آیا آب منطقه سیستان در حوزه کشاورزی به درستی مدیریت شد؟
هامون طی روزهای آینده دوباره کاملاً خشک میشود؛ در این شرایط سوالی مطرح میشود که چه میزان از آبی که به سیستان آمد؛ به خصوص در زمینه کشاورزی به درستی مدیریت شد؟
«نسیم» سیستان و بلوچستان- آرشام هنرکار: تالاب بینالمللی هامون دوباره در حال بازگشت به روزهای خشکسالی است. طی ماههای قبل آب نسبتاً خوبی از جانب افغانستان به هامون وارد شد. این آب نه ماحصل دیپلماسی وزارت خارجه بود و نه به دلیل ادعای برخی افراد که مدعی بودند رایزنی آنها سبب شده آب به سیستان بیایید. قصه این است که امسال آب باران و برف در افغانستان آنقدر بود که افغانها نتوانند آن را مهار کنند و ناگزیر 10 درصد هامون برای مدتی از آب سیراب شد.
نگاهی به اظهارات مقامات دولتی و تبلیغ کاذب برخی رسانههای طرفدار دولت آن مقطع فرصتی برای شنیدن این هشدار که این آب مشکلی را حل نخواهد کرد و آمدن آب از افغانستان موقتی خواهد بود؛ فراهم نکرد.
علاوه بر این مسئولین میلیونها ماهی را در همین آب غیر ضمانت شده رها کردند و امروز حجم زیادی ماهی مرده را برداشت میکنند.
بحران زیست محیطی امروز نه تنها شهروندان سیستان و بلوچستان را تهدید میکند؛ بلکه هزاران جوجه پرنده را نیز به کام مرگ کشانده است.
هامون طی روزهای آینده دوباره کاملاً خشک میشود؛ در این شرایط سوالی مطرح میشود که چه میزان از آبی که به سیستان آمد؛ به خصوص در زمینه کشاورزی به درستی مدیریت شد؟
خشکسالی و کمبود آب سالهای اخیر، تأمین معیشت مردم و به خصوص کشاورزان سیستان را با مشکل مواجه کرده است. کمبود آب در سیستان موجب شد تا به محصولات زراعی کشاورزان این منطقه طی سالهای گذشته ضررهای سنگینی وارد شود. این امر سبب شد تا نقش مدیریت آب موجود در سیستان در حوزه کشاورزی بیش از پیش مهم جلوه کند. در گزارش ذیل بررسی شده که آیا طی ماههای اخیر آیا مدیریت صحیحی در خصوص اندک آب موجود در سیستان در جهت حل مشکلات کشاورزان منطقه صورت گرفته است یا خیر؟
* آیا مدیریت صحیح آب رضایت کشاورزان سیستان را به دنبال داشته است؟
سیدرضا موسوی، مدیر جهاد کشاورزی زابل در این باره در گفتگو با «نسیم» بیان کرد: آقای نارویی، استاندار قبلی سیستان و بلوچستان طی سال گذشته جهت مدیریت آب موجود در سیستان، کارگروه آب و کشاورزی این منطقه را تشکیل داد. این کارگروه به ریاست فرماندار زابل، دبیری مدیر جهاد کشاورزی و با حضور همه فرمانداران و نمایندگان کشاورزان شهرستانهای منطقه سیستان به صورت متمرکز در زابل تشکیل میشود و وظیفه آن برنامهریزی برای مدیریت صحیح آب منطقه است.
وی ادامه داد: کارگروه آب و کشاورزی سیستان طی سال گذشته و به عبارتی در سال زراعی جاری، با ذخیرهسازی به موقع و مدیریت صحیح آب 80 میلیون مترمکعب آب برای کشت پائیزه کشاورزان رهاسازی کرد که حدود 30 هکتار از اراضی کشاورزی منطقه با این آب آبیاری شده است. این اقدام کشاورزی منطقه را تا حد زیادی از بحران خارج کرد.
موسوی ضمن اشاره به تشکیل "پلیس آب" به عنوان یکی دیگر از اقداماتی که برای مدیریت آب سیستان انجام شده؛ عنوان داشت: سهمیهبندی نهرهای آب سیستان و واگذاری مدیریت تقسیم و توزیع آب این نهرها به مردم، از دیگر اقداماتی است که طی سال زراعی جاری جهت مدیریت آب سیستان انجام شده است. در این راستا برای جلوگیری از تخلف و استفاده بیش از اندازه از آب، "پلیس آب" به ریاست اداره امور آب و دبیری جهاد کشاورزی زابل در پنج شهرستان منطقه سیستان تشکیل شده است.
وی ادامه داد: مأموران کشت پلیس آب که تعدادی از آنها را نیروهای مردمی تشکیل میدهند؛ کمک زیادی به توزیع عادلانه آب کشاورزی سیستان داشتهاند.
موسوی تأکید کرد: مجموعه اقدامات ذکر شده موجب شد در سال زراعی جاری یأس و ناامیدی کشاورزان سیستان از بین برود و رضایت آنها از بهبود شرایط کشاورزی منطقه، موجب کاهش کوچ از سیستان شود.
مدیر جهاد کشاورزی زابل در پایان اظهار داشت: با وجود همه تلاشهایی که در زمینه مدیریت آب منطقه سیستان انجام شده و در حال حاضر نیز در حال پیگیری است؛ در صورتی که کشور افغانستان نسبت به پرداخت به موقع و به اندازه حقآبه رودخانه "هیرمند" اقدام نکند؛ کشاورزی منطقه از نظر تأمین آب با مشکل مواجه میشود. دریافت به موقع حقآبه از افغانستان خواسته اصلی مردم سیستان است که باید از جانب مسئولان کشور با جدیت پیگیری شود.
* حیات مردم سیستان و کاهش مهاجرت آنها به حل مشکل آب منطقه وابسته است
علیاوسط هاشمی، استاندار سیستان و بلوچستان در خصوص اهمیت پرداختن به حقآبه منطقه سیستان از جانب افغانستان و مدیریت صحیح آب موجود در منطقه گفت: در صورت همکاری افغانستان بیشک زندگی به تالاب بینالمللی "هامون" و مردم سیستان روی خوش نشان میدهد. اهمیت احیای هامون تنها به ارزش اقتصادی نیست؛ بلکه اهمیت اول آن حیات مردم و کاهش مهاجرتی است.
وی با تأکید بر ضرورت مدیریت صحیح آب منطقه سیستان بیان داشت: برای برونرفت از بحران کمبود آب در سیستان و خشکی تالاب هامون، نیازمند مدیریت جامع در حد فرامنطقهای و بینالمللی هستیم. یکی از عمده مسائل تالاب هامون مدیریت ورود و خروج آب از "چاه نیمه چهارم" است که باید مشکلات پیشرو در این رابطه به سرعت برطرف شود.
هاشمی افزود: تجهیز اراضی کشاورزی منطقه سیستان به سیستمهای نوین آبیاری و اجرای طرح انتقال آب "چاه نیمه" از طریق لوله به این اراضی از اقداماتی است که برای مدیریت صحیح آب موجود در سیستان در حال پیگیری است.
* نماینده زابل در مجلس: تلاشهای انجام شده برای مدیریت آب سیستان مطلوب ارزیابی میشود
سیدباقر حسینی، نماینده مردم زابل در این ارتباط در گفتگو با «نسیم» بیان داشت: آبی که طی سال زراعی جاری وارد منطقه سیستان شده نسبت به سالهای گذشته مناسب بوده؛ ولی به هیچ عنوان حقآبه ایران محسوب نمیشود. این آب حاصل سیلابهای افغانستان بوده که مهار آن از دست دولت افغانستان خارج است. با وجود تلاشهای مسئولین کشور، دیپلماسی پیگیری آب سیستان از کشور افغاستان تاکنون نتیجه نداده و نیاز به پیگیری بیشتر دارد.
وی افزود: طی دو سال اخیر تلاش زیادی از جانب اداره امور آب و جهاد کشاورزی سیستان برای مدیریت آبهای منطقه به نفع مردم و به خصوص کشاورزان انجام شده و مدیریت این آبها مطلوب ارزیابی میشود. با وجود همه تلاشهایی که برای مدیریت منابع آب سیستان انجام شده؛ به دلیل کمبود زیرساختهای لازم باز هم بخش زیادی از این آب هدر میرود.
حسینی ضمن اشاره به شیوه آبیاری غرقآبی به عنوان یکی از عوامل اصلی هدر رفت آب در سیستان، تأکید کرد: باید برای کاهش هدر رفت آب در سیستان برنامهریزی بلندمدتی جهت تغییر شیوههای آبیاری سنتی صورت گیرد. در این زمینه با حمایت مستقیم دفتر رهبر معظم انقلاب و همکاری رئیسجمهور طی مدت اخیر اختصاص 1500 میلیارد تومان اعتبار برای انتقال آب توسط لوله از "چاه نیمه" به 46 هزار هکتار از اراضی کشاورزی سیستان تصویب و ابلاغ شده و منتظر اجرای این طرح هستیم.
وی افزود: اجرای این طرح مدیریت صحیح بخش زیادی از آب سیستان را به دنبال دارد. در حال حاضر نبود چنین زیرساختهایی باعث شده هدر رفت آب بسیار زیاد باشد. به عنوان مثال حدود 70 درصد آبی که اخیراً در هیرمند رهاسازی شده به دلایلی از جمله تبخیر و با ورود به اراضی کشاورزی فاقد محصول هدر رفته است.
حسینی اظهار داشت: احداث ایستگاههای پمپاژ آب و کانالهای ارتباطی آبرسانی میان برخی از شهرستانهای سیستان مانند زهک و هیرمند نیز از دیگر برنامههای بلندمدت در زمینه تکمیل زیرساختها است که با هدف مدیریت صحیح آب سیستان به دنبال آن هستیم.
* گزارش میدانی خبرنگار «نسیم» نیز نشان میدهد که مجموعه اقداماتی که طی دو سال اخیر برای مدیریت آب سیستان انجام گرفته مطلوب بوده و تا حدی رضایت کشاورزان و مردم این منطقه را جلب کرده؛ اما حل مشکلات معیشتی مردم سیستان که اقتصاد اکثریت آنها به وجود آب و حیات تالاب هامون وابسته است؛ پیگیری و توجه بیشتری را از جانب مسئولین استانی و کشوری میطلبد.
پیگیری مصرانه حقآبه سیستان از کشور افغانستان توسط دستگاه دیپلماسی کشور و تلاش مسئولان سیستان و بلوچستان برای اجرای سریع و مناسب طرحهای زیرساختی زمینه مدیریت آب به ویژه طرح "آبرسانی با لوله به اراضی کشاورزی این منطقه" از مهمترین خواستههای مردم سیستان از مسئولین کشور است.