"بیش از ۹۷ درصد از تجارت تحت پوشش مقررات سازمان جهانی تجارت صورت میگیرد"
کارشناس و مدرس سازمان جهانی تجارت: کشور سیشل به عنوان ۱۶۱ امین کشور بزودی به عضویت سازمان تجارت جهانی درخواهد آمد
به گزارش «نسیم»، "لحاق به سازمان جهانی تجارت فرصتی برای اصلاح، تجربه کشورهای در حال توسعه» عنوان نشستی بود که در روز چهارشنبه مورخ ۲۸ آبان در موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی با حضور آقای سرافینو مارچز، کارشناس و مدرس سازمان جهانی تجارت به عنوان سخنران اصلی و دکتر محمدرضا رضوی، رئیس محترم مؤسسه به عنوان مباحث و همراهی و حضور آقای دکتر صادق بیگدلی مدیرکل محترم دفتر نمایندگی تجاری سازمان توسعه تجارت و آقای میر هادی سیدی، عضو هیات علمی و مشاور موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی برگزار شد.
دکتر محمدرضا رضوی در ابتدای نشست ضمن خیر مقدم به حضار محترم و سخنران اصلی، بر اهمیت توجه به سیاست تجاری و روندهای بین المللی و تجربه کشورهای دیگر در زمینه موضوعات تجاری را مفید و لازم دانستند.
ایشان سخنرانی و نشست حاضر را در راستای پوشش دادن به این نیاز دانسته و حضور آقای مارچز را در این نشست مغتنم شمردند. در ادامه جلسه آقای دکتر بیگدلی به معرفی سخنران پرداختند. ایشان با اشاره به سوابق فعالیت آقای مارچز در آنکتاد، آشنایی ایشان را با ابعاد توسعهای و تجربه کشورهای درحال توسعه مورد تاکید قرار دادند و افزودند که ایشان از ابتدای تاسیس سازمان یعنی در سال ۱۹۹۵ در سازمان جهانی تجارت فعالیت دارند و در بخشهای مختلف این سازمان و حوزههای کاری متعدد آن صاحب تجربه و دانش هستند. به همین جهت از ایشان درخواست شده که دانش و تجربیات خودشان را در این نشست با ما در میان بگذارند.
صادق بیگدلی مدیرکل محترم دفتر نمایندگی تجاری سازمان توسعه تجارت با اشاره به نقش سازمان جهانی تجارت در جهان امروز الحاق به این سازمان را فرصتی برای انجام اصلاحات عنوان کردند و افزودند بر خلاف دهه نود که تصور میشد بین مقررات سازمان جهانی تجارت و فرایند جهانی شدن با اهداف کشورها ودولتها برای حصول به توسعه اقتصادی و اجتماعی و صنعتی شدن تباین و تنش وجود دارد امروزه اندیشمندان توسعه و حتی کارشناسان آنکتاد بطور فزایندهای ازنقش سازمان جهانی تجارت در این رابطه تقدیر میکنند. الحاق به این سازمان حقیقتاً فرصتی برای انجام اصلاحات ضروری برای کشورهای در حال توسعه محسوب میشود.
سپس سخنران اصلی نشست سرافینو مارچز کارشناس و مدرس سازمان جهانی تجارت ضمن تشکر از ریاست محترم موسسه و دعوت ایشان برای این سخنرانی، به نقش سازمان جهانی تجارت اشاره کردند و گفتند که امروزه بیش از ۹۷ درصد از تجارت تحت پوشش مقررات سازمان جهانی تجارت صورت میگیرد و اعضای این سازمان از ۱۲۸ عضو در سال ۱۹۹۵ با عضویت ۳۲ کشور دیکر امروز به ۱۶۰ عضو افزایش یافته است. کشور سیشل هم به عنوان ۱۶۱ امین کشور بزودی به عضویت سازمان درخواهد آمد. علاوه بر این، ۲۲ کشور از جمله ایران هم در حال عضویت به این سازمان هستند. تاکنون ۱۳ کشور عضو سازمان ملل درخواست عضویت در سازمان جهانی تجارت را نکردهاند و این نشان دهنده جهانی و فراگیر بودن سازمان جهانی تجارت است. در خصوص ارتباط بین الحاق به سازمان جهانی تجارت و اصلاحات داخلی، موضوع را میشود دوسویه دید. اینکه الحاق موجب اصلاحات میشود و اینکه اصلاحات موجب الحاق میشود. باید توجه داشت که ابتدا در نتیجه اصلاحات داخلی ضرورت الحاق به سازمان جهانی تجارت مطرح میشود و پس از آن این الحاق به سازمان است که سبب ساز اصلاحات داخلی میشود. از نظر من الحاق حکم کنشیار (کاتالیزور) اصلاحات داخلی در کشور را دارد. وقتی شما به عضویت در سازمان جهانی تجارت در میآیید بدلیل اصلاحات انجام شده به سطح پیش بینی پذیری بالاتری در اقتصاد ارتقا پیدا میکنید. شما به سازمان جهانی تجارت تعهد میدهید و این موجب افزایش اطمینان خاطر به کشورهای دیگر میشود. تعهدات شما فی الواقع حقوق دیگر اعضا محسوب میشود و تعهدات دیگر اعضا حقوق شما را تامین میکند. بدین ترتیب یک نظام حقوقی مبتنی بر حقوق و تعهدات شکل میگیرد که قابلیت پیش بینی پذیری بیشتری به شما میدهد .سوال این است که منافع الحاق کدامند؟ یکی از منافع خیلی مهم الحاق تا حدودی غیر ملموس است و آن اینکه با الحاق شما در واقع چارچوب حقوقی خود را بهبود میبخشید. پس ازالحاق شما چارچوب حقوقی بهتری خواهید داشت که میتوانید به واسطه آن در تنظیم، اعمال و اجرای سیاستهای خود، از این چارچوب بهره برداری کنید. این چارچوب هماهنگیهای داخلی را تقویت میکند و سیستم بررسی داخلی هم در آن تعبیه شده است.
نفع دومی که من میخواهم اشاره کنم مربوط به دسترسی به بازار میشود. وقتی شما بازار را باز میکنید مصرف کنندگان بهرهمند میشوند. هم قیمتهای پایینتری میپردازند وهم حق انتخابهای بیشتر و متنوع تری دارند. بنا برا ین با الحاق قطعاً مصرف کنندگان منتفع میشوند.
همین اقدام باعث نفع دیگری هم میشود. بدین ترتیب که فشار رقابتی به تولید کنندگان داخلی وارد میکند و باعث میشود برخی شرکتها نتوانند به فعالیت خود ادامه دهند و برخی موفقتر شوند. این وضعیت پیغام مهمی را به داخل میدهد که باید تلاش نمایند تا در رقابت برنده شوند و این بهره وری کل اقتصاد را بالاتر میبرد.
نفع بعدی از محل شفافیت حاصل میشود. شفافیت هم در سطح ملی و هم در سطح بین المللی میتواندبه سلامت سیستم شما کمک کند.
الحاق به سازمان جهانی تجارت با تعهداتی برای شما همراه است که این تعهدات از طرفی باعث میشود سیستم داخلی شما بهبود پیدا کند و هم حضور شما در سازمان جهانی تجارت باعث تقویت نظام چند جانبه تجاری میشود و به فراگیرتر شدن آن کمک میکند.
حضور شما در سازمان به شما امکان میدهد از نظام حل و فصل اختلافات سازمان بهرهمند شوید. میتوانید دیگران را وادار کنید به تعهداتشان در قبال شما عمل کنند. البته دیگران هم میتوانند همین اقدام را در مورد شما انجام دهند. در کنار منافع، الحاق هزینههایی هم دارد. شما برای تطبیق مقررات خود با سازمان جهانی تجارت باید راه درازی را طی کنید. اجرای تعهدات هزینه دارد. باید مقررات و قوانین را عوض کنید و نهادهای متعددی برای اجرای برخی از تعهدات در زمینههای استانداردها، حقوق مالکیت فکری و نظایر آن ایجاد کنید.
از طرف دیگر بدلیل کاهش نرخهای تعرفه گمرکی، درآمدهای حاصل از گمرکات شما کاهش پیدا میکند. البته اگر حجم تجارت بالاتر برود این کاهش میتواند تا حدودی جبران شود. در عین حال اگر لازم باشد شما میتوانید با وضع مالیات داخلی که در سازمان جهانی تجارت اقدامی مجاز محسوب میشود، درآمدهای کاهش یافته را جبران کنید.
حذف موانع غیر تعرفهای مورد دیگری است که در جریان الحاق شما رخ میدهد و پس از الحاق شما فقط محدود به استفاده از تعرفهها میشوید. از این نظر برخی از ابزارهایی که قبل از الحاق میتوانستید استفاده کنید دیگر قابل استفاده نخواهد بود. البته پس از الحاق شما هنوز از فضای سیاستگذاری و انعطاف در این زمینه برخوردارید. مثلا در مورد یارانهها، اکثر یارانهها مجازند مگر اینکه به صادرات یا به استفاده از کالاهای داخلی بجای کالاهای وارداتی (محتوای داخلی) مربوط شوند.
استفاده از سیاست صنعتی در سازمان جهانی تجارت ممنوع نیست. شما میتوانید از ابزارهای تعرفهای استفاده کنید از یارانهها به استثنای یارانههای صادراتی استفاده کنید شما میتوانید در الحاق برای کسب فضای سیاست گذاری مناسب برای خودتان مذاکره کنید. برخی از اعضای سازمان در حوزه تجارت کالا سیاست صنعتی اتخاذ کردهاند اما بیشتر بر بخش خدمات و متنوع سازی آن متمرکز شدهاند. چرا که حتی خدمات در ارزش کالاها هم منعکس شده است، خدمات حمل و نقل، خدمات بیمه و خدمات مالی وتوزیع و... بخش قابل توجهی از هزینه کالا را تشکیل میدهند.
نوع تجارتی که امروزه رایج است تولید کالای کامل در یک کشور و صدور آن به کشور دیگر نیست بلکه زنجیره ارزش جهانی مطرح است و هر کشوری سهمی در تولید هر کالا پیدا میکند و ارزش افزودهای را به خود اختصاص میدهد. ممکن است شما یک کالا را به ۱۰۰ دلار صادر کنید اما در واقع ارزش افزوده شما ممکن است فقط ۱۰ دلار باشد. استفاده از نیروی انسانی و سرمایه انسانی و علمی میتواند به شما این امکان را بدهد که به سمت اقتصاد دانش محور حرکت کنید باید نگاهتان را وسیعتر کنید و خودتان را فقط منحصر به مفاهیم سنتی تجارت نکنید.
بیگدلی در مقام رییس جلسه پس از سخنان سخنران اصلی گفت به عنوان دفتر نمایندگی تجاری ما به سیاست تجاری به عنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف خودمان نگاه میکنیم و در این راستا الحاق به سازمان جهانی تجارت هدف ما نیست بلکه وسیلهای در راه رسیدن به هدف ما محسوب میشود. گاهی در ایران این سوال مطرح میشود که آیا الحاق به سازمان مسیر درستی برای ما محسوب میشود یا نه؟ همانگونه که آقای مارچز گفت ما بزرگترین اقتصاد خارج از سازمان محسوب میشویم و با توجه به اینکه ما عمدتاً به بازارهای کشورهای همسایه متکی هستیم باید بدانیم که اکثر همسایگان ما مثل قزاقستان، افغانستان، عراق و آذربایجان در حال عضویت هستندو این میتواند برای ما اهمیت داشته باشد و باید به آن توجه کنیم که بعد از الحاق آنها چه تاثیری بر بازارهای منطقهای ما ایجاد خواهد شد؟
به هر حال چه دوست داشته باشیم و چه نه، همه گیر شدن سازمان جهانی تجارت باعث میشود که عدم الحاق به سازمان نماد انزوای ما محسوب و باعث افزایش هزینه مبادله ما شود. به همین جهت جذب سرمایه خارجی دشوارمی شود و در زنجیره ارزش جهانی جایگاهی نخواهیم داشت.
در مرور تجربه کشورهای دیگر به نمونههای خوبی برمی خوریم که نظام چندجانبه تجاری به نفع آنها تمام شده است. در فیلیپین شرکت هواپیما سازی بوئینگ کارخانه تاسیس کرده و منافعی از این منظر نصیب فیلیپین شده است. حتی تولید ساعتهای سوییسی که اکنون در چین صورت میگیرد هم با مشارکت شرکتهای سوییسی و با بسیاری از اجزاء و قطعات تولیدی شرکتهای سوییسی و ارزش افزوده خدمات سوییسی فراهم میآید بر این اساس این کشورها به این نتیجه رسیدهاند که ترس و واهمه اولیه از نظام چند جانبه تجاری و جهانی شدن ضرورتی نداشته و در عمل منافع ملموسی نصیب این کشورها کرده است.
نکته دیگری که باید اشاره نمایم این است که بسیاری از نگرانیهایی که در ایران در خصوص الحاق به سازمان جهانی تجارت وجود دارد بیمورد و غیر واقعی است و ما باید این نگرانیها را با شناختن درست نظام تجاری چند جانبه بر طرف نماییم. در عین حال چالشهای اساسی هم در این راستا باقی خواهد ماند و لازم است به صورت عالمانه به این چالشها هم بپردازیم. همچنین باید به منافع و فرصتهای الحاق هم تاکید کنیم. یکی از این منافع این است که شما بدون خدمات کارامد نمیتوانید اقتصاد کارامدی داشته باشید. و الحاق به شما کمک میکند که خدمات کارآمد داشته باشید. از طرف دیگر باید بدانیم که فضای سیاست گذاری پس از الحاق به سازمان جهانی تجارت هم وجود خواهد داشت. و لی این موکول به این است که شما این نظام را بشناسید و از این فضای سیاستگذاری استفاده کنید.
در ادامه این نشست دکتر رضوی به عنوان مباحث مواردی را به صورت کوتاه بیان کردند. ایشان اصلیترین پیام سخنان آقای مارچز را این دانستند که درگیر شدن کشور در فرایند الحاق به اصلاح امور داخلی کمک میکند و تغییرات غیر قابل بازگشتی را رقم میزند. ایشان با تایید این نکته گفتند، حتی پروفسور استیگلیتز در خصوص جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی گفته که ورود سرمایه خارجی باعث میشود که سیاستها ی دولتها از جامعیت برخوردار شوند و دولتها یکجانبه عمل نکنند و این نکته مطلوبی است. در عین حال باید به دونکته هم اشاره کنم که جهانی شدن هم منافع و هم هزینه به همراه دارد. آقای مارچز به منافع اشاره کردند واین قابل فهم است جون ایشان توصیه کننده به الحاق هستند و در این سازمان فعالیت میکنند. البته برخی از مطالعات نشان میدهند که هزینهها کدامند و ما باید اینها را بخوانیم و بدانیم که لزوماً وارد باغ پر از گل نمیشویم بلکه ابعاد منفی هم در این زمینه وجود دارد و ما باید در الحاق این زمینههای منفی را بپذیریم و چون ما دیر عضو این سازمان میشویم این ابعاد برایمان بیشتر هم خواهد بود. وقتی برزیل، ژاپن یا کره جنوبی به عضویت سازمان در میآمدند قطعاً از آزادی عمل بیشتری برخوردار بودند. مثلاً برزیل اخیراً نرخ تعرفه گمرکی خودرو را به ۳۵ درصد افزایش داده است که نشان میدهد این کشور در بخش خودرو ۳۵ درصد تعرفه در مذاکرات در نظر گرفته ولی برای الحاق ما رقم مشابه از ۱۰ و ۱۲ درصد بیشتر نخواهد بود. پس اگر مفروض بگیریم که هزینه الحاق ما بیشتر خواهد بود به همبن نسبت باید هوشمندی بیشتری به خرج دهیم تا یاد بگیریم که درخواستها از ما چیست و چگونه میتوانیم با آنها روبرو شویم. و راه مناسب برای الحاق کدام است و اساساً چه راههایی و چه انتخابهایی در برابر ما قرار دارد و دراین راه نیاز به هوشمندی و تخصص دولت، هوشمندی فعالین اقتصادی، توان و تسلط حقوقی به مقررات سازمان جهانی تجارت و هوشمندی نظام برای مذاکرات اصولی داریم. الحاق یک موضوع ساده کاهش تعرفهها و نظایر آن نیست بلکه فوق العاده پیچیده است و به همین جهت ما نیاز داریم تخصص و مهارت در این زمینه را تقویت کنیم. نکته مهم دیگر که در نقد آقای مارچز طرح میکنم پروفسور پاتنام هم به آن اشاره میکند این است که قواعد حقوقی بخشی ازجهانی شدن هستند که توسط قدرتهای بزرگ مورد تاکید قرار میگیرند تا سیستم حقوقی خود را به دیگر کشورها تحمیل کنند. باید توجه داشت که بخشی از نظام حقوقی سازمان جهانی تجارت منبعث از نظام فکری آنگلوساکسونی است.
نکته دیگری که میخواهم اشاره کنم این است که بخش اعظمی از عملکردی که برای موفقیت عنوان میشود به چین برمی گردد. مثلاً گفته میشود ۶۰۰ میلیون نفر در دهه گذشته در جهان از فقر رهایی یافتهاند. اما وقتی به جزئیات آماری این مورد توجه میکنیم میبینیم چین به تنهایی ۶۱۷ میلیون نفر را از فقر رهایی داده است. بنابراین معنای این آمار این است که در کل دنیا ۱۷ میلیون به تعداد فقرا اضافه شده ولی چین به تنهایی توانسته با عملکرد خوب خود موجب کاهش میلیونر فقر در کل جهان شود. از این نظر نباید بهبود وضعیت را تماماً به الحاق به سازمان جهانی تجارت نسبت دهیم و از عملکرد چین غفلت کنیم، این عملکرد توانسته تاثیر مثبتی بر آمارهای جهانی در حوزه تجارت گذاشته است. نکته پایانی همانگونه که میدانید امکان این وجود دارد که از روشهای مختلفی برای پی گیری سیاست صنعتی استفاده کنیم تا افزوده بیشتری به زنجیره ارزش جهانی داشته باشیم. اینکه در قعر زنجیره ارزش جهانی باشیم و به تولید نفت و اقلام پایهای نفت مشغول باشیم، کار سختی نیست، بلکه ارتقای جایگاهمان در زنجیره ارزش مهم است پروفسور جرافی که از ۱۹۷۶ مطالعات خود را در حوزه زنجیره جهانی ارزش انجام داده به این نکته اشاره میکند که لازم است ما کثیری از امور از قبیل تحقیق و توسعه و نظایر آن را انجام دهیم تا جایگاه مناسب خودمان را در زنجیره ارزش جهانی تعیین کنیم. در غیر این صورت وضعیت مطلوبی نخواهیم داشت.
در ادامه جلسه سرافینو در پاسخ به نقدهای دکتر رضوی گفتند که قطعاً الحاق به سازمان جهانی تجارت هزینههایی به همراه دارد. در خصوص نقش قوانین و قواعد باید گفت که من با نظر آقای دکتر رضوی موافق نیستم. در هر کشوری هر گروهی حقوقی دارند. در اغلب سیستمها شهروندان، تجار، مصرف کنندگان و تولید کنندگان حقوقی دارند و هر کشور تلاش میکند این حقوق را در نظام حقوقی خود رعایت کند و این الزاماً ربطی به آموزههای آنگلوساکسون ندارد.
در خصوص نقش چین در آمارهای موفقیت تجاری، بنده هم به نقش برجسته چین اشاره کردم. در مورد سایر کشورها هم گفتم که برخی از کشورها مثل کامبوج و عربستان موفقتر بودند و برخی مثل نپال نه.
در مورد زنجیره ارزش جهانی هم من موافقم که خیلی کارها باید انجام دهیم تا مشارکت و سهم خودمان را دراین زنجیره ارتقاء دهیم.
دکتر بیگدلی در ادامه گفتند که در خصوص نقش قواعد و بستر حقوقی باید گفت که نظرات انتقادی زیادی وجود دارد و این مقوله همیشه بخشی از نظریات انتقادی را به خود اختصاص داده است. از زمان مستعمرات این بحث مطرح بوده و به شکلهای مخلف بروز و ظهور پیدا کرده است. اما من مایلم به نظراقتصاددان توسعه آقای دنی رودریک اشاره کنم که بدرستی معتقد است یک سیستم حقوقی نمیتواندبا شرایط و ویژگیهای همه تطبیق داشته باشد. اما ایشان میگویند هر نظام حقوقی داشته باشیم ما نیاز به انگیزه و محرک در درون این نظام داریم تا بتواند فعالیتها را سامان دهدو به همه اطمینان دهد که تلاشهای آنها پاداش مناسب را خواهد داشت. این لزوماً به معنی تاکید بر ارزشهای آنگلوساکسون نیست بلکه نظامهای متعدد و متفاوتی همین الان رایج است.
از نظر من الحاق به سازمان جهانی تجارت بطور فزایندهای به پیش نیاز موفقیت اقتصادی برای رهایی از اقتصاد نفتی و تبدیل شدن به اقتصاد دانش محور و هر نوع بهبودی که در ذهن ما در خصوص اقتصاد وجود دارد بدل شده است. ا ز نظر من اگر شما الحاق به سازمان را کنار بگذارید در واقع پیش نیاز مهمی را ندیده گرفتهاید.
در ادامه جلسه میرهادی سیدی مشاور رییس موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی در خصوص بحث الحاق به سازمان جهانی تجارت به نکاتی اشاره کردند. ایشان گفتند که ما در مباحث داخلی اقتصاد کشور به موضوع ناهماهنگی داخلی (Coordination Failure) در بین دستگاههای مسئول اشاره میکنیم و همین امر را مانعی در برابر کارکرد مناسب اقتصاد و هزینهای برای آن میدانیم که بحث درستی هم هست. در همین رابطه باید گفت که نوع دیگری از ناکامی در هماهنگی وجود دارد که هزینههای ما را افزایش میدهد و آن ناهماهنگی با روندهای بین المللی است. ما با عدم الحاق به سازمان جهانی تجارت در هماهنگی با روندهای بین لمللی و ظوابط مورد عمل کشورها در عرصه جهانی دچار ناکامی میشویم و این ناکامی هزینههای ما را افزایش میدهد. بنا براین ما در سطح بین المللی هم دچار شکست در هماهنگی (Coordination Failure) شدهایم. الحاق به سازمان جهانی تجارت تا حد زیادی این شکست را برطرف میکند و ضرورت دارد. نکته دیگر این است که در شرایط فعلی جهانی شدن، الحاق به سازمان جهانی تجارت پیش شرط داشتن اقتصادی پویا و در کلاس بین المللی است و بدون آن عملاً حصول به اهداف ملی اقتصادی و توسعه غیر ممکن میشود. عدم توجه به این امر هزینههای زیادی به اقتصاد ما تحمیل میکند. وقتی شرایط تولید به نحوی است که شما بجای تولید کالاهای نهایی، تولید کننده اجزاء و قطعات هستید، چگونه میتوانید بدون هماهنگی با دیگران برای تولیدات آنها اجزاء و قطعات تولید کنید. این امر به سطح عالی تری از هماهنگی نیازمند است و بخش اعظم این هماهنگی با الحاق به سازمان جهانی تجارت و در بستر نظام چند جانبه تجاری میتواند محقق شود.
نکته دیگر اینکه، باید توجه داشت پس از الحاق به سازمان جهانی تجارت سیاست گذاری صنعتی و تجاری دشوارتر میشود، چرا که در این صورت کشور وارد تعاملهای بین المللی شده و تعهدات بین المللی پیدا میکند. بنا براین در این شرایط اولاً ابزارهای شما بدلیل محدودیتهای ایجاد شده محدود میشود و تغییر پیدا میکند. پس شما برای رسیدن به اهداف خاص سیاستهای خود ابزارهای محدودتری در اختیار خواهید داشت و استفاده از این ابزارها به هوشمندی بیشتری نیاز خواهد داشت. در چنین شرایطی شما باید تسلط خیلی بالایی به مقررات بین المللی بویژه مقررات سازمان جهانی تجارت پیدا کنید. اساساً در چنین شرایطی سطح توان کارشناسی بالاتری در دولت مورد نیاز است و لازم است تا برای ارتقای سطح کارشناسی فعلی دولت وجامعه علمی و دانشگاهی اقدام لازم صورت گیرد.
سیدی در بخش دیگری از سخنان خود مطرح کردند که در خصوص الحاق به سازمان جهانی تجارت دو رویکرد وجود دارد. عدهای معتقدند که ما باید ابتدا شروع به انجام اقدامات ضروری داخلی برای کسب آمادگی لازم برای الحاق کنیم و پس از انجام این اقدامات درخواست الحاق خودمان را به جریان بیاندازیم. گروه دیگری معتقدند که کسب آمادگی باید در جریان الحاق صورت گیرد چرا که در این روند حدود یک دهه و حتی بیشتر فرصت وجود دارد و بهتر است به سرعت الحاق را آغاز کنیم چرا که به حد کافی تاخیر غیر لازم در این فرایند ایجاد شده است و تلف کردن زمان مشکلی را حل نخواهد کرد. البته الحاق به سازمان جهانی تجارت غذایی است که نیاز به افزودنیهای ملی دارد و اگر این افزودنیها به درستی تعیین نشده باشد و در زمان مناسب به این فرایند اضافه نشود، الحاق به سازمان موفقیت چندانی برایمان نخواهد داشت. اینکه این افزودنیهای که در قالب کسب آمادگیهای کارشناسی، سیاست گذاریهای مکمل در حوزههای کلان اقتصادی و نظایر آن خواهد بود چیست، خود محتاج توجه ویژه میباشد و مسئولیتهای ما و شما را سنگینتر میکند.