انتخابات و رسالت اهل علم و دانش
جامعه علمی کشور فارغ از جناح سیاسی حاکم بر دولت یا مجلس، پیشرفت علمی و ارتقای سطح معنویت خود را سرلوحه و نصبالعین قرار دهد و ضمن ایفای نقش روشنگری و هدایتگری مردم در جهت نیل به انتخاب اصلح، رسالت اصلی خویش که توسعه سطح علمی در کشور و ارتقای معنویت جامعه به بالاترین درجات است، اهتمام ورزد.
این روزها تبوتاب انتخابات، تمام احزاب سیاسی و بیشتر گروههای اجتماعی را در برگرفته است و شور و نشاط خاصی در میان آحاد مردم مشاهده میشود. انتخابات پیش رو از دو حیث بسیار حائز اهمیت است. نخست اینکه تأثیر مستقیمی بر جهتگیریهای آتی و تعیین آینده کشور دارد و دوم اینکه حضور حداکثری در انتخابات بیشازپیش به اعتلای نام جمهوری اسلامی ایران در سطح منطقه و جهان خواهد انجامید. همانطور که پیشازاین نیز رهبر معظم انقلاب اشاره داشتهاند مردمسالاری دینی با شرکت مردم، حضور مردم، اراده مردم، ارتباط فکری و عقلانی و عاطفی مردم با تحولات کشور صورت میگیرد و این هم جز با یک انتخابات صحیح و همگانی و مشارکت وسیع مردم ممکن نیست. درواقع همین مردمسالاری، عامل پایداری ملت ایران است .
اما آنچه در این میان حائز اهمیت است رسالت دانشگاهیان در مواجهه با چنین مباحثی است. رسالت اصلی دانشگاه و دانشگاهیان تولید، بسط و گسترش علم و دانش است و البته در اهمیت و ضرورت مقوله دانش تردیدی نیست که به فرمایش بزرگ پرچمدار قافله دانش یعنی حضرت امام صادق علیهالسلام: "لَو عَلِمَ النّاسُ ما فی طَلَبِ العِلمِلَطَلَبوهُ ولَو بِسَفکِ المُهَجِ وخَوضِ اللُّجَجِ " اگر مردم میدانستند که علم چه فوایدى دارد، هرآینه در جستجوى آن برمیآمدند، گرچه درراه آن خون بریزند و در ژرفاى دریاها فروروند. البته ناگفته نماند که این امر به معنی منفعل بودن دانشگاهها در حوزه سیاست نیست. از منظر دینی، مشارکت سیاسی فعال و حساسیت نسبت به سرنوشت خود و جامعه، نهتنها یک حق، بلکه یک تکلیف حتمی و ضروری و نیز ارزشی مطلوب برای دانشگاهیان و عموم جامعه است. درواقع مطلبی که رهبر فرزانه انقلاب نیز روى آن تکیه کردهاند «پیدا کردن قدرت تحلیل مسائل و جریانهای مهم کشور» است. بهطوریکه فهم و قدرت تحلیل سیاسى پیداکرده را یکى از وظایف تشکلهای دانشجویى دانستهاند .
از این زاویه اتفاقاً ارتباط دانشگاهیان و قوه مقننه میتواند راهبردی تلقی شود. ارتباط میان مجلس و نخبگان علمی میتواند به مجلس در تصمیمگیریها و قوانینی که به تصویب میرساند، کمک قابلتوجهی کند. از محاسن چنین تعاملی میتوان به وضع قوانین کارشناسی شده تر توسط مجلس اشاره نمود. از سوی دیگر این تعاملات میتواند به پیشرفت جامعه علمی و نخبگان نیز در انجام رسالت اصلی آن کمک کند که از آن جمله میشود به حمایتهای مادی و معنوی مجلس از نهادهای مرتبط با نخبگان و دانشپژوهان اشاره نمود. بهعنوانمثال ایجاد فراکسیون مخترعان، نوآوران و نخبگان در مجلس، بستر مناسبی را در جهت حمایت از نخبگان و ارتقای سطح تعاملات میان جامعه علمی و نخبه کشور با مجلس فراهم کرده است .
لذا شاید بتوان در یککلام دانشگاهیان را در این برهه تاریخی به یکچیز توصیه کرد و آنهم مشارکت حداکثری و درعینحال اجتناب از سیاست زدگی است. دانشگاهیان باید از همه ظرفیتهای خود برای آگاهسازی دانشگاهیان و از ضرورت حضور خود در انتخابات بهره گیرند. نیل به مشارکت حداکثری در انتخابات، نیازمند شکلگیری عزمی جدی در همه فعالین دانشگاهی، اصحاب اندیشه و اهلقلم جهت تشویق مشارکت در انتخابات در عرصههای گوناگون است. در هر جامعهای، دانشگاهیان در عرصههای گوناگون، نقش روشنگری دارند. با توجه تأثیرگذاری آنها بر عموم مردم، حضور آنها در عرصه انتخابات میتواند به جامعه در جهت نیل به هدف انتخاب اصلح کمک شایانی نماید .
اما آنچه در این میان نباید مغفول واقع شود پرداختن به مأموریتهای اصلی است که در پیش روی دانشگاهیان ترسیم گشته است. شخصیتهای دانشگاهی میبایست در انجام مأموریتهای خود بهگونهای عمل کنند که تغییرات ساختاری و سیاسی در دولت و ترکیبهای متفاوت در مجلس تأثیری بر عزم و اراده آنها در انجام رسالت اصلیشان نداشته باشد. خوشبختانه امروزه، در غالب جناحها و احزاب، گرایشها و جهتگیریهای خردورزانه و عالمانهای وجود دارد که میتوان امید داشت هر یک از آنها که بر مسند قدرت قرار گیرند به اهمیت بهرهگیری از نظرات دانشگاهیان و راهکارهای کارشناسان واقف باشند. لذا اینکه کدامیک از افراد یا گروهها روی غالب را در انتخابات از آن خود خواهد کرد نباید کوچکترین تأثیری در کوشش و جدیت جامعه نخبگانی و خبرگانی کشور داشته باشد و از برنامههای علمی و اهداف توسعه ایشان منحرف سازد. مسئله انتخابات امری مقطعی است و مسئله تولید علم و بهرهگیری از نتایج آن در مسیر پیشرفت کشور امری همیشگی و نیازی پایدار به شمار میرود .
در این زمینه شاید اقتدا به شخصیتها و بزرگان تمدن ایرانزمین خالی از لطف نباشد. یکی از شخصیتهای برجسته در تاریخ ایران اسلامی که حتی در بدترین شرایط، بیشترین تلاشها را در جهت ترویج علم و دانش و حفاظت از شریعت اسلام داشت، خواجهنصیرالدین طوسی بود که از حسن قضا این روزها مقارن با سالروز تولدش هست. از حیث شرایط سیاسی و اجتماعی و اقتصادی شاید زمانهای که خواجهنصیرالدین در آن متولد شد و رشد کرد، انگیزهای برای کوشش علمی و سرمایهگذاری بر دانش انسانی باقی نمیگذاشت اما اندیشه و دیدگاههای این شخصیت با تکیهبر دانش و ایدههای خلاقانه خویش به اعتراف همه مورخان به تفکر و نگاه غالب سیاستمداران آن روزگار تبدیل شد و از این راه به نفوذی معنوی و جایگاهی رفیع در نزد سیاسیون زمان خویش دستیافت که توانست با بهرهبرداری صحیح از این قدرت و نفوذ، به کشور خویش و به جهان علم و ادب و فرهنگ خدمات شایان توجهی ارائه نماید. خواجه نصیر با درایت خود توانست معجزه قرن هفتم را بیافریند؛ یعنی ترویج و اشاعه علوم در شرق و تأسیس اولین آکادمی علمی و برپایی بزرگترین رصدخانه شناختهشده و ایجاد اولین دانشگاه حقیقی از نوع امروزی آن. وی از رصدخانه مراغه بهعنوان وسیلهای برای گردآوری شمار زیادی از دانشمندان استفاده نمود؛ همچنان که در جهت حفظ و گردآوری کتابهای علمی دانشمندان نیز تلاش بسیار نمود .
شایسته است جامعه علمی کشور نیز فارغ از جناح سیاسی حاکم بر دولت یا مجلس، پیشرفت علمی و ارتقای سطح معنویت خود و میهن خود را سرلوحه و نصب العین قرار دهد و ضمن ایفای نقش روشنگری و هدایتگری مردم در جهت نیل به انتخاب اصلح، ضمن پرهیز از سیاست زدگی یا قرار گرفتن در جناحبندیهای سیاسی، به رسالت اصلی خویش که توسعه سطح علمی در کشور و ارتقای معنویت جامعه به بالاترین درجات است، اهتمام ورزد .
بابک نگاهداری رئیس مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران