رسومی است که ریشه در آداب و عقاید دینی مردم داشته و مردم کرمانشاه به خوبی سعی در پیادهسازی آداب و سنن اسلام ناب محمدی بر پایه اعتقادات بومی و محلی خود دارند.