مدیرعامل شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان از دفتر خبرگزاری «نسیم» در زاهدان بازدید کرد
یعقوبی در این بازدید گفت: راهاندازی واحدهای صنعتی صادراتگرا از اولویتهای ما است/ با توجه به محرومیت و شرایط ویژه استان، دولت باید تسهیلات بیشتری برای صنایع منطقه در نظر بگیرد
متن گفتگوی تفصیلی محمد یعقوبی، مدیرعامل شرکت شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان با خبرنگاران «نسیم» به شرح زیر است:
«نسیم» در حال حاضر چه تعداد شهرک صنعتی فعال و غیرفعال در سطح استان وجود دارد؟
یعقوبی: از ابتدای تأسیس شرکت شهرکهای صنعتی در سیستان و بلوچستان تاکنون، 28 ناحیه و شهرک صنعتی در استان بنا شده که از این تعداد 27 شهرک با برخورداری از امکانات زیربنایی، قابل واگذاری به صنعت است؛ یعنی سرمایهگذار میتواند با أخذ جواز تخصیص از اداره صنعت، معدن و تجارت در سطح شهرکهای صنعتی استان صاحب زمین شود. برنامه ما این است که روند اخذ زمین در زاهدان یک روزه و در سایر شهرستانهای استان دو یا سه روزه انجام شود. این در حالی است که پیش از این واگذاری زمین به بخش تولید پروسهای طولانی حدود دو یا سه سال را طی میکرد. به لحاظ راهاندازی خط تولید در شهرکهای صنعتی استان، همه شهرکها به جز شهرک صنعتی "رامشار" منطقه سیستان در حال فعالیت هستند.
تاکنون بیش از 4400 مترمربع زمین به شهرکهای صنعتی استان اختصاص یافته و سرانه واگذاری زمین در استان به 18 مترمربع رسیده؛ در حالی که متوسط این میزان در کشور 14 مترمربع است. اگر همین روند رو به رشدی که صنعت در چند سال اخیر داشته ادامه یابد؛ این سرانه افزایش چشمگیری خواهد داشت. در حال حاضر زمین در شهرکهای صنعتی فروخته نمیشود بلکه اختصاص داده میشود؛ یعنی سرمایهگذار فقط از امکانات شهرک استفاده میکند و بالطبع حق انتفاع را پرداخت میکند.
«نسیم»: بخشی از شهرکهای صنعتی سطح استان تنها دارای زیرساخت و امکانات زیربنایی هستند و واحد تولیدی و صنعتی فعال در آنها وجود ندارد یا تعداد واحدهای فعال آنها بسیار اندک است. شرکت شهرکهای صنعتی استان برای حل این مسئله و راهاندازی واحدهای تولیدی و صنعتی در این شهرکها تاکنون چه اقداماتی انجام داده و چه برنامهای پیش رو دارد؟
یعقوبی: وظیفه اصلی شرکت شهرکهای صنعتی براساس قانون ایجاد امکانات زیربنایی در جهت رشد و توسعه بخش صنعت در هر منطقه جغرافیایی است و پس از این مرحله مسئولیتی بر عهده این شرکت نیست. ما تنها وظیفه داریم امکانات سختافزاری و زیرساختهای لازم برای فعالیت متقاضیان را در شهرکهای صنعتی ایجاد کنیم و باقی مراحل کار مربوط به سرمایهگذاران است که واحدهای تولیدی و صنعتی را در این شهرکها راهاندازی کنند. تعداد قراردادهایی که تاکنون در شهرکهای صنعتی استان منعقد شده؛ بیش از دو هزار قرارداد است که نیمی از این واحدهای صنعتی پروانه بهرهبرداری گرفتهاند؛ اما گرفتن پروانه بهرهبرداری به معنای فعال بودن واحد صنعتی نیست.
«نسیم»: تمرکز واحدهای صنعتی فعال بیشتر در کدام بخش استان است؛ منطقه سیستان یا منطقه بلوچستان؟
یعقوبی: بیشترین تمرکز واحدهای صنعتی در منطقه بلوچستان است؛ اما در زاهدان و زابل شهرکهای صنعتی فعال خوبی داریم. شهرک صنعتی شهرستان کنارک در حال حاضر بهترین شهرک صنعتی استان است که 80 درصد تن ماهیان کشور با حدود 50 نام تجاری مختلف در آنجا تولید میشود.
«نسیم»: واحدهای صنعتی استان چه تعداد اشتغال ایجاد کردهاند؟
یعقوبی: شهرکهای صنعتی سطح استان برای بیش از 10 هزار نفر اشتغال ایجاد کرده است. در واقع با بهرهبرداری نیمی از واحدهای صنعتی، حدود 60 درصد اشتغال در استان را پوشش دادهایم.
«نسیم»: مهمترین مشکلات موجود بر سر راه راهاندازی واحدهای تولیدی و صنعتی در سطح استان چیست؟
یعقوبی: در سالهای اخیر تحریمها از یک سو و هدفمند کردن یارانهها از سوی دیگر عملکرد واحدهای صنعتی را تحت تأثیر قرار داده است. خواسته ما از مسئولین کشور این است که به حوزه صنعت در سیستان و بلوچستان نگاه ویژهای داشته باشند. در حال حاضر حمایتهایی که از تولید و صنعت صورت میگیرد؛ برای همه استانهای کشور یکنواخت است. وقتی یک صنعتگر شرایط هر استان را رصد میکند؛ طبیعی است که به جای سرمایهگذاری در سیستان و بلوچستان، سرمایه خود را در استانهایی که امکانات بیشتری دارند خرج میکند. برای تغییر این روند نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی، مسئولان صنعت و معدن و رسانهها میتوانند نقش مهمی ایفا کنند و مهمتر از همه خود سرمایهگذاران بومی باید در این امر پیش قدم باشند. البته ما پذیرای همه سرمایهگذاران داخلی و خارجی هستیم؛ اما تأثیرگذارترین عامل توسعه یک منطقه اهالی آن منطقه هستند؛ بنابراین باید سرمایهگذار برای کار در استان ترغیب شوند. یکی از مهمترین عوامل تشویق سرمایهگذاران، معافیت مالیاتی است که هماکنون در مرکز استان طی چهار سال اولیه راهاندازی 80 درصد و در سایر مناطق استان طی 10 سال اولیه راهاندازی 100 درصد معافیت است؛ اما پیشنهاد داده شده که معافیت مالیاتی در مرکز استان به طی 10سال، 100 درصد و خارج از آن به طی 20 سال، 100 درصد معافیت افزایش داده شود.
در این زمینه، سه شهرک در مرکز استان، یعنی شهرستان زاهدان وجود دارد که به دلیل واقع شدن آنها در شعاع 30 کیلومتری شهر، معافیت مالیاتی شامل حال واحدهای مستقر در آنها نمیشود؛ در صورتی که این سه شهرک به علت مسائل امنیتی و دوری از مرکز در مکان فعلی ساخته شدهاند. این مسئله با وجود پیگیریهای فراوان هنوز به نتیجه نرسیده است. اگر معافیت مالیاتی بخصوص در مرکز استان به خوبی انجام پذیرد؛ هم مشکل اشتغال تا حد زیادی حل میشود و هم واحدهای صنعتی بیشتری در استان فعال خواهند شد.
عامل بعدی، تسهیلات بانکی است. در بسته حمایتی بانک مرکزی نحوه ارائه تسهیلات بانکی تولیدکنندگان همه استانها یکنواخت در نظر گرفته شده؛ در حالی که نباید اینگونه باشد. اگر این روند ادامه یابد نه تنها سرمایهگذاران در سیستان و بلوچستان سرمایهگذاری نمیکنند؛ بلکه سرمایهگذاران فعلی نیز انگیزهای برای کار در استان نخواهند داشت و به استانهای دیگر روی میآورند.
در دولت هشتم با حمایتهای مهندس حجتی استاندار وقت، پیشنهاداتی تحت عنوان طرح محور شرق برای رشد صنعت در استان به تصویب رسید. از جمله مصوبات این طرح این بود که 50 درصد از نرخ کارمزد تسهیلات بانکی را که به سرمایهگذار استان ما اعطا میشود؛ دولت پرداخت کند و دوره بازپرداخت نیز دو برابر شود. یکی دیگر از مصوبات پرداخت 50 درصد هزینه انشعاب آب و برق واحدهای صنعتی استان از سوی دولت بود؛ اما هیچ یک از این مصوبات به مرحله اجرا نرسید. در صورت اجرایی شدن این طرح بخش صنعت استان رونق فراوانی پیدا میکند. دولت میتواند با حذف مالیاتهای بخش صنعت برای چند سال متوالی سیستان و بلوچستان را به بهشت سرمایهگذاران تبدیل کند که در این صورت سرمایهگذاران زیادی اقدام به راهاندازی واحدهای تولیدی و صنعتی میکنند و از این طریق بخش عمده مشکل اشتغال جوانان استان حل میشود.
«نسیم»: مهمترین مشکلاتی که واحدهای صنعتی فعال استان با آنها مواجه هستند چیست؟
یعقوبی: مسئله سوخت، برای واحدها صنعتی بسیار حائز اهمیت است. تولید برخی از واحدها تا چند ماه اخیر به دلیل عدم تأمین سوخت بسیار کمتر از ظرفیت بوده است. بروکراسی و سختگیریهای ناشی از ازدیاد قاچاق سوخت در منطقه، عامل مهم عدم تأمین سوخت است. البته این سختگیری لازم است؛ اما یک صنعتگر را نباید مانند یک قاچاقچی دانست و نباید با هر دوی آنها برخوردی یکسان داشت. تولیدکنندهای که عمر خود را گذاشته و در منطقه سرمایهگذاری کرده؛ چگونه ممکن است به قاچاق سوخت اقدام کند؟! ضمن اینکه در هر قشر و صنفی، افراد کمی هستند که از شرایط موجود سوءاستفاده میکنند؛ ولی جایز نیست اکثریت به پای اقلیت بسوزند؛ بنابراین نگاه باید تغییر میکرد. استاندار این نگاه را اصلاح کرد؛ به نحوی که در حال حاضر سهمیه به اندازهای افزایش داشته که واحدهای صنعتی مشکل سوخت ندارند. همچنین در سفری که معاون برنامهریزی رئیسجمهور به استان داشت؛ حدود 70 میلیارد برای تأمین سوخت کارخانههای سیمان سیستان و خاش اختصاص یافت.
نبود گاز از دیگر مشکلات است. گاز به عنوان عامل مهم در تولید مطرح است و زمینههای گازرسانی به واحدهای صنعتی و تولیدی فراهم شده و مقرر شده تا پایان سال 94 همه واحدها از نعمت گاز طبیعی برخوردار شوند. در همین راستا شبکه گازرسانی شهرکهای صنعتی و کارگاهی شهرستانهای زاهدان، میرجاوه و ایرانشهر طراحی و اجرا شده است؛ اما سرعت گازرسانی باید طوری باشد که مشکلی برای لولههای گاز اتفاق نیفتد؛ زیرا به دلایل فنی باید داخل لولهها گاز خنثی تزریق کرد و در غیر اینصورت به لولهها فشار میآید و آنها را دچار آسیب میکند. این امر نیز هزینهبر است.
شبکه گازرسانی داخلی شهرک صنعتی ایرانشهر تاکنون اجرا شده اما این شهرک که میتواند اولین شهرک متصل به گاز باشد؛ با مشکل حریم راهها مواجه است. در این زمینه بین اداره راه و شهرسازی و شرکت گاز قراردادی وجود دارد که اجازه نمیدهد در جادهها، بزرگراهها و آزادراهها، لولههای با قطر بیش از شش اینچ قرار داده شود و چون لولههای گازی که به شهرک صنعتی ایرانشهر متصل هستند قطر 10 اینچ دارند؛ از لولهگذاری جلوگیری میشود. در حالی که اگر لوله از جاده عبور نکند باید آن را از بین کوهها عبور داد که عملاً این امر امکانپذیر نیست و حل این مشکل، منوط به مجوز راه و ترابری جنوب استان است. طی جلساتی که با معاون عمرانی استاندار و فرماندار ایرانشهر داشتیم؛ مقرر شد تا این مشکل در اسرع وقت حل شود و پیشبینی میشود تا دهه فجر امسال، اجازه لولهگذاری داده شود.
«نسیم»: مهمترین برنامه شما در زمینه حمایت از واحدهای تولیدی و صنعتی چیست؟ راهاندازی چه واحدهایی در اولویت قرار دارد؟
یعقوبی: اولین هدف دولت در دراز مدت، کمک به حفظ واحدهای صنعتی فعال است و ما هم از این قاعده پیروی میکنیم. برنامه بعدی افزایش تولید واحدهای تولیدی است که تولید کمتری دارند و در مراحل بعد حمایت از واحدهای جدیدی که صرفاً به صادرات بپردازند؛ چرا که به لحاظ پوشش نیازهای داخلی کشور در شرایط کنونی در همه زمینهها غنی هستیم و بازار داخل اشباع شده است. عرضه به قدری از تقاضا پیشی گرفته که برخی کارخانهها به صورت شیفتی کار میکنند. با توجه به اینکه کشور در حال خروج از رکود است؛ سرمایهگذاران باید به دنبال بازار صادراتگرا باشند؛ زیرا یکی از رموز موفقیت یک واحد تولیدی این است که محصولی که در آن تولید میشود؛ زمان اندکی در واحد بماند و بلافاصله وارد بازار مصرف شود تا هزینههای جانبی ناشی از تولید کاهش یابد. به خصوص در سیستان و بلوچستان که زمینه صادرات به کشورهای افغانستان و پاکستان فراهم است. علاوه بر این استان مشرف به دریا بوده و از این طریق به کشورهای عربی متصل است؛ همچنین 10 بازارچه مرزی فعال سطح استان میتواند کمک شایانی به حوزه صادرات تولیدکنندگان استان داشته باشد.
«نسیم»: با توجه به اینکه راه اندازی واحدهای تولیدی و صنعتی صادراتگرا در اولویت شرکت شهرکهای صنعتی استان است؛ آیا تسهیلات ویژهای برای اینگونه واحدها در نظر گرفته شده است؟
یعقوبی: بله؛ هزینه حمل و نقل کالای تولیدی این واحدها تا مرزهای کشور رایگان است. این هزینه از محل 30 درصد یارانه بخش تولید فراهم میشود. ضمن اینکه به ازای هر میزان صادرات، از جوایز تشویقی دولت نیز برخوردار میشوند.
«نسیم»: آیا شرکت شهرکهای صنعتی استان علاوه بر ایجاد زیرساخت، در زمینه دیگری فعالیت دارد؟
یعقوبی: شرکت شهرکهای صنعتی استان علاوه بر فراهم کردن زیربناها و سختافزارها، به بخش نرمافزار نیز ورود کرده است. در این خصوص در سه مرکز آموزشی، مطابق با نیازهای صنعتگران کلاسهای آموزشی برای آنها دایر میشود. این مراکز تاکنون در جوار شهرکهای صنعتی شهرستانهای زاهدان، زابل و کنارک بنا شده و شرکت در تمام کلاسهای آنها رایگان است. علاوه بر کلاسهای آموزشی، برگزاری تورهای صنعتی نیز در دستور کار است و صنعتگران در این تورها با بازدید از مراکز همرسته خود در سایر استانها، از تجارب عملی واحدهای موفق استفاده میکنند. در این زمینه تاکنون 37 تور صنعتی توسط این شرکت دایر شده است.
طبق قانون نیز اگر واحدهای صنعتی در زمینه آموزشهای تخصصی مربوط به آن واحد به ادارات فنی و حرفهای اعلام نیاز کنند؛ با صرف هزینهای ناچیز میتوانند آموزشهای لازم را دریافت کنند.
علاوه بر این موارد، شرکت شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان در زمینه راهاندازی مراکز کسب و کار جزو اولین استانهای سطح کشور است. این مراکز به نحوی کلینیک صنعت محسوب میشوند و در ارتباط با توجیه اقتصادی طرحها، فروش محصولات، مراحل گرفتن سیستمهای مدیریت کیفیت " ISO " و هر آنچه را که واحد صنعتی به آن نیازمند است؛ فعالیت میکنند.
«نسیم»: شرایط خوشههای صنعتی در استان به چه نحو است؟
یعقوبی: تاکنون 11 خوشه صنعتی که حرف اول را برای صنایع کوچک میزند؛ در سطح استان شناسایی شده که طبق بررسیهای به عمل آمده خوشه شیلات دارای اولویت است. در این راستا حدود 100 واحد شیلاتی در زیرمجموعه خوشه شیلات استان قرار میگیرند و برای فعالیت بهتر آنها در آیندهای نزدیک انجمن شیلات استان شکل میگیرد. این خوشه شامل صنایع توربافی، صید و صیادی، بستهبندی، پودر ماهی و تن ماهی است. در تفاهمنامهای که اخیراً با صندوق مهر امام رضا(ع) داشتیم؛ مقرر شد که در ارتباط با شیلات، با اعطای وام چهار درصد از سوی این صندوق، باربری ایجاد شود تا مشکلات مربوط به ارسال محصولات این خوشه صنعتی به سایر استانها به حداقل برسد. همچنین این صندوق متعهد شده که در زمینه ایجاد شعبه واحدهای صنعتی استان در سایر استانها، تسهیلات لازم را بدهد تا محصولات شیلات استان به نحو احسن در سراسر کشور توزیع شود. علاوه بر این موارد صندوق مهر امام رضا(ع) برای کمک مالی به استانداردسازی آب تصفیهخانههای واحدهای صنعتی اعلام آمادگی کرده است.
«نسیم»: راهاندازی چه نوع واحدهای تولیدی در استان برای سرمایهگذاران به صرفهتر است؟
یعقوبی: سیستان و بلوچستان استانی بکر است. در تولید و فرآوری خرما و صنایع مربوط به شیلات با آورده کم میتوان به خوبی سرمایهگذاری کرد و سود اقتصادی داشت. در زمینه بستهبندی گوشت نیز با توجه به تعهدی که دولت مبنی بر تأمین 30 درصد نیاز گوشت کشور از طریق استان ما داشته، زمینه خوبی فراهم است. اینها تنها نمونههایی هستند که سرمایهگذاران میتوانند در آنها ورود کنند؛ ولی به طور کلی طرحهایی که رویکرد صادراتی دارند و بانک توجیه اقتصادی آنها را می پذیرد؛ برای سرمایهگذار به صرفه است چرا که در چنین طرحهایی آنها تنها درصد کمی از هزینه سرمایهگذاری را میپردازد. به طور کلی سرمایهگذاران باید سه ویژگی "تخصص و تجربه، سرمایه و بازار فروش" را مدنظر قرار دهند. هر یک از این عناصر در حد مطلوب نباشد؛ سرمایهگذار را دچار مشکل میکند.
«نسیم»: جایگاه فعلی استان در زمینه صنعت و شهرکهای صنعتی چگونه است؟
یعقوبی: سیستان و بلوچستان از نظر فعالیت بخش صنعت در رتبه بیست و هفتم استانهای کشور قرار دارد اما از نظر عملکرد شرکت شهرکهای صنعتی و انجام اقدامات زیربنایی، داری رتبه دوازدهم است.
«نسیم»: چشمانداز شرکت شهرکهای صنعتی استان چگونه است؟
یعقوبی: چشمانداز شرکت شهرکهای صنعتی سیستان و بلوچستان، برپایی صنایع مادر مانند پتروشیمی و فولاد در استان است. در کنار این موارد، وجود و استفاده از امکانات زیربنایی همچون راهآهن، گاز، بنادر و معادن میتواند به توسعه صنعتی استان کمک کند که با توجهی که دولت تدبیر و امید به این بخش داشته؛ تحقق این امر دور از ذهن نیست.
گفتگو: آرشام هنرکار آشنا