"گفتگوهای سری، تناقض مواضع و ادامه تخاصم در عرصه عمل" دستاوردهای دور nام مذاکرات!؟
گزارش «نسیم» از آخرین تلاشها برای حصول توافق سیاسی/ معاون دبیر کل سازمان ملل: توافق با ایران تا حد زیادی به دست آمده و تأخیر در امضای توافق صرفا برای بررسی آن در عربستان، ترکیه و اسرائیل است
گروه سیاسی «نسیم»،
قرار بود در عرض شش ماه بشود که نشد، ولی طی یک سال، توافق جامع میان ایران و 5+1 به امضا برسد؛ طبیعی بود که با کارشکنیهای طرف آمریکایی و اروپایی، علیرغم تلاشهای شبانهروزی تیم مذاکره کننده این خواسته محقق نشود. از این رو، طرفین توافق کردند تا اسفند ماه سال جاری به "توافقی سیاسی" دست یابند که همه موارد مد نظر طرفین را در بر بگیرد و در این دور از مذاکرات هم وعده دادند "چهارچوب توافق کلی" را بحث و بررسی خواهند کرد.
دور دیگری از گفتگوها برای "پایان دادن به یک بحران غیر ضروری" بر سر پرونده هستهای ایران، روز گذشته با برگزاری نشست جامع با حضور همه طرفهای مذاکره در ژنو پایان یافت. گرچه پیشتر اعلام شده بود این دور از مذاکرات در سطوح کارشناسی دنبال میشود، اما ظریف پیش از آغاز نشستها خود را به همتای آمریکاییاش رساند تا به عنوان پیش درآمد از سرگیری مذاکرات هفت کشور، در خصوص موضوعاتی که مثل همیشه رسانهای نشد، گفتگو کنند.
دیدار دو وزیر خارجه روز چهارشنبه گذشته به مدت پنج ساعت پشت درهای بسته یه انجام رسید. البته برای نخستین بار دو وزیر از پشت درهای بسته خارج شدند و ۱۵ دقیقه در مرکز شهر ژنو قدم زدند. که علت این ابتکار به گفته ظریف، خروج از "حالت تنش آلود" مذاکرات بود تا " با استفاده از هوای پاک، مقداری فضای مذاکرات تغییر پیدا کند." بدین ترتیب مقامات ارشد دو کشور، معاونین خود را برای مذاکرات توجیه کردند و ماراتن مذاکرات را به ایشان سپردند تا "تلاشهای دیپلماتیک جاری برای یافتن راهحلی جامع برای مسأله هستهای ایران" را از سر گیرند. نشستهای متعدد مقامات ارشد آمریکا، بریتانیا، چین، فرانسه، آلمان و روسیه با عباس عراقچی، و مثل همیشه در سکوت مطلق خبری برگزار شد.
اما آیا دیپلماتها توانستند با این دور از گفتوگوهای کارشناسی، به مذاکرات هستهای سرعت بخشند و تحقق توافق سیاسی را تا 10 اسفند ماه ممکن سازند؟
هنوز مذاکرات به پایان نرسیده بود که عباس عراقچی به خبرگزاری "کیودو ژاپن" اعلام کرد، طرفین از "فرمول قابل قبول دو طرفه" فاصله دارند. چرا که مثلا راکتور آب سنگین اراک هنوز یکی از موضوعات اختلافی میان دو طرف است و هنوز دو طرف نتوانستهاند به یک فرمول قابل پذیرش دست یابند.
یکی از دیپلماتهای حاضر در یک هیئت غربی حاضر در مذاکرات نیز حین برگزاری گفتگوها به خبرگزاری ایتارتاس روسیه گفت که کار بر روی متن توافق هستهای بین ایران و گروه 1+5 در شهر ژنو به کندی پیش میرود. وی تاکید کرد: ما همچنان کار را بر روی ارائه رویکردهایی که قابل استفاده برای توافقهای بیشتر هستند ادامه میدهیم، اما این فرایند نسبتاً کند است. انتظار نداریم امروز پیشرفت عمدهای حاصل شود. در اینجا باید وضعیت کلی در خاورمیانه را هم در نظر بگیریم.
همانطور که پیشبینی میشد، پس از پایان یافتن مذاکرات سایر دیپلماتها نیز مواضع مشترکی اتخاذ کردند، نیکولاس ریویر، مذاکرهکننده فرانسه پس از ترک مقر اتحادیه اروپا در ژنو، گفت: فضای مذاکرات مثبت بود اما من فکر نمیکنم که ما به پیشرفت زیادی دست پیدا کرده باشیم. نماینده چین در مذاکرات هستهای نیز تاکید کرد: دوطرف، رویکردی واقعبینانه و انعطافپذیر اتخاذ کنند و با تصمیمگیریهای قاطع از خود اراده سیاسی لازم و حداکثری، نشان دهند.
شاید خوش بین ترین فرد مذاکرات همچان طرف روسی است، ریابکوف جمع خبرنگاران این دور از مذاکرات که برای بحث در مورد مسائل مربوط به برنامه هستهای ایران انجام گرفت، را "بسیار سودمند" خواند. وی به خبرنگاران وعده داد که ایران و گروه 1+5 تا پایان ماه مارس (نیمه اول فروردین ماه) موافقت نامه سیاسی را امضا میکنند.
عباس عراقچی نیز روز یکشنبه پس از ابراز امیدواریهای دیپلماتیک تاکید کرد: مذاکرات روند کندی را طی میکند و شاید کندتر از آنی که تصور میشد یا خیلیها تصور میکنند باشد؛ علت آن نیز مشخص است ما مذاکرات سخت و پیچیده ای داریم موضوعات بسیار متنوعی مطرح است که هر کدام به شاخه های مختلفی تقسیم میشود و هرکدام از سابقه طولانی برخوردار است.
وی در کنایه ای ظریف به جنجال رسانهای اختلاف نظرها میان کنگره و دولت آمریکا بر سر افزایش تحریمهای هستهای اظهار داشت: ما هیچ ابایی نداریم که در صورت افزایش فشارها میز مذاکره را ترک کنیم و هیچ ابایی نداریم که در مقابل زبان تهدید با زبان متقابل صحبت کنیم و ما در مقابل هرگونه فشاری به صورت متقابل پاسخگو بودهایم.
اظهار نظرها در خصوص مذاکرات طی دو سال اخیر همواره متناقض و متعدد بوده است چرا که در فضایی دور از دسترس رسانهها برگزار می شود و اظهارات افراد آگاه نیز سنخیتی با هم ندارد. چنان که «جفری فلتمن» معاون «بانکیمون» دبیر کل سازمان ملل، در دیدار اخیر خود با ولید جنبلاط، توافق هستهای با ایران را برخلاف دیپلماتهای درگیر مذاکرات، در مراحل پایانی و محقق شده توصیف کرد و گفت: توافق با ایران تا حد زیادی به دست آمده و تأخیر در امضای توافق صرفا به دلیل دادن فرصت بیشتر برای بررسی آن در عربستان، ترکیه و اسرائیل است.
در میان ادامه وضعیت موجود و تمدید توافقنامه موقت ژنو به امید حصول توافقی جامع، ایران هم چنان ذخایر اورانیوم خود را در کمترین سطح ممکن نگه می دارد و هر نوع فعالیت غنی سازی بالا 5 درصد نیز پلمپ شده باقی می ماند؛ ساختار تحریم ها نیز هم چنان به روال قبل ادامه دارد که هیچ، بلکه هر از چندگاهی تنی چند از افراد و نهادهای دیگر ایرانی نیز به لیست تحریم ها اضافه میشوند؛ با این توجیه که چون این افراد شامل تحریمهای پیشین شدهاند، توافق نقض نشده است.
هر آن چه باشد، دیپلماتها بناست بار دیگر در "اوایل فوریه" در شهری غیر از ژنو که احتمالا داووس و یا مونیخ خواهند بود گرد هم بیایند. شاید این بار کلید مذاکرات در شهری مانند مونیخ پیدا شود که قرار است در روزهای ۶ تا ۸ فوریه (۱۷ تا ۱۹ بهمن ماه) میزبان پنجاه و یکمین دور از کنفرانس امنیتی مونیخ باشد، کنفرانسی که خبرگزاری آلمان از احتمال شرکت رئیس جمهوری ایران در آن خبر میدهد.