بررسی آثار عوارض جدید صادرات به بازارهای افغانستان و تاجیکستان
دریافت عوارض جدید توسط سازمان حمل و نقل و پایانهها از صادرکنندگان ایران به افغانستان، دست تولیدکنندگان ایران به بازارهای خارجی را کوتاه کرده است/ برای برخی تولیدات این عوارض به ۵۰ درصد ارزش کالای تولیدی میرسد
«نسیم» سیستان و بلوچستان- محمد فرتوت عنایت: فشاری تازه روی صادرکنندگان این بار در مرزهای خروجی ایران به افغانستان. جایی که سازمان حمل و نقل و پایانهای ایران 120 یورو برای تردد هر کامیون صادراتی دریافت میکند. این عوارض به گفته آنها اقدام متقابل با عوارضی است که حمل و نقل و پایانههای کشور افغانستان از دو سال گذشته تاکنون میگرفته است.
این اما تنها عوارض پرداختی صادرکنندگان این مرز نیست. آنها علاوه بر این مبلغ 104 دلار و 46 یوروی دیگر هم میپردازند.
یک فعال اقتصادی در گفتگو با «نسیم» در اینباره اظهار داشت: برای هر بار تردد یک کامیون در این مرز یک میلیون تومان عوارض پرداخت میکنم. با این همه این تنها مشکل این مرزها نیست. سرعت کند تشریفات گمرکی، سختگیریهای مرزی و شرایط اقلیمی از مشکلات دیگری است که صادرکنندگان به آن میپردازند.
مدیرعامل شرکت "سیمان سیستان" بزرگترین صادرکننده سیمان ایران به افغانستان، افزود: آقایان دولتیها اصلاً توجه نمیکنند که یک صادرکننده برای تثبیت در بازار هزینه زیادی میکند و با یک تصمیم نابجا همه چیز را دچار اشکال میکنند.
با این وجود دریافت این عوارض از اواخر فروردینماه به مدت چندماه صادرات این شرکت به افغانستان را تعطیل کرد. مدیرعامل این شرکت میگوید حالا حداقل میزان صادرات ممکن را دارد و دستکم بیش از 200 نفر با کاهش صادرات شرکت، شغل خود را از دست دادهاند.
اینک اما دولتیها و مجلسیها از یکسو شعار اقتصاد و فرهنگ سر میدهند و از سوی دیگر به این مشکلات بیتفاوت هستند. شرکتی که شعاع نفوذش در بازار صادراتی تا تاجیکستان میرفته؛ اکنون به زحمت تا قندهار در افغانستان صادرات دارد.
محمدرضا احسانفر، مدیرعامل شرکت "سیمان سیستان" میگوید: قدرت نفوذ در بازاری که سالها در آن سرمایهگذاری کرده را از دست داده و اگر قرار باشد دوباره این بازار را بدست آورد؛ باید سالها تلاش و هزینه کند.
وی همچنین گفت سیمان فلهای کارخانه هر تن 80 هزار تومان ارزش دارد؛ در حالی که باید 40 هزار تومان یعنی معادل 50 درصد از بهای کالا را به عنوان عوارض به دولت بدهد.
خبرنگار «نسیم» در ادامه در گفتگویی تفضیلی با مدیرعامل شرکت "سیمان سیستان" به بررسی تأثیر دریافت عوارض غیرکارشناسی برای صادرکنندگان پرداخته است:
«نسیم»: سیمان سیستان در سالهای اخیر بزرگترین صادر کننده سیمان کشور به افغانستان بوده است. شما بیش از یک ماه گذشته از توقف صادرات سیمان به افغانستان خبر دادید؛ علت را هم دریافت عوارض در ایران، متقابل با عوارضی که سازمان حمل و نقل افغانستان دریافت میکند عنوان کردید و در واقع این مبلغ همان 120 یورویی است که این روزها بحث برانگیز شده. حالا وضعیت چگونه است؛ آیا صادرات شما متوقف شده؟
احسانفر: این مبلغ شامل 120 یورو به علاوه 104 دلار و در عین حال 46 یورو به عنوان ما به التفاوت سوخت است. در حال حاضر صادرات ما به حداقل ممکن رسیده است و ما به عنوان یک تولید کننده برای این که بتوانیم صادرات قبلی را داشته باشیم؛ ناچاریم تا آن مقدار عوارضی که آنها دارند میگیرند را از قیمت تمام شده خود کم کنیم تا بتوانیم در بازار حضور داشته باشیم. ما قبلاً نه تنها به استانهای "نیمروز، هلمند، قندهار و کابل" صادرات داشتیم؛ بلکه بعد از کابل به "مزارشریف" هم میرفتیم و حتی خاک از افغانستان عبورکرده و از مسیر زمینی به تاجیکستان هم ترانزیت داشتیم؛ ولی وقتی این عوارض بسته میشود؛ قدرت رقابت ما کاهش پیدا میکند . وقتی قدرت رقابت کاهش پیدا میکند؛ شعاع نفوذ ما در بازار مصرف کاهش پیدا کرده و در نتیجه این میشود که ما اکنون فقط تا "قندهار" میتوانیم کالا صادر کنیم. با توجه به این که ما بیشتر از این نمیتوانیم قیمتمان را کاهش دهیم؛ قدرت رقابت نداریم و نمیتوانیم به سمت کابل و شهرهای دیگر افغانستان برویم.
«نسیم»: این اضافه شدن عوارض جدید چه تأثیری بر قیمت تمام شده محصول شما داشته است؛ شما چقدر اینجا متضرر میشوید؟
احسانفر: دقیقاً به همان میزانی که برای ما عوارض تعیین شده؛ ما از این طرف قیمتهایمان را کاهش دادهایم. شما اگر محاسبهای روی این عوارض داشته باشید 120 یورو که هر یورو تقریباً 4500 تومان است؛ در واقع 540 هزار تومان میشود؛ 104 دلار هم با دلاری سه هزار هزار تومان فرض کنید؛ 312 هزار تومان میشود. یک 46 یورو هم بایت ما به التفاوت سوخت میگیرند که این هم با یوروی 4500 تومان معادل 207 هزار تومان میشود. در واقع مجموع اینها یک میلیون 60 هزار تومان است.
«نسیم»: این مبلغ بابت هر کامیون پرداخت میشود؟
احسانفر: اگر از این یک میلیون و 60 هزار تومان، 60 هزار تومان را به عنوان بهای سوخت 400 تومانی در نظر بگیریم که پرداخت آن قابل قبول هم هست؛ سازمان حمل و نقل و پایانهها یک میلیون تومان به ازای هر 25 تن سیمان که ظرفیت یک کامیون است؛ عوارض میگیرد. یعنی به ازای هر تن 40 هزار تومان عوارض دریافت میشود. وقتی هر تن سیمان فلاهای ما 80 هزار تومان به فروش میرسد؛ در واقع ما معادل 50 درصد از بهای کالا را به عنوان عوارض به دولت پرداخت میکنیم. وقتی اینها عوارض را از کامیونهای ترانزیتی میگیرند ممکن است ارزش یک کانتینر ترانزیتی مثلاً یک میلیون یورو باشد؛ از یک میلیون یورو اگر 120 یورو عوارض بگیرند اصلاً مهم نیست؛ ولی وقتی از یک سیمان 120 یورو، 104 دلار و 46 یورو میگیرند این یعنی 50 درصد از ارزش کالا از ما دریافت میشود. در واقع ما به ازای هر تن سیمان 40 هزار تومان عوارض میدهیم. ما پیش از این تقربباً هر ماه بین 25 تا 26 هزار تن سیمان از بازارچه مرزی "میلک" صادرات داشتیم؛ یعنی اگر هر تن را شما 40 هزار تومان بگیرید؛ میشود ماهی بیش از یک میلیارد تومان عوارضی که به دولت و در واقع به سازمان حمل و نقل و پایانهها پرداخت میشود.
«نسیم»: شما گفتید قبلاً از بازارچه مرزی "میلک" 26 هزار تن در ماه صادرات سیمان داشتید. حالا که شما میزان صادرات را کاهش دادید؛ این میزان به چقدر رسیده و آیا تنها محلی که از آن صادرات میکنید فقط "میلک" است یا از سایر بازارچهها هم صادرات دارید؟
احسانفر: بله، ما از سایر بازارچهها هم صادرات داریم. اکنون میزان صادرات ما در بازارچه مرزی "میلک" بسیار اندک است. ما قبلاً بیشترین صادرات را از مرز میلک داشتیم اما اکنون صادرات از این مرز به شدت کاهش یافته است؛ این میزان صادران کم هم برای ما به صرفه نیست و در واقع ما قیمت خود را کاهش میدهیم تا بتوانم بخشی از بازار را حفظ کنیم. قطعاً مطلع هستید که ایجاد یک بازار صادراتی کاری بسیار سخت است. اگر من این بازار را از دست بدهم برای بدست آوردن مجدد آن باید سالها زمان و هزینه صرف کنم. با کمال تأسف آقایان دولتی اصلاً به این مسائل توجه نمیکنند که یک صادر کننده برای بدست آوردن بازار هزینه زیادی صرف میکند و آنها با یک تصمیم نابجا همه چیز را دچار مشکل میکنند. البته من در هفته اخیر با آقای آخوندی، وزیر راه جلسه داشتم. آقای وزیر هم قول بررسی و بازنگری این قضیه را داده است. بعد از آن هم با معاون ایشان و رئیس سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور جلسه داشتم که ایشان نیز به مدیرکل ترانزیت زیرمجموعه خود دستور بررسی دادند. البته من خبر دارم این مسأله به استان هم منعکس شده و گزارشی از مسئولین استانی در این رابطه خواسته شده است. گزارش داخل استان هم که ارسال شده مبتنی بر تأیید نظر ما و حذف عوارض بوده؛ ولی با تمام این موارد هنوز این امر عملی نشده است.
«نسیم»: شما گفتید صادراتتان به حداقل ممکن رسیده است؛ در این شرایط ظرفیت تولیدتان چقدر کاهش پیدا کرده است؟
احسانفر: شرکت ما میتواند در روز 3400 تن "کلینکر" تولید کند. این مقدار با افزودنیهایی که در چرخه تولید اضافه میشود؛ به تولید بیش از چهار هزار تن سیمان در روز میانجامد. یعنی ما میتوانیم به طور میانگین در هر ماه 120 هزار تن سیمان تولید کنیم؛ در حالی که در حال حاضر میزان تحویل سیمان ما در هر ماه به 70 هزار تن هم نمیرسد. یعنی با کمال تأسف 50 هزار تن از ظرفیت تولید و صادرات سیمان ما کم شده است. ما در حال حاضر 500 هزار تن "کلینکر" داریم که قابلیت آسیاب شدن و صادرات دارد. دولت به جای این که بیاید عوارض زیاد از ما بگیرد؛ باید در بخشهای حمل و نقل، ایجاد زیرساختهای صادرات و سایر مباحث به ما کمک کند. اگر دولت در ایجاد پل دوم بازارچه مرزی "میلک" و ایجاد پایانه صادراتی جدید در استان کمک کند؛ تردد خودروهای ترانزیتی و صادرات استان افزایش پیدا میکند ولی متأسفانه به این صورت عمل نمیشود.
«نسیم»: کاهش تولید و صادرات بر نیروی انسانی هم تأثیر دارد. آیا در این زمینه شغلهای مستقیم و غیرمستقیمی هم تهدید شده و یا میشوند؟
احسانفر: بله، قطعاً همینطور است. مثلاً زمانی که صادرات ما از بازارچه مرزی "میلک" به حداقل میرسد؛ بسیاری از نیروهایی که در زمینه صادرات از این پایانه همکاری داشتند شغل خود را از دست میدهند. البته بسیاری از این شغلها غیرمستقیم بوده است. ما کارکنانی را که به طور مستقیم از طریق "سیمان سیستان" اشتغال دارند؛ با چنگ و دندان حفظ کردهایم؛ در حالی که قاعدتاً با این کاهش صادرات نیروهای ما هم باید تعدیل میشد ولی به دلیل تعهدی که به نیروی انسانی خود داریم؛ تعدیل نداشتهایم. علاوه بر این در زمینه اشتغال غیرمستقیم، پیش از این که ما از بازارچه مرزی "گمشاد" صادرات داشتیم؛ این صادرات برای حدود 200 نفر به صورت غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده بود؛ که در حال حاضر این اشتغال آنها به صفر رسیده است. اکنون بخش اعظمی از صادات ما از مرزهای خراسان جنوبی و به خصوص بازارچه مرزی "میل 78" این استان صورت میگیرد.