شان و کرامت خبرنگاران؛ قربانی نگاه ریاستی مسئولان
۱۷ مرداد، برای بسیاری از مسئولان بهانهای برای بیان تعریف و تمجید یا نهایتا دادن هدیهای به خبرنگاران بوده است/ شان و منزلت این حرفه هنوز زیر سایه 'نگاه از بالا به پایین' مدیران است
طیبه قدمی- خبرگزاری «نسیم» - دنیای امروز با وجود تکنولوژی و پیشرفتهای شگرف در حوزه ارتباطات تبدیل به دنیایی خیلی کوچک شده و تغییر در ابزار و فنون اطلاع رسانی سرعت انتقال اخبار و اطلاعات را از روزها، ساعتها و دقیقهها و به ثانیه رسانده است اما همچنان خبرنگار به عنوان رکن اصلی این دنیای رسانهای در حال پیشرفت است، چرا که هر چه سرعت انتقال اطلاعات بیشتر شود، نقش خبرنگار نیز بیش از گذشته به چشم میآید.
وقتی شما یک سایت را باز میکنید یا نشریهای را میخوانید، شاید کمتر به این فکر کرده باشید که پشت این صفحات خبرنگاران متعهدی وجود دارند که برای هر سطر این مطالب شاید دردسرهای زیادی کشیده باشند. خبرنگار در واقع کسی است که خود را نماینده آحاد جامعه دانسته، مشکلات را با تمام وجود لمس میکند و تمام توانش را به کار میگیرد تا آن را منعکس، پیگیری و بارقه امید و لبخندی را در چشمان و لبان مردم ایجاد کند، کسی که حتی شاید آنقدر در این بحر نامتنهاهی غرق شده که مشکلات خود را از یاد برده باشد. قشری که پا به پای مدیران در سطح کلان و جز گام برداشته و خدماتی را که میتوانست مهجور بماند منعکس میکنند،مشکلات را پیگیری و زمینه ساز حل آنها میشوند و مردم را از وقایع و اطلاعات آگاه و همچنین بخش مهمی از اوقات فراغت آنان را پر میکنند.
خبرنگاران کسانی هستند که 365 روز از مشکلات مردم گفته و برای حل آن کوشش میکنند اما به نظر میرسد که از مشکلات خود غافل مانده و کسی نیست که درد آنان را بازگو کند. در واقع خبرنگاری نوعی رسالت است که اگر این رسالت نبود شاید مشکلاتی چون معیشت، عدم امنیت شغلی و عدم جایگاه مناسب(شانیت) باعث میشد خبرنگاران از حضور در عرصههای پرمخاطره اجتناب کنند و به دنبال شغلی راحتتر و بدور از هرگونه مخاطره و آسیب باشند.
به رسم مالوف یک روز از سال را هم به خبرنگاران اختصاص دادهاند و در آن به عادت همه ساله شاهد تعریف و تمجید و تجلیل از این قشر هستیم و هرکس با تعابیری نو تلاش میکند از همه بهتر بگوید خبرنگار چه کسی بوده و چه ویژگیهایی باید داشته باشد. اما به راستی در جامعه تا چه حد به خبرنگاران ارزش و بها داده شده؟ و تا چه حد کار، شان، معیشت و امنیت شغلی خبرنگاران مورد توجه بوده است؟
مسئولین از برخورد پلیسی در اولین مرحله استفاده نکنند
فریدون معتمدیان، سخنگوی خانه مطبوعات کشور نیز در گفتگو با «نسیم»در حفظ حرمت و شانیت خبرنگاران گفت: بخشی از ارتقا جایگاه و ایجاد امنیت شغلی به دست خود دستاندرکاران عرصه مطبوعات است و به مدیران مطبوعات برمیگردد که با استفاده از حداقل امکاناتی که وجود دارد این شان، جایگاه و امنیت شغلی را بتوانیم به وجود آوریم. بخش دیگر به مسئولین برگشته که با اقدامات مختلف در حوزه قانونگذاری و اجرایی فکری برای مشکلات خبرنگاران و معیشت و امنیت شغلی آنان بکنند.
رئیس خانه مطبوعات استان کرمانشاه معتقد است: نباید بزرگداشت روز خبرنگار فقط به یکروز منجر شود بلکه باید هرساله شاهد توفیقات و تشویقات روز افزون خبرنگاران نسبت به گذشته باشیم و مجلس به عنوان یک نهادقانونگذاری باید بتواند در حمایت از این قشر قوانینی را تصویب و دولت نیز به عنوان مجری این قوانین نقش خود را به انجام برساند و اینها در کنار هم میتواند به شان و منزلت خبرنگار کمک کرده و حوزه رسانه را به حد اعلا برساند.
معتمدیان بیمه خبرنگاران را یکی از موارد حمایتی از خبرنگاران برشمرد و تصریح کرد: قوانینی در مورد نشریات وجود دارد که میتوانند خبرنگاران خود را با توجه به موارد بخشودگی 70 درصد بیمه تامین اجتماعی بیمه کرده و 30 درصد آن را بپردازند و البته مدتی پیش نیز بسیاری از خبرنگاران از طریق صندوق حمایت از خبرنگاران بیمه شدند که امکان خوبی است که بتوانند تعدادی از این افراد به آینده خود امیدوار باشند.
وی توجه به شان و جایگاه نیروها در زمان گزینش این افراد در مطبوعات و خبرگزاریها را بسیار مهم ارزیابی کرد و گفت: برای حفظ شان و جایگاه خبرنگاری باید افرادی کیفی و کاربلد وارد این عرصه شوند و الا چنانچه عدهای از سر بیکاری و صرف شغل وارد این حرفه شوند ممکن است به آن شانیت و جایگاه لطمه بزند و در جاهایی که مرتبط با حوزه رسانه است خلل ایجاد کند. پس باید در انتخاب نیروها سختگیری شده و نیروهای آکادمیک، با تجربه و حداقل علاقهمند به این حوزه را جذب کنیم.
رئیس خانه مطبوعات استان کرمانشاه با اشاره به اقدامات خانه مطبوعات در حمایت از خبرنگاران گفت: ما دورههایی را برای خبرنگاران برگزار کردیم که البته کافی نیست و به نظر من باید خود رسانهها زمینه آموزش نیروهای خودشان را فراهم و هزینه کرده و وقت بگذارند چرا که تربیت نیروهای متخصص باعث رشد محتوایی رسانههای آنان نیز خواهد شد.
معتمدیان با بیان اینکه مشکلات خبرنگاران مختص استان کرمانشاه نیست، گفت: معمولا به خاطر حساسیت و ظرافت این حرفه و نوع برخورد مخاطب ما که سعه صدر کمتری دارد، ممکن است تنشهایی بین مسئولین و رسانهها ایجاد شود که طبیعی است اما برای رفع این مشکلات اولا خبرنگاران باید نقد منصفانه داشته و ثانیا اخلاق حرفهای را در این موارد رعایت کنند و از سوی دیگر نیز مسئولین باید سعه صدر بیشتری داشته و آستانه تحمل خود را بالا ببرند و از آخرین مرحله که همان کار پلیسی است در اولین مرحله استفاده نکنند.
ضعف مدیران در اجرا باعث برخوردهای بد با خبرنگاران میشود
مسلم معین، سرپرست خبرگزاری مهر در کرمانشاه در گفتگو با «نسیم»، در خصوص مشکلات خبرنگاران استان، بر حفظ شان خبرنگاران از سوی مسئولین تاکید و عنوان کرد: به نظر میرسد زمانی برخورد نامناسب و عدم پاسخگویی به خبرنگار اتفاق میافتد که ضعف، کاستی و قصوری در کار وجود داشته باشد چرا که در غیر این صورت اگر مدیری کارش را درست انجام داده باشد و نقصی در کارش نباشد، افتخار میکند و به دنبال این است که خبرنگاری بیاید و آن را منعکس کند.
وی تصریح کرد: البته در مواردی ممکن است جلسهای محرمانه باشد و آن مدیر صلاح را در این ببیند که خبرنگاری حضور نداشته باشد که با تعامل با خبرنگار قابل حل خواهد بود و خبرنگار نیز اصراری به حضور در جلسات محرمانه ندارد و این موضوع را درک میکند اما گاهی اوقات کج سلیقگی در روابط عمومی یک مجموعه باعث میشود که حتی در صورتی که جلسهای محرمانه بوده و نیاز به پوشش خبری نیست با یک برخورد نامناسب کار و وجاهت خود و خبرنگار را زیر سوال ببرند.
وی حفظ شان خبرنگار از سوی خود خبرنگاران را راهکار مناسب برای جلوگیری از چنین برخوردهایی دانست و گفت: خبرنگار باید خودش به خودش شان و منزلت بدهد و چنین برخوردهایی را نپذیرد و آن را منعکس کند، دلیل آن را از مسئولین بخواهد و پیگیر باشد که در این صورت باعث عدم تکرار این برخوردهای زننده خواهد شد. خبرنگار باید کاری کنند که نهادها و دستگاهها نسبت به او احساس نیاز کنند، چرا که اگر خبرنگار نباشد و آنان را همراهی نکنند حتی اگر خدمتی در سختترین شرایط صورت گیرد قابل انعکاس نخواهد بود. وی اطلاع از حقوق قانونی و اجتماعی خبرنگاران از سوی خودشان را یکی از مهمترین عوامل بازدارنده در چنین برخوردهایی دانست.
این فعال رسانهای با انتقاد از موج فیلترینگ رسانهها در استان کرمانشاه در روزهای اخیر گفت: این رویکرد، رویکرد خوبی نیست و قطعا خواست دولت و هیئت دولت نبوده است چرا که شعار دولت حمایت از رسانهها و نشکستن قلمهای منتقد بوده و نباید صرف انتقاد یک رسانه از عملکرد مدیری باعث رفتارهای سلبی شود بلکه باید فضای نقد و تعامل و انتقادپذیری در بین مدیران ما نهادینه شود تا این باور به وجود نیاید که ضعفها آنقدر زیاد است که مجموعه مدیریتی استان از پاسخ دادن به آن عاجز شده و از رفتارهای سلبی استفاده میکنند.
وی معتقد است: باید مجموعهای از خود خبرنگاران و اصحاب رسانه برای پیگیری مطالبات خبرنگاران تشکیل و مطالبات خبرنگاران را در راستای اسلامی شدن و ارزشی شدن پیگیری کنند. معین، با بیان اینکه بکار بردن لفظ اسلامی شدن به این معنا نیست که الان رسانههای ما اسلامی نیستند، افزود: این به آن معنا بوده که به قله، هدف و غایت اصلی اسلامی شدن رسانهها پیش رویم. اگر این اسلامی شدن پیگیری شود قطعا شاهد خواهیم بود که سایر مطالبات خبرنگاران هم در دل آن نهفته است.
مشخصههای اسلامی شدن رسانهها
وی با بیان اینکه ممکن است بسیاری از مطالبات خبرنگاران مطالبات مالی و مشکلات معیشتی باشد عنوان کرد: ممکن است در مواردی این مشکلات معیشتی تبعاتی هم داشته باشد و خبرنگار نتواند به راحتی بنویسد، نقد و صحبت کند، لذا اگر در راستای اسلامی شدن رسانهها پیش رویم ممکن است این مشکلات نیز حل شود.
این فعال رسانهای، سه آیتم امید بخشی، نقد منصفانه و وحدت افزایی را از وظایف خبرنگاران در جامعه کنونی برشمرد و گفت: چنانچه این سه آیتم که همان مشخصههای اسلامی شدن رسانههاست محقق شود شاهد حل بسیاری از مشکلات خواهیم بود. وی همچنین بر ایجاد وحدت و وحدت افزایی توسط رسانهها به عنوان دیگر شاخصه اسلامی شدن رسانهها تاکید کرد و آن را در استانی چون کرمانشاه با تنوع اقوام، مذاهب، احزاب و فرق مختلف ضروری دانست. و گفت: در شرایط سیاسی کشور و با وجود اختلاف نظرها بین احزاب این رسانهها هستند که میتوانند به وحدت موجود بین این احزاب کمک و آن را استحکام بخشند.
خبرنگاران باید بنیه علمی خود را تقویت کرده تا شانشان حفظ شود
حسنعلی مهدوی چشمهگچی، مدیر سایت حزب توسعه و مدیر مسئول هفتهنامه غرب استان کرمانشاه در گفتگو با «نسیم»، اغلب مشکلات خبرنگاران و عدم حفظ شان آنان را ناشی از عدم علم کافی در بین خبرنگاران استان دانست و عنوان کرد: متاسفانه بسیاری از خبرنگاران ما مانند یک ضبط صوت عمل کرده و تنها شنیدهها را منتقل کرده و خود تحلیلی بر آن ندارند. در واقع خبرنگار باید جریانساز بوده و خودش تجزیه و تحلیل کند. خبرنگاران ما باید در تقویت بنیه علمی خود بیش از آنکه بنویسند بخوانند و مطالعه داشته باشند.
وی تاکید کرد: بسیاری از اتفاقات و وقایع مهم جهان چون قضیه واترگیت در آمریکا برای اولین بار توسط خبرنگاری کشف شد. لذا باید خبرنگاران ابتدا بنیه علمی و آگاهی خود را تقویت کنند و سپس به این وادی وارد شوند تا از آن شان و جایگاه مناسب و درخور توجه برخودار باشند. او با انتقاد از اینکه یک خبرنگار نباید به سمت آگهیگیری برود، تاکید کرد: خبرنگاری رسالت بوده و شغل نیست و یک خبرنگار نباید قلمش را بفروشد و این دور از شان خبرنگاری است. خبرنگار باید خود موج بیافریند و نه اینکه جلب خبر کند و در یک کلام باید فردی اهل فن و جریان ساز باشد.
وی غربالگری خبرنگاران توسط نهادهای حمایتی و نظارتی چون ارشاد و خانه مطبوعات را از طریق برگزاری آزمونهای خبرنگاری امری ضروری دانست و گفت: باید خبرنگاران در استان از غیرخبرنگار مجزا شوند. این فعال رسانهای خواستار توجه مقامات قضایی به پروندههای خبرنگاری و ارجاع آن به شورای حل اختلاف مطبوعات شد و گفت: باید شان خبرنگار حداقل در این موارد حفظ شود و خبرنگار مجبور نباشد با یک سارق و قاتل در یک سالن بنشیند.
مهدوی چشمهگچی همچنین از فیلترینگ برخی سایتهای خبری در استان طی مدت اخیر انتقاد کرد و گفت: وجود یک سندیکای منسجم برای دفاع از چنین مواردی ضروری است و چنانچه اتحادی بین خبرنگاران وجود داشته باشد، چنین مواردی غیرقابل تکرار خواهد بود اما در غیر این صورت شان و جایگاه خبرنگار در مواردی چون انتقادات زیر سوال میرود و منجر به فیلترینگهای این چنینی خواهد شد.
مدیران از ظرفیت خبرنگاران در برنامههاشان بهره بگیرند
محسن فولادی، سرپرست خبرگزاری فارس در کرمانشاه هم در خصوص مشکلات خبرنگاران میگوید: خبرنگاری در عین اینکه شغلی حساس و تاثیرگذار است، سخت و فرسایشی هم هست، لذا انتظار غاطبه خبرنگاران و اصحاب رسانه این است که مسئولین در دادن اطلاعات به خبرنگاران شفافیت داشته و انتقادپذیر باشند که با رعایت این آیتمها شان و جایگاه خبرنگار حفظ شود.
وی افزود: فکر میکنم نگاه به مشکلات خبرنگاران میتواند در سطوح بالاتر صورت گیرد، چرا که مشکلاتی چون عدم امنیت شغلی، معیشت و... تنها مختص خبرنگاران کرمانشاهی نبوده و اغلب خبرنگاران جامعه با آن درگیر هستند. اما اگر بخواهیم نگاهی به مشکلات خبرنگاران در سطح استان داشته باشیم بیشترین وظیفه در کنار سایر وظایف چون نظارت به ادارهکل ارشاد استان برمیگردد، یعنی باید مدیران این ادارهکل با یک نگاه کارشناسی هم به مرکز(وزارتخانه) راهکارهایی را در جهت تثبیت و ارتقا سطح و جایگاه خبرنگاران ارائه دهند و هم خودشان یکسری تصمیمگیریها را در پس نظرسنجی و نیازسنجی از خبرنگاران داشته باشند و ببینند چگونه میتوان به خبرنگاران کمک کرد. از ارشاد نیز که بگذریم سایر مدیران استانی میتوانند در برگزاری همایشها و برنامههای خود که خیلی اوقات از نیروی غیر متخصص استفاده میشود، حداقل در کمیته اطلاعرسانی و اخبار از خبرنگاران استفاده کنند و اگر بخشی از این اقدامات به خبرنگاران سپرده شود، قطعا به لحاظ مالی و اقتصادی به خبرنگاران کمک خواهد شد.
این فعال رسانهای ادامه داد: من فکر میکنم ظرفیت استان ما در همین حد بوده و نمیتوان به حل مشکلات خبرنگاران به صورت رویایی فکر کرد، چرا که هماکنون توان بودجهای کشور نیز در حد رفع همه مشکلات نیست، گرچه شان و جایگاه خبرنگاری بسیار بالاتر از این است.
رعایت شان خبرنگاران احترام به مردم است
سردبیر یکی از پایگاههای خبری تحلیلی نیز بر لزوم حفظ شان و جایگاه خبرنگاران از سوی مسئولین تاکید کرد و گفت: نباید در جامعه با فرهنگ و آگاه ایرانی شاهد این مساله باشیم که برخی از مسئولین در مواجه با نقد خبرنگاران برخوردهای نامناسبی داشته باشند زیرا خبرنگاران نمایندگان افکار عمومی هستند و رعایت کردن شان و جایگاه آن ها به معنای احترام به مردم است.
وی بر نقش خبرنگاران و اهالی رسانه در جهت دهی صحیح اذهان و افزایش بصیرت در سطح جامعه تاکید کرد و با اشاره به وظایف اهالی رسانه در قبال احقاق حقوق و مطالبات مردمی در جامعه گفت: در این مسیر موانع زیادی وجود دارد اما آنچه که خبرنگاران و رسانهایها را دلگرم میکند، شیرینی تحقق مطالبات مردم است که از طریق پیگیریهای خبرنگاران صورت میگیرد.
این مدیران و دستگاهها هستند که به خبرنگاران نیاز دارند
همچنین ابراهیم رحیمی زنگنه، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه در گفتگو با «نسیم» در خصوص سیاستهای حمایتی این اداره کل از قشر خبرنگار گفت: خبرنگاران چشمان بیدار و وجدان آگاه جامعه هستند و برای پیشرفت در عرصه کنونی که نیاز به اطلاعات به روز و به موقع و درست است وجود آنان بسیار تاثیرگذار خواهد بود. وی تاکید کرد: این قشر باید مورد تکریم و توجه خاص قرار بگیرند و سیاستهای وزارت ارشاد در دولت تدبیر و امید نیز در همین راستا است.
وی افزود: تقویت خانههای مطبوعات که با اصلاح اساسنامه این خانهها صورت میگیرد از جمله این موارد حمایتی است. ایجاد نظام صنفی رسانه که دولت نیز دنبال آن است از دیگر موارد است. همچنین دولت پیگیر بیمه خبرنگاران است تا همه خبرنگاران بیمه شوند. هر نشریه میتواند تا سقف 15 نفر را بیمه کند که البته شرایط خاصی دارد که دستورالعمل آن متعاقبا اعلام خواهد شد. در بحث مسائل صنفی اینها باید مثل بقیه اصناف به خود اصحاب رسانه واگذار شود و رسانه برای مطالبات خبرنگاران به میدان بیایند. ما هم به عنوان مدافع این قشر شریف همه توانمان را برای معیشت و بهبود وضعیت این قشر به کار گرفتهایم و خواهیم گرفت.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد در خصوص حفظ شان خبرنگاران در جامعه و خصوصا از سوی مسئولین گفت: ما به عنوان اداره کل فرهنگ و ارشاد وظیفهمان تکریم خبرنگار و ارتقا شان این قشر تاثیرگذار است اما باید خود اصحاب رسانه نیز فرهنگ سازی کنند و به گونهای اعلام شود که نهادها و دستگاهها هستند که به خبرنگاران برای اعلام دستاوردهایشان نیاز دارند و برای پیشبرد اهداف سازمانی حضور خبرنگاران به عنوان یک انعکاس دهنده ضروری است و نه بالعکس. لذا اگر این فرهنگ در جامعه جا بیفتد شان خبرنگاران نیز حفظ خواهد شد.